Trahiedyja biełarusa-biudžetnika ŭ adnoj absurdnaj historyi: «Ja parušu zakon albo zhublu pracu praź niavykanany płan?»
Bazar u rajcentry. Ilustracyjnaje fota.
Niadaŭna na staršyniu sielsavieta pad Amścisłavam zaviali kryminalnuju spravu — žančyna składała na viaskoŭcaŭ pratakoły, jakija časam sama i apłočvała. A ŭsio tamu, kab jaje samu nie pakarali za biaździejnaść.
Paśla hetaj historyi ŭ «Našu Nivu» źviarnuŭsia jašče adzin supracoŭnik biudžetnaj śfiery, jaki raspavioŭ, što taksama staić pierad składanym vybaram: albo vykanać płan, albo zastacca biez pracy.
Anton (imia źmienienaje pa prośbie surazmoŭcy) žyvie ŭ adnym z rajcentraŭ. Pracuje ŭ inśpiekcyi pa nasieńniavodstvie, karancinie i achovie raślin. Takija arhanizacyi isnujuć u kožnym rajonnym centry (jany padparadkoŭvajucca abłasnym inśpiekcyjam, tyja — respublikanskaj).
«Kožnaj inśpiekcyi davodzicca płan pa płatnych pasłuhach. Nasieńniavody praviarajuć dakumienty na nasieńnie, inśpiektary achovy raślin praviarajuć atrutu, jakuju vykarystoŭvajuć u sielskaj haspadarcy suprać nasiakomych.
Ja pracuju ŭ inśpiekcyi pa karancinie. Maja sprava — pravierka i afarmleńnie dakumientaŭ na sadavinu i harodninu, jakuju paviazuć za miažu. Zvyčajna heta robiać arhanizacyi ci ipešniki, ale ž mnie ich nie zaličvajuć. Pa płanie ja pavinien pradastavić płatnyja pasłuhi fizičnaj asobie — to bok zvyčajnamu čałavieku, jaki paviazie, naprykład, bulbu za miažu.
U mianie pavinien być minimum adzin taki klijent na miesiac, — tłumačyć Anton. — Ale ŭ hetym kryjecca vialikaja prablema. Bo zvyčajnyja ludzi ni sadavinu, ni harodninu za miažu nie vyvoziać — bo heta im nie treba».
Pryčym, padkreślivaje surazmoŭca, toj klijent musić vieźci bolš za 15 kiłahramaŭ sadaviny ci harodniny. Bo kali mienš, to dakumienty afarmlać nie treba.
Takoha klijenta, śćviardžaje Anton, u rajcentry znajści prosta niemahčyma.
«Naprykład, vy vieziacie bulbu. Pa-pieršaje, vam jašče letam treba zrabić analiz hleby, heta 10 rubloŭ. Paśla ŭ abłasnym centry pravieryć bulbu na virusy (u rajonnych hety analiz nie robiać). Toje jašče rubloŭ 10—12. Paśla vy pryjdziecie da mianie z usimi daviedkami i kala 50 rubloŭ zapłacicie za siertyfikat, jaki dazvalaje vyvieźci vašu bulbu za miažu (taki siertyfikat vydajecca adzin na mašynu, niavažna, jakaja masa hruzu, choć 20 kiłahramaŭ, choć 20 ton). Zatym čałaviek pryjedzie na rynak, tam jamu treba taksama zapłacić… Nu i ŭ vyniku nichto hetaha nie robić, — paciskaje plačyma Anton. — U našym rajonie jość niekalki ipešnikaŭ, ale pa płanie musić być aformlenaja jašče ž fizičnaja asoba — a jaje niama. Nu prosta niama. Za miesiac nichto nie źviarnuŭsia».
Nie źviartajucca ludzi, miarkuje Anton, bo vieźci bulbu ŭ tuju ž Rasiju prosta niavyhadna.
«U nas prymušajuć miascovaje rajpa jeździć u Rasiju — zdajecca, dva razy na hod jany musiać udzielničać u sielskahaspadarčych kirmašach. Rajpa maje svoj płan pa eksparcie, tamu vymušanaje jeździć. Jany afarmlajuć dakumienty, płaciać kiroŭcu, pradaŭcu sutkavyja… Vyhadnyja takija pajezdki nie zaŭsiody, ale ž vybaru niama. Płan jość płan, rajpa musić jechać», — kaža Anton.
«Nam płan pa fizičnych asobach daviali niadaŭna. Paviedamili, što ŭ sakaviku musić być minimum adzin taki klijent. Kali płan nie vykanaješ, na nastupny miesiac siadziš za svoj košt — bo značyć, što pracy niama i ty sam jaje sabie nie šukaješ. —
I voś ja dumaŭ užo sam zapłacić tyja 50 rubloŭ, kab nie siadzieć paśla biez pracy… Zarobak u mianie 300—400 rubloŭ, moža, i nievialiki, ale lepš taki, čym nijakaha. Ale nie viedaju, jak aformić dakumienty i na kaho. Siertyfikat — heta błank strohaj spravazdačnaści, surjozny dakumient… I nie viedaju, ci mahu jaho prosta tak, «u pustatu» vydać, i što budzie sa mnoj, kali chtości daviedajecca. I što heta budzie — padrobka dakumienta i parušeńnie zakona? Ci nie?
Da taho ž, što, mnie ciapier pryjdziecca štomiesiac płacić samomu? I vypisvać lipavyja daviedki samomu sabie?»
Akramia taho, pa słovach Antona, treba šukać i inšych klijentaŭ. Kaža, načalstva patrabuje, kab minimum dva čałavieki, jakija handlujuć u rajcentry, źviarnulisia da jaho dla pravierki harodniny.
«I ŭ vyniku nas prymušajuć haniać na miascovym rynku babulek, jakija handlujuć rasadaj, kab jany afarmlali ŭ nas dakumienty: praviarali svaju ziamlu, rabili patrebnyja analizy. Kaniečnie, im heta zusim nie treba, — kaža Anton. — Plus jašče prablema: u nas pa płatnych pasłuhach prahresiŭnaja sistema. Heta značyć, što kali my letaś zarabili na płatnych pasłuhach umoŭnyja 100 rubloŭ, to sioleta musim zarabić 150. Ale heta niemahčyma. Bo kolkaść haspadarak u rajonie nie raście, vioski vymirajuć. Adpaviedna, nie raście i kolkaść zvarotaŭ da nas. Adkul tady nam uziać hrošy, kali pasłuhi patrebnyja tolki tym samym ludziam? Nieviadoma».
U hałoŭnaj respublikanskaj inśpiekcyi pa nasieńniavodstvie, karancinie i achovie raślin słovy Antona abviarhajuć.
«Nijakich płanaŭ nikomu nie davodzicca, bo ich prosta nie isnuje. Pradastaŭleńnie płatnych pasłuh adbyvajecca pa zajaŭnym pryncypie — jość klijent, značyć pradastaŭlajucca pasłuhi. A kali klijenta niama, to nijakaha pakarańnia dla rabotnika inśpiekcyi być nie moža. Heta vydumka vašaha surazmoŭcy», — zapeŭniŭ «Našu Nivu» Alaksandr Piskun, dyrektar respublikanskaj inśpiekcyi.