Tajamnica Sysa
Paet Anatol Sys pajšoŭ na nieba. Šlach jahony byŭ lohki, bo pamiž Vialikadniem i Radaŭnicaj daroha na niabiosy adkrytaja mnohimi malitvami.
A kali jašče ŭličyć, jak doŭha čakaŭ jon hetaha momantu!.. Hadoŭ 15 tamu jon tak i adkazaŭ mnie na pytańnie «Čym ciapier budzieš zajmacca?» — «Ciapier zastałosia tolki pamierci». Jahonym vieršam tut, na ziamli, zaminała jahonaja čałaviečaja prysutnaść.
U historyi Anatola Sysa najmacniej uražvaje jahonaje staŭleńnie da paezii jak da sapraŭdy bolšaje realnaści. Bolšaje za žyćcio. Jahonyja vieršy — heta nie salon i nie stadyjon, nie estetyka i paetyka, a zamova šaptuna-ŭlubionca Boha. Šaptun i vyhladaje dzivakom, bo žyvie pamiž nami i niebam. I viedaje canu našaj mituśni, jakoj my čaściakom za hetaj samaj mituśnioj nie zaŭvažajem. Jak nie zaŭvažajem i nie nadajom takoha absalutnaha značeńnia paezii.
Adnak Anatol Sys byŭ nia tolki šamanam, ale i adukavanym čałaviekam. Voś čamu jahonaje samaadmaŭleńnie davałasia jamu tak ciažka — bo rabiłasia śviadoma. Sys viedaŭ, što ŭsiamu svoj kres. I kali b Kupała pražyŭ viek Bahdanoviča — nie było b Kupały. A kali b Bahdanovič mieŭ Kupałavy hady — nie było b i Bahdanoviča. Pieršy paprostu b nie daśpieŭ, druhi b — razmazaŭ ułasny darobak. Sys razumieŭ, što sam jon adbyŭsia naprykancy 1980-ch. I dalej rabiŭ usio, kab nie zaminać svaim ułasnym vieršam žyć. Piŭ i błaznavaŭ, kab nia być atajasamlenym z tym vobrazam paeta, jaki ŭžo sfarmavaŭsia ŭ publiki. Kab surjoznaściu svajho čałaviečaha abličča nie psavać čyściniu svajho paetyčnaha vobrazu. Vydavać pa knižcy ŭ hod, jeździć na daču i siadzieć na naradach, biezumoŭna, było praściej, ale dla jahonaj paezii heta byŭ kaniec. Stakroć ciažej było zusim uśviadomlena, jašče žyvučy, deklaravać svaju cialesnuju śmierć albo inšaść. Prosta być prosta varjatam, i zusim nia toje — samomu abrać sabie hetki šlach. Mahčyma, jahony podźvih jakraz u hetym — stolki hadoŭ nie spakusicca, nie razmazać, nie sapsavać i dažyć taki da taho dnia pamiž Vialikadniem i Radaŭnicaj, kali tvoj šlach akažacca adkrytym.
Paet Anatol Sys pajšoŭ na nieba z tym samym pačućciom niaździejśnienaści, što i kaliści Harun. Takoje samaje ŭ tvajoj krainie abłožnaje biespraśviećcie, padobnaje ci to na son, ci to na śmierć. Źmianiłasia nibyta ŭsio, ale ŭnutrany stan paeta, jahonaje hramadzianskaje pačućcio zastałosia tym samym. I ŭsie tvaje kličniki pad kasym daždžom biasčaśsia zhinajucca ŭ prykryja i niepryhožyja pytalniki, byccam kłaniajucca kamuści...
Kažuć, kali tabie loh na dušu niejki vierš, heta značyć, što sam paet užo pranik u ciabie i ŭpłyvaje na tvaje adčuvańni, dumki, pavodziny. U tvorčaści Anatola Sysa ŭsio składajecca z hetych praniknieńniaŭ. Jon pieraŭvasablajecca ŭ Apanasa Filipoviča, Siarhieja Pałujana, Jazepa Drazdoviča, kali piša ichnyja manalohi i tym samym akreślivaje svajo, blizkaje jamu koła. Jon pranikaje, ci to kab napoŭnić ichnyja vobrazy saboju, ci to kab praź siabie zrazumieć i adčuć ich. Jość u jaho i «Manaloh Alesia Haruna».
Harać kamiani ŭ maim vohniščy,
raśćvielenyja ahniom,
niby vaŭčaniaty ŭ łohviščy
soniečnym pramianiom.
U tvar mnie šuhaje połymia,
dy ja ŭsio adno biaru
kamieńni rukami hołymi
i hetkim, jak sam, daru.
Biaruć i da sercaŭ tulać:
niachaj nas ratuje bol
i vučyć pra bližnich dumać,
pra tych, chto hibieje ŭ zol,
pra tych, chto pramiorz da kostak,
chto šlach da ahniu zhubiŭ,
chto djabłu čyrvonym chrostam
Ajčynu svaju pazbyŭ.
Daj boh, kab majo kamieńnie
adnojčy ich apiakło,
prymusiła ŭstać z kaleniaŭ,
pajści na majo śviatło.
Ja — tut! Ja šuhaju połymiem!
Praz bol ja ź siabie biaru
kamieńni rukami hołymi
i hetkim, jak sam, daru.
Daj boh, kab majo kamieńnie
Žar-ptacham dajści zmahło
da tysiačnych pakaleńniaŭ
i sercy ich apiakło.
Jość paety zrazumiełyja i jasnyja, a jość tyja, što zastajucca tajemnymi, navat kali bačyš takoha i havoryš ź im štodnia. Sysa ciahnuła da takich, i sam jon staŭ urešcie vialikaj zahadkaj. Navaliŭšysia ŭsim śvietam, my bolš-mienš zrazumieli, raskryli tajamnicu Bahdanoviča i tajamnicu Kupały. Ale jakaja heta była ahromnistaja praca cełych pakaleńniaŭ! U litaraturu prychodziać novyja tvorcy i ichnaje samalubstva ćvielać staryja, adkładzienyja na potym tajamnicy. Byccam zadača tajamnic — zabiaśpiečvać žyvoje žyćcio kultury. Siońnia da tych nierazhadanych tajnaŭ dadałasia jašče adna — tajna Anatola Sysa.
Pavodle svaboda.org
￭
Uładzimier Łobač
Palaŭničy
Anatolu Sysu
Bi. A ty bi na ŭźlot
A kali niedarod
Bahi ŭsio adno padkažuć
Što na pačatku
A što pasiarod
Stralaj!
A bahi ŭsio źviažuć
Svajoju boskaj ślinoj
Jak budzie čas tabie
Dyk paviernieśsia
Tolki adkiń preč spakoj
Na hetych darohach nia viernieśsia
Nie rassypaj siabie...
19.05.05