Kitaj: brendy i padrobki

Haradskija novabudoŭli

Vuličnaja ježa

Haradski rynak 

Smoh nad horadam

Juryj Navumienka, fota Aksany Jakupavaj

Kitaj dahetul zastajecca adnoj z samych niezvyčajnych krainaŭ śvietu. «Naša Niva» paprasiła biełaruskaha muzyku Juryja Navumienku, jaki miesiac pravioŭ u Kitai, raskazać, jak i čym žyvie Padniabiesnaja.

Hastroli

Ja pravioŭ u Kitai miesiac razam z arkiestram Biełteleradyjokampanii — za hety čas my prajechali la 20 haradoŭ. Arhanizavaŭ tur kitajec, jaki žyvie ŭ Rasii. Kali my pryjechali ŭ Kitaj, hety čałaviek unios karektyvy ŭ naš śpis tvoraŭ dla vykanańnia, bo lepiej viedaŭ, što miascovaj publicy spadabajecca. U vyniku my hrali niekalki tvoraŭ Štraŭsa, uryŭki z «Lebiadzinaha voziera», a taksama kitajskija tvory — «Naša armija», «Viasioły sałdat», takija sabie patrytyčnyja chity. Ale apafieozam kožnaha viečara była pieśnia «Łotas u stavočku» —heta ahulnakitajski chit, jaki viedaje kožny.

Hałoŭny kitajski chit.

Pravincyja

U asnoŭnym my vystupali ŭ pravincyjnych haradach, adnak u vypadku Kitaja — heta horad ad miljona i vyšej. Było takoje adčuvańnie, što niekatoryja šerahi zajmali vyklučna supracoŭniki kampartyi. U pravincyi ŭsim było nadzvyčaj cikava — jak vyśvietliłasia, niekatoryja z hledačoŭ upieršyniu ŭ žyćci bačyli simfaničny arkiestr.

Najčaściej vystupali ŭ kinateatrach — voś cikava, u Kitai nam amal nie sustrakalisia pamiaškańni z aciapleńniem, u załach było nadzvyčaj choładna, i nahravali ich pry dapamozie vialikich kandycyjanieraŭ. Da taho ž padłoha na bolšaści placovak — ź bietonu.

Darečy, u maich piekinskich siabroŭ padłoha kamiennaja, i heta ličycca plusam — dapamahaje ŭ śpioku letam. Zvyčajnaha aciapleńnia ŭ kitajskaj pravincyi my nie bačyli, zvykłyja batarei my bačyli tolki ŭ Piekinie.

Pierad pačatkam kancertaŭ i ŭ antrakcie była niejmaviernaja kolkaść rekłamy: ałkahol, aŭtamabili ci prosta navat roliki pra śvietłuju budučyniu krainy. Kultura prasłuchoŭvańnia zusim inšaja: u pravincyjnych haradach amal usie hledačy prychodzili z ssabojkami, jeli ŭvieś čas, razmaŭlali pa mabilnikach, što dla nas było niazvykła. Paśla kancerta imknulisia sfatahrafavacca z arkiestrantami, śmiećcia ŭ załach zastavałasia šmat.

Kitaj i kamunikabielnaść

U Kitai ja sustreŭ svajho siabra, francuza Davida, jaki šmat hadoŭ pražyŭ va Ukrainie, Vienhryi, a voś ciapier žyvie ŭ Piekinie, vykładaje va ŭniviersitecie francuzskuju movu. Zarablaje jon, darečy, bolš čym u Jeŭropie — u Kitai vielmi ceniacca jeŭrapiejskija vykładčyki.

Pa jahonych słovach, kitajcy nadzvyčaj kamunikabielnyja, adnak trymajuć adzin adnaho na adlehłaści. Naprykład, kali ja pryjechaŭ u Piekin, David musiŭ śviatkavać skančeńnie siezona razam ź biejsbolnaj zbornaj, u jakoj hulaje, paprasiŭ u treniera dazvoł zaprasić mianie. Toj admoviŭ. Ničoha sakretnaha na sustrečy nie było — prosta biejsbolnaja zbornaja adpačyvała ŭ adnym ź miascovych baraŭ. Uvohule, u kitajcaŭ nie pryniata pravodzić čas ź siabrami, absalutnaja bolšaść adrazu paśla pracy adpraŭlajecca dadomu.

Adnak mušu zaŭvažyć, što kitajcy nadzvyčaj vietlivyja i zaŭsiody imknucca tabie dapamahčy, vielmi dobrazyčlivyja ludzi.

Mao Czedun

Mao ŭ Kitai dahetul paŭsiul — jahonyja vyjavy stali svojeasablivaj fiškaj, jaho možna ŭsprymać jak brend, kitajcy hetym aktyŭna karystajucca. Vyjavy byłoha pravadyra vy ŭbačycie paŭsiul. Jon staŭ miascovaj ekzotykaj, jak Lenin u Biełarusi.

Kult pracy

Pracujuć z ranku i da viečara, luby horad nahadvaje murašnik da 22­j hadziny. Da kultu pracy dadajecca inšy — kult siamji. Tam pryniata paśla pracoŭnaha dnia adrazu iści dadomu, być ź siamjoj. Pry hetym praca moža nie spyniacca navat nočču — u Piekinie možna pačuć, jak siarod nočy pracujuć adbojnymi małatkami na jakoj-­niebudź budoŭli. Raniej u Kitai ŭvohule nie było vychadnych, i kali jeŭrapiejcy ździŭlalisia, to kitajcy kazali: «A navošta?»

Voś cikavy fakt: dva-­try tydni na hod tempieratura na vulicy ŭzdymajecca vyšej za 40 hradusaŭ, adnak pa televizary buduć paviedamlać, što tempieratura trymajecca na ŭzroŭni +39, bo kali jana ŭzdymiecca da +40, davia­dziecca spyniać vytvorčaść, tamu aficyjna 40 hradusaŭ tam nie byvaje. Kali kitajcy dzie i adpačyvajuć, to heta karaokie­-bary — takija vialikija zabaŭlalnyja centry sa stryptyzam, ałkaholem i inšymi rečami.

Ekałohija

Z ekałohijaj u Kitai vialikija prablemy — znakamity smoh nad horadam nie lehienda: adnojčy nas papiaredzili — nadvorje drennaje, aranžavy ŭzrovień niebiaśpieki. Heta značyć, što smoh nie raśsiejvajecca i varta nadziavać marlevuju paviazku, bieź jaje adčuvaješ dyskamfort, dychać stanovicca ciažka. Darečy, kali jedzieš aŭtobusam praz krainu, kidajecca ŭ vočy, što navat u stepach nidzie niama nivodnaha «dzikaha» kavałačka, usia ziamla apracoŭvajecca. A kali sustrakajecca les — jon raście roŭnym radkom, navat dziŭna. Paśla nam rastłumačyli, što heta śpiecyjalna pasažanyja drevy, kab choć troški padraŭniać ekałohiju.

Sielskija mohiłki

Kali jedzieš u aŭtobusie, časam na vočy traplajucca maleńkija kurhanočki siarod ralli. Jon moža być adzin, moža być dva­-try. Vyśvietliłasia, što heta miascovaja tradycyja pachavańnia. U Kitai pachavańnie — heta nadzvyčaj doraha. Pa niekatorych źviestkach, pachavańnie tut abychodzicca ŭ $1200. Darečy, zvykłyja mohiłki my, prajechaŭšy vialikuju častku krainy, bačyli tolki adzin raz.

Jeŭrapiejskaja kultura

Voś my tam jeŭrapiejskaj kulturaj i byli — jeŭrapiejski arkiestr, jaki hraje kłasiku. Darečy, «Błakitny Dunaj» naš impresarya zabrakavaŭ, skazaŭ, što nadta manatonny.

U pravincyi ź jeŭrapiejskaj kulturaj ciažka. U stalicach jość «jeŭrapizavanyja» bary ŭ stylistycy 60­ch hadoŭ, z nazvami kštałtu School­Bar. Tudy prychodzić kreatyŭnaja moładź, słuchaje muzyku.

Handal

U Kitai jość cełaja industryja turyzmu — budujecca na admysłovaj prahramie, raźličanaj na jeŭrapiejcaŭ. Naprykład, my jedziem u maŭzalej Mao i impieratarski pałac. Paśla — čajnaja cyrymonija. Padjechali da čajnaj kramy, a adtul užo papiaredniaja hrupa spuskajecca.

Ja raźbirajusia ŭ harbacie, tamu viedaŭ, što paśla cyrymonii jaje pradajuć pa zavyšanych cenach. Ale našyja turysty kuplajuć. Paśla bačać roźnicu.

Nastupny punkt — šoŭk, śpiecyjalizavanaja krama. Našyja kažuć, paśla harbaty my ŭžo vučonyja, adnak u peŭny momant pačynajuć kuplać bializnu i paduški, jakija kaštujuć u inšym miescy ŭ čatyry razy tańniej. Paśla tyja samyja paduški nam pasprabavała pradać usio taja ž dziaŭčyna z kramy, tolki pryjšła ŭ aŭtobus, i ceny byli zusim inšyja. 

Brendy i padrobki

Našyja arkiestranty nabyli na rynku hadzińnik «Roleks» za 10 juaniaŭ — heta trochi mieniej za dva dalary. Na pytańnie «A jon sapraŭdny?» pradaviec adkazvaŭ:«Sapraŭdny». «A čamu strełka nie pracuje?» Vyśviatlajecca, što takich «Roleksaŭ» u jaho poŭnaja kišenia. Darečy, cikava: u Kitai ŭsie chodziać u «brendavym» adzieńni, kštałtu Gucci, choć usie viedajuć, što jano nie sapraŭdnaje — mnie padajecca, heta taki momant udziełu ŭ zachodniaj cyvilizacyi. Darečy, tyja samyja kramy z harbataj majuć vidavočnaje adroźnieńnie — jość kramy dla biadniejšych, jość dla bahatych ludziej, dzie «kołca» harbaty 300 hramaŭ kaštuje 1 300 dalaraŭ. Adroźnić ich lohka — darahija kramy azdoblenyja, u ich na ŭvachodzie budzie papuhaj, jaki z vami pavitajecca, i hraje žyvaja muzyka.

Kalektyŭny adpačynak

Što jašče ŭraziła — kalektyŭny adpačynak. U industryjalnych haradach u parkach źbirajecca šmat piensijanieraŭ, hulajuć u nardy, u damino, zapuskajuć pavietranaha źmieja: ujavicie, dziadula zapuskaje pavietranaha źmieja pamiž 20­-paviarchovikami. Ci źbirajucca babulki razam i śpiavajuć pieśni pad akampaniemient narodnych instrumientaŭ ci sinchronna robiać himnastyku — u nas takoha, na vialiki žal, niama. U hipiermarkietach papularnyja knižnyja adździeły — ludzi prosta sadziacca tam i čytajuć, i takich ludziej adrazu dziesiać čałaviek.

Što treba pamiatać?

Chiba što pra ekałohiju — ź joj tam ciažka. Uvohule, Kitaj — nadzvyčaj cikavaja kraina, z unikalnaj kulturaj, i zaraz jon adkryty dla turystaŭ, chaj i nie tanny. Jašče pra što lepiej pamiatać: nie vielmi dobra ŭ kitajcaŭ z anhlijskaj movaj, ale ludzi jany adkrytyja i zaŭždy pasprabujuć vam dapamahčy.

Juryj Navumienka biełaruski kantrabasist, naradziŭsia ŭ Mazyry ŭ 1980­m. Hraje ŭ šerahu biełaruskich arkiestraŭ, u tym liku vystupaŭ z Enia Marykone ŭ składzie prezidenckaha arkiestra. Udzielnik hurtoŭ «Nahual», «Małanka­Orchestra» i Big Daddy Blues, vykładčyk muzyki.

U składzie hurta «Nahual»

Viza

kaštuje ad $90. Pieralot ad Minska da Piekina i nazad kaštuje kala 500—700 jeŭra. Z Varšavy ci Maskvy možna znajści akcyju za 200—300 jeŭra.

Kolkaść pracoŭnych hadzin — 40

Aficyjna pracoŭny dzień składaje piać dzion, jak i ŭ Jeŭropie. Ale ŭ rečaisnaści siaredni kitajec pracuje našmat bolš. Siaredni zarobak aficyjna składaje $620, adnak, da prykładu, sielskaja haspadarka, u jakoj zaniataja bolšaja častka nasielnictva, nie maje zarobku, a žyvie na ŭłasny dachod. Zarobak rabočych mocna varjirujecca ad pravincyi da pravincyi.

Kamientary da artykuła