Maładafrontaŭka 2000-ch Maŭluda Atakułava: Pamiataju, jak śpiavali «My vyjdziem ščylnymi radami» na ŭsio Akreścina
Vuličnyja pratesty, zatrymańni, razhon namiotavaha miastečka paśla vybaraŭ-2006 i šmatlikija pahrozy vyklučeńnia z universytetu — byłaja aktyvistka «Maładoha frontu» Maŭluda (Ludvisia) Atakułava raspaviadaje pra zmaharnaje minułaje i ajcišnaje siońnia ŭ prajekcie Svabody «Zabytyja. Razmovy z hierojami ŭčorašnich dzion».
Sotni studentaŭ padpisvalisia ŭ jaje abaronu
«Rychtujsia, ciabie buduć vyklučać», — papiaredziła kiraŭnictva Biełaruskaha dziaržaŭnaha ekanamičnaha ŭniversytetu svaju studentku, maładafrontaŭku Maŭludu (Ludvisiu) Atakułavu paśla šerahu zatrymańniaŭ i administracyjnych źniavoleńniaŭ.
Listy z sotniami podpisaŭ u padtrymku Ludvisi studenty BDEU nakiravali ŭ dekanat: «U maju abaronu padpisvalisia navat tyja studenty, jakich ja asabista nia viedała». Kožnaha padpisanta persanalna vyklikali na razmovu ŭ dekanat.
Uradženka Žytkavičaŭ Maŭluda Atakułava da «Maładoha frontu» dałučyłasia, kali pastupiła na pieršy kurs mienskaj VNU ŭ 2006 hodzie.
«U mianie mama — daŭniaja i ciapierašniaja siabroŭka Kanservatyŭna-Chryścijanskaj partyi BNF, i jana vychoŭvała mianie na biełaruskich nacyjanalnych kaštoŭnaściach dy ŭ duchu svabody», — kaža Ludvisia.
Ludvisia Atakułava paśla vyzvaleńnia ŭ žniŭni 2008
Pieršy aktyŭny ŭdzieł — u žyćci i zmahańni «Namiotavaha miastečka», jakoje paŭstała na Kastryčnickaj płoščy Miensku na znak pratestu suprać falsyfikacyi prezydenckich vybaraŭ 2006 hodu. Maŭludu zatrymali padčas hvałtoŭnaha razhonu, ale vyzvalili z pryčyny ŭzrostu. Dziela hetaha maci musiła pryjechać u Miensk z Žytkavičaŭ, bo niepaŭnaletniuju nie vypuskali z pastarunku biez darosłych.
Adbyła dziasiatki sutak administracyjnaha źniavoleńnia ŭ vyniku ŭdziełu ŭ šerahu mitynhaŭ, vuličnych akcyjaŭ salidarnaści i pratestu.
«Padčas adnoj z adsiedak na Akreścina my byli ŭ susiednich kamerach z našymi chłopcami. To pierastukvalisia ź imi praź ścianu, a viečarami pry ventylacyjach śpiavali pieśni».
Skončyŭšy Biełaruski dziaržaŭny ekanamičny ŭniversytet, Maŭluda dva hady adpracoŭvała pavodle raźmierkavańnia ŭ Nacyjanalnym parku «Prypiacki». Zatym viarnułasia ŭ Miensk. Pracuje ŭ IT-kampanii. Hramadzka-palityčnaj dziejnaściu nie zajmajecca.
«Byŭ ramantyčny čas i ŭźniosłaja historyja zmahańnia»
— Maŭluda ci Ludvisia — jak pravilna da vas źviartacca i adkul takoje niezvyčajnaje imia?
— Farmalna majo imia Maŭluda — z naciskam na apošni skład, a Ludvisia — heta na biełaruski manier, bo mianie chryścili jak Ludmiłu. Moj tata — uzbek pa nacyjanalnaści, jon mianie hetak i nazvaŭ. Aznačaje — «dziaŭčynka, dziciatka».
Raniej jano mnie nie padabałasia, dyj ludziam zvyčajna chočacca praściej. Tamu nazyvali Ludaj, Lusiaj, navat pachryścili Ludmiłaj. Ale ciapier naadvarot — lublu, kali kažuć «Maŭluda».
A pa-biełarusku z hetym «u nieskładovym» dyk zusim ekzotyka. Adzin moj siabar, hruzin, u pierapiscy zaŭždy admysłova dzieści hetaje «u nieskładovaje» vykapijuje i ŭstavić, kali da mianie źviartajecca, hetak jamu «Maŭluda» padabajecca.
— Try, siem, dziesiać, piatnaccać sutak źniavoleńnia, jakija vy adbyvali — heta dla junaj panienki jak?
— Heta byŭ taki ramantyčny čas i ŭźniosłaja historyja zmahańnia. Padčas niejkich akcyjaŭ zatrymlivali adrazu pa niekalki čałaviek, i, da prykładu, adnojčy piatnaccać sutak usia kamera była našych dziaŭčat. My tam i pieśni śpiavali, i knižki čytali, i vieršy deklamavali.
Raspaviadali historyi, jak kaho zatrymlivali. U mianie byŭ vypadak, kali pryjechaŭ u hości moj brat z Homla, taksama student, i nas abaich zatrymali na kancercie — byli takija preventyŭnyja zatrymańni pierad niejkaj akcyjaj. Ale pakolki na majho brata zahadu nie było, to našyja studenckija paśviedčańni pahladzieli i jaho adpuścili, skazaŭšy: voś vy volny, bo nie brydkasłovicie, a vašu siastru zatrymlivajem za brydkasłoŭje.
Chłopcy-dziaŭčaty, naturalna, paasobku siadzieli, to my praz ventylacyju, pamiataju, sa Źmitrom Chviedarukom pieśni patryjatyčnyja adzin adnamu śpiavali — «My vyjdziem ščylnymi radami» na ŭsio Akreścina. Ale tak było sa svaimi ludźmi, a kali siadziš z čužymi, to piatnaccać sutak — heta davoli ciažka. I heta ciapier zhadvajecca z uśmieškaj, a tam, naturalna, ničoha radasnaha niama.
Lidery «Maładoha frontu» (sprava naleva) Źmicier Chviedaruk, Źmicier Daškievič, Ivan Šyła i Chryścina Samojłava sustrakajuć Maŭludu Atakułavu paśla «sutak». Žnivień 2008 hoda.
«Za mianie padpisvalisia ludzi, jakich ja nikoli nia viedała»
— Hetyja «adsiedki» byli dla vas stračanym časam ci znojdzienym dośviedam?
— Naturalna, što znojdzienym dośviedam. Bo ŭ kameru ty traplaješ z samymi roznymi ludźmi. Pamiataju, była žančyna z kryminalnaj spravaj, inšaja — chvoraja na rak, tyja, što trapili pa pjancy. Kožnaja mieła svaju historyju, pieražyvała sytuacyju pa-svojmu.
U svaim zvyčajnym žyćci ja b nikoli nie sutyknułasia z hetymi ludźmi — heta takaja škoła žyćcia.
— Ale jak vam udałosia skončyć universytet? Vielmi mnohich aktyvistaŭ vyklučyli za palityčnuju aktyŭnaść — jany atrymlivali adukacyju za miažoj ci nidzie.
— Pašancavała, napeŭna. Praŭda, mianie pahražali vyklučyć uvieś čas. Ale kali pytańnie stała tak, što musili dać zhodu ŭsie dekany, studencki prafsajuz, to studenty za mianie zastupilisia.
Sabrali bolš za piaćsot podpisaŭ u maju abaronu i pieradali ŭ dekanat. Pryčym inicyjavali zbor tyja studenty i padpisvalisia tyja ludzi, jakich ja nikoli nia viedała. Ja i siońnia ŭsim vielmi ŭdziačnaja. Naturalna, heta mianie vielmi mocna ŭzrušyła tady — ja pavieryła ŭ našuju salidarnaść.
«I siońnia žyvu tymi ž ideałami i pierakanańniami»
— Tym nia mienš siabroŭstva ŭ «Maładym froncie» i ahułam hramadzka-palityčnuju aktyŭnaść vy prypynili.
— Tak, moj apošni ŭdzieł u bujnoj palityčnaj padziei — mitynh pratestu na płoščy Niezaležnaści ŭ Miensku ŭ dzień prezydenckich vybaraŭ 19 śniežnia 2010 hodu. Mianie tady taksama zatrymali, noč ja prabyła za kratami, a rankam adbyŭsia sud — akurat u moj dzień naradžeńnia. Sakratarka ŭ sudzie źviarnuła na heta ŭvahu, i sudździa tady: štraf.
Tady ž ja skončyła ŭniversytet i na dva hady źjechała pracavać pa raźmierkavańni ŭ Nacyjanalny park «Prypiacki». Tak maja palityčnaja aktyŭnaść spyniłasia.
— Ale čamu — pieraškodziła adlehłaść fizyčnaja ci idealahičnaja?
— Nie, mnie ničoha nie pieraškodziła. Pa-pieršaje, u mianie i tady nie było spadziavańniaŭ, što my zrobim revalucyju i zachopim uładu. Nie, nia z hetych pamknieńniaŭ ja stała aktyvistkaj. A tamu, što mnie padabalisia sami našyja lidery i idei, jakija jany tranślavali. Ja staviłasia da našych lideraŭ ź vialikaj pavahaj i zachapleńniem: razumnyja, advažnyja i zmahajucca nie za karjeru i nie za hrošy, a majuć takuju ž śvietłuju, jak i sami, ideju, za jakuju hatovyja achviaravać žyćciami.
I mnie pryščapili hetuju nacyjanalnuju ideju, natchnili na dziejnaść. A kali jany jašče apynulisia za kratami niezakonna i niespraviadliva, to prosta nielha było maŭčać.
Praz dva hady adpracoŭki — u 2012 hodzie — viarnułasia ŭ Miensk, ale ŭžo viedała, što ŭ aktyvizm nie viarnusia — zajmusia zvyčajnaj pracaj. Da taho ž prajšoŭ toj junacki aktyŭnicki zapał. U mianie była specyjalizacyja «Restaranny i hatelny biznes» — i ja pajšła pracavać u restaracyju, bo treba zarablać hrošy, niejak žyć.
Ja i siońnia žyvu tymi ž idejami, tymi ž ideałami i pierakanańniami, ale ni ŭ palitycy, ni ŭ hramadzkaj dziejnaści ja siabie nikoli nia bačyła.
«Ja nie bajusia, što ciapier pajdu na akcyju i mianie zatrymajuć»
— Ci paŭpłyvali tyja padziei na vašaje ciapierašniaje žyćcio, ci rabili vy jakoje padsumavańnie z taho peryjadu?
— Ni na maju pracu, ni na majo miesca žycharstva ci maju siamju heta nie paŭpłyvała nijak. Ale ŭ mianie zastałosia šmat siabroŭ, vielmi šmat znajomych z tych časoŭ, z mnohimi praciahvaju kantaktavać. Inšym razam chadžu na śviaty — sioleta na 100-hodździe BNR, letaś i sioleta była ŭ Kurapatach razam z abaroncami. I pry hetym ja nie bajusia, što voś pajdu na niejkuju akcyju, mianie zatrymajuć i zvolniać z pracy — takoha strachu ŭ mianie niama z časoŭ aktyvizmu.
Akramia taho, ja bolš stała razumieć, jak našaja Biełaruś uładkavanaja. A tamu ŭ mianie niama spadziavańniaŭ, što źmianić štości možna chutka i lohka. Ale dziakujučy tym siabram-maładafrontaŭcam, jakich spatkała na svaim šlachu, u mianie jość śvietłaje, radasnaje, aptymistyčnaje adčuvańnie, što ŭsio pamianiajecca niezaležna ad nas.
Mahčyma, my rabili štości nia tak, mała. Ale jość šmat ludziej, jakija robiać prosta tytaničnuju pracu: pravodziać festy, zdymajuć filmy, šyjuć nacyjanalnuju vopratku. Usio heta daje nadzieju i aptymizm, što vialikaj siłaj usio pamianiajecca da lepšaha.
«IT-kampanii — heta pieramieny, jakich my i ŭjavić navat nie mahli»
— Čym vy zajmajeciesia siońnia?
— Dosyć doŭha pracavała ŭ restaracyi, i heta byŭ varty dośvied. Ale ciapier rablu ekanamistam u IT-kampanii. Vyrašyła istotna źmianić pole prafesijnaj dziejnaści i pajšła ŭ IT-kampaniju pahladzieć, što heta za taki źvier. Nie mahu skazać, što heta majo paklikańnie, ale paŭhoda, što tut pracuju, mnie cikava i karysna.
— Užo vyśvietlili, što heta za źvier? Ci naadvarot — tam pracujuć niejkija niebažychary?
— Kali pryjšła, to navat nie mahła zrazumieć, jak hetulki razumnych ludziej mahli adnačasna sabracca ŭ adnym miescy. Usie jany maładyja, adukavanyja, ambitnyja, šmat vandrujuć — u adroźnieńnie ad inšych katehoryj našych ludziej.
Ahułam ža IT-kampanii — heta pieramieny, jakich my i ŭjavić navat nie mahli. I mnie padajecca, što IT-sfera dla Biełarusi — heta cikavy kirunak dla dalejšaha raźvićcia.
— Ci jość šaniec na žyćcio ŭ hetym asiarodździ dla biełaruskaj movy, historyi ci kultury?
— Tak, jość. Pakolki ludzi tut maładyja i aktyŭnyja, to prysutničajuć tut i vyšyvanki, i majki, i zakołki ŭ nacyjanalnym styli, i pa-biełarusku razmaŭlajuć. Nie mahu skazać, što nacyjanalnaha ŭ hetym asiarodździ bolš ci mienš — chutčej za ŭsio, jak i va ŭsim hramadztvie.
Choć byvaje i tak, što da nacyjanalnaj idei — jak da miesiaca. Mahčyma, što i ŭ hetym jość peŭnaja praŭda, ale ŭsio ž niejkija probliski jość, usio nia tak bieznadziejna.
«Ja nie zmahła b pakinuć siabroŭ, maci, mahiły prodkaŭ»
— Ci zadavolenyja vy ciapierašnim žyćciom? Ci nie sprabavali pašukać lepšaj doli za miažoj, jak heta zrabili, napeŭna, mnohija vašy paplečniki ci znajomyja?
— U mianie zvyčajnaje chałaściackaje žyćcio: žyvu ŭ najmanaj kvatery, pakul niama siamji i dziaciej — kancerty, sustrečy, da mamy dachaty jezdžu, dzie vielmi lublu adpačyvać. Jość u mianie takoje ščymleńnie, što, moža, majo žyćcio i zanadta «łajtovaje» — peŭna, treba zajmacca čymści bolš karysnym i važnym. Ale rabić heta treba z čystym sercam. Spadziajusia, što nastupnyja hady padorać mnie takoje zachapleńnie.
I ja nikoli nia dumała źjechać, bo vielmi lublu biełarusaŭ. Mnie padajecca, što ja nie zmahła b žyć siarod ludziej inšych nacyjanalnaściaŭ, bo jany vielmi ad nas adroźnivajucca, a biełarusy — toje, što treba.
Ja nie zmahła b pakinuć siabroŭ, maci, mahiły prodkaŭ. Ale nikoli nie asudžaju tych, chto źjechaŭ, chto vyrašyŭ viarnucca ci nie viartacca — u kožnaha svoj šlach.
5 pytańniaŭ Svabody
— Biełaruskaja nacyjanalnaja ideja — heta…?
— Heta hodnaja, niezaležnaja, chryścijanskaja kraina, dzie šanujecca rozum i čałaviek. Jakaja pavinna zaniać pačesny pasad miž inšych narodaŭ.
— Nazavicie troch nacyjanalnych hierojaŭ Biełarusi.
— Nacyjanalny hieroj Biełarusi № 1 — Kastuś Kalinoŭski. Zatym — ajcy-zasnavalniki BNR i Zianon Paźniak.
— Jakaja kniha najbolš paŭpłyvała na vas jak na asobu?
— Ja nia vielmi časty naviednik biblijateki i asobnuju knihu, badaj, nia vyłuču. A kali aŭtara, to Ŭładzimier Karatkievič.
— Kolki hrošaj vam patrebna dla poŭnaha ščaścia?
— Pakul ja žyvu adna, bieź siamji, to hrošaj patrebna hetulki, kab chapała najmać kvateru i kab nia dumać, što zaŭtra jeści. Ale kali buduć dzieci, to heta budzie bolš składanaje pytańnie.
— Kali i jak u Biełarusi źmienicca ŭłada?
— Ja dumaju, što źmiena ŭłady pryjdzie, adkul nie čakaješ, niepradkazalna — jak prychodziać pieramieny z boku IT-sfery. I ja dumaju, što nia stolki źmiena kiraŭnika krainy pavinna adbycca, kolki pastupovyja reformy i pazbaŭleńnie ad strachu, jaki jość u hałovach ludziej. A heta zojmie nie adno dziesiacihodździe.