U Daniecku zatrymany karespandent biełaruskaj haziety «Novy čas»
Źmicier Hałko byŭ zatrymany ŭ Daniecku supracoŭnikami SBU pa padazreńni ŭ terarystyčnaj dziejnaści. Jak vyśvietliłasia paźniej, jamu nie pašancavała z susiedam pa pakoi.
Susied Źmitra Hałko pa pakoi. Fota zroblena ŭpotaj na telefon.
Źmicier raspavioŭ svaim kaleham praz telefon abstaviny małapryjemnaha incydentu.
— Źmicier, raskažy, kali łaska, što zdaryłasia.
— 9 i 10 sakavika ja znachodziŭsia ŭ Daniecku. U noč na 11 sakavika ja źbiraŭsia jechać dalej pa svaim maršrucie, ale za niekalki hadzin da ciahnika niečakana byŭ zatrymany supracoŭnikami SBU (Słužba biaśpieki Ukrainy).
Ja pryjšoŭ u pakoj adpačynku pry čyhunačnym vakzale, dzie zdymaŭ łožak u dvuchmiascovym numary, kab zabrać svaje rečy. Jašče na ŭvachodzie mianie zabłakavała hrupa ludziej u cyvilnym, jakija prymusili iści za imi.
— Jany metanakiravana ciabie zatrymlivali?
— Tak, heta była admysłovaja zasada dla majho zatrymańnia.
— Ci adrazu ty zrazumieŭ, što adbyvajecca?
— Było niekalki chvilinaŭ, mabyć, adnych z samych strašnych u maim žyćci, kali ja byŭ upeŭnieny, što mianie pryjšli zabivać bandyty. Niby adkazvajučy na maje dumki, mianie zapeŭnili: «Tut niama bandytaŭ, usie aficyjnyja asoby». I patłumačyli pryčynu majho zatrymańnia.
— I što heta była za pryčyna?
— U maim pakoi była znojdziena vybuchoŭka. Adpaviedna, mianie padazravali ŭ terarystyčnaj dziejnaści.
— Ty skazaŭ, što pakoj byŭ dvuchmiascovy.
— Tak, krychu raniej za mianie tudy zasialiŭsia čałaviek. Ja tak razumieju, ciapier jon zastajecca adzinym padazravanym.
— Što heta byŭ za čałaviek, ci znajomiŭsia ty ź im?
— Jon nie nazyvaŭ siabie, i ŭvohule vielmi nieachvotna adkazvaŭ na pytańni. Chiba što paćvierdziŭ maju zdahadku, što jon z Rasii. Nu, heta było całkam vidavočna. Jak ni kpili z aznačeńnia «vyrazny ruski akcent», vielmi častaha ŭ navinach pieryjadu supraćstajańnia na Majdanie, hety akcent vyličvajecca na raz-dva. Mahčyma, dzie-niebudź u asiarodku ruskamoŭnaj intelihiencyi ŭ Kijevie zmahli vycisnuć ź siabie pa kropli ŭkrainskuju artykulacyju i fanetyku, a ŭ Daniecku, naprykład, mianie samoha kožny surazmoŭca biespamyłkova identyfikavaŭ jak čužoha. Na žal, pieršaj dumkaj zaŭsiody było, što ja pryjechaŭ z Rasii.
— Što-niebudź jašče vydavała ŭ im rasijanina, aproč akcentu?
— Biezapielacyjnaść. Jon zaŭsiody viedaje lepiej za ciabie, jamu tvajo mierkavańnie niecikavaje. Kali jon nibyta zapytaŭsia ŭ mianie — «Nu što, admaroziŭsia vaš baćka?», majučy na ŭvazie adsutnaść padtrymki dziejańniaŭ Rasii z boku aficyjnaha Minsku, jon nie čakaŭ ad mianie nijakaha kamientara na hety kont, jamu ŭsio było jasna. Taksama jon usio viedaŭ lepiej za ŭkraincaŭ. Darečy, jon nazyvaŭ «idyjotami» nie tolki aktyvistaŭ Majdanu, ale i ŭdzielnikaŭ prarasijskaha mitynhu ŭ Daniecku, i samich rasijanaŭ.
— Navat rasijanaŭ?
— Tak, jon kazaŭ, što «99 adsotkam nasielnictva nasamreč usio pofihu, a z tych, chto robić vyhlad, što im nie pofihu, nichto nie hatovy sam iści vajavać». Miełasia na ŭvazie — iści vajavać za Krym ci ŭsiu Ukrainu.
Mnie padałosia, jon ličyŭ Pucina słabakom. Pry hetym jon pierahladaŭ zapis jahonaj pres-kanfierencyi pa ŭkrainskamu pytańniu, ale pachvaliŭ Pucina tolki adnojčy — za niejkaje asabliva žorstkaje vykazvańnie.
— A čym jon jašče zajmaŭsia, aproč prahladu pres-kanfierencyi Pucina?
— Nu, ja sam zastavaŭsia ŭ numary vielmi niadoŭha, u mianie było šmat spravaŭ. Pry mnie jon hladzieŭ jašče niejki antyzachodni film pra Karybski kryzis i vystup Michaiła Chazina pa prablemie Krymu. Heta prapahandyst savieckaha typu ekanomiki, izalacyjanizmu, kramloŭski trubadur. Jaki raskazvaŭ, što ad aneksii Krymu Rasija atrymaje adnyja tolki plusy, pabuduje tam raj ziamny, potym prahłynie ŭsiu Ukrainu, i chutka Ruski Duch iznoŭ zapanuje ŭ śviecie. Voś jaho moj susied słuchaŭ ź jaŭnym zadavalnieńniem.
— Ci padobny jon byŭ da terarysta?
— Spačatku ja mierkavaŭ, što heta jaki-niebudź zvyčajny pychlivy maskvič. Mnie davodziłasia sustrakać niamała takich, u tym liku ŭ vilenskich kaviarniach ci na paromie Stakholm-Talin. Adnak toje-sioje ŭ maim susiedzie naściarožvała, pačynajučy ad niežadańnia pradstaŭlacca da praźmiernaj navat dla maskviča impierskaj haračnaści. Zrešty, ja nie išoŭ u svaich dumkach dalej za toje, što jon moža być siabram jakoj-niebudź ultranacyjanalistyčnaj hrupoŭki, jaki pryjechaŭ «padtrymać» ukraincaŭ.
— Chiba na Danbasie nie čakajuć ź nieciarpieńniem takoha kštałtu padtrymki?
— Absalutna nie. Mnie chapiła dvuch dzion, kab, pavaryŭšysia ŭ hetym horadzie, zrazumieć, što jon mifałahizavany nie mieniej za Lvoŭ. Kali apošni paŭžartam nazyvajuć Banderštadtam, dyk mifałahiemu Daniecku možna abazvać Cituškahradam. Jak i ŭsialakaja mifałahiema, hetaja taksama davoli dalokaja ad realnaści. Chočacie viercie, chočacie nie, ale ja źjadžaŭ adsiul z samymi pryjemnymi ŭražańniami. I ŭnutrana spakojny za toje, što druhoha Krymu tut nie budzie.
— Z samymi pryjemnymi ŭražańniami? Heta paśla zatrymańnia supracoŭnikami SBU?!
— Jak niezaležny biełaruski žurnalist, ja zvyk da raptoŭnaha zatrymańnia ludźmi ŭ cyvilnym, jakija potym akazvajucca «aficyjnymi asobami». Ale ja nie zvyk, što pry zatrymańni ciabie nie abražajuć, nie bjuć, nie adhukajucca ździekliva pra tvaje palityčnyja pohlady, nie durać hałavy roznaj łuchtoj, jakaja nie maje nijakaha dačynieńnia da spravy. Pahatoŭ ja nie zvyk da taho, što pierada mnoj niekalki razoŭ ščyra vybačajucca, kali akazvajecca, što zatrymańnie było pamyłkovym, cisnuć ruku na raźvitańnie i zaprašajuć pryjazdžać jašče. Voś dzie byŭ sapraŭdny kulturny šok! Ale ž jašče zusim niadaŭna SBU pačynała nabyvać takoje samaje złaviesnaje adcieńnie, jakoje jość u KDB i FSB. Kali heta nie vypadkovaść, a zavajavańnie Majdanu, jon užo byŭ niedaremnym. Jašče raz: mianie zatrymlivali jak padazravanaha ŭ terarystyčnaj dziejnaści, ja ŭžo paśpieŭ prymieryć na siabie los Kanavała i Kavalova, ale ŭrešcie heta było značna mienš strašna, čym zatrymańnie za «niecenzurnuju łajanku ŭ hramadskim miescy»! Ja b chacieŭ žyć u krainie, dzie śpiecsłužby pavodziacca mienavita tak. Prafiesijna i stroha ŭ ramkach zakonu.
— Było šmat było razmovaŭ pra toje, što ŭkrainskija śpiecsłužby za Janukovičam byli faktyčna padparadkavanyja rasijskim intaresam.
— Jany nie kazali ničoha lišniaha, ale pa ŭskosnych prykmietach mnie padałosia, što jany nastrojenyja vielmi patryjatyčna, dakładna pa-antypucinsku.
— Pakul my z taboj hutaryli, źjaviłasia navina, što ŭ Daniecku ŭčora byŭ zatrymany supracoŭnik HRU. Ab hetym na svajoj staroncy ŭ fejsbuku paviedamiŭ ministr unutranych spravaŭ Arsen Avakaŭ. Jon dadaje, što hety supracoŭnik byŭ zatrymany «pry peŭnych abstavinach, jakija kampramietujuć hetuju śpiecsłužbu». Ci moža heta być tvoj susied pa pakoi?
— Nu, ništo sabie!.. Ale, jak ja zaŭvažaŭ raniej, moj susied jaŭna nie vielmi vysoka staviŭ Pucina, ličačy jaho niedastatkova rašučym. I jon mała byŭ padobny da chałodnaha profi, jaki znachodzicca na zadańni. Zanadta blizka da serca prymaŭ toje, što adbyvajecca. Chacia vajskovaja vypraŭka ŭ im była zaŭvažnaja. Davajcie nie budziem śpiašacca z vysnovami, pačakajem dalejšaj infarmacyi.