Viečnaje praklaćcie i viečny kołazvarot
«Dzień bubna» — fentezi. A «Ŭdoh» — historyja pra nacyjanalnaje praklaćcie, pra atručanyja cieła dy duch nacyi. Historyja pačynajecca prałoham, u jakim dziejańnie adbyvajecca ŭ 1831 hodzie... Jan Maksimiuk piša pra tvory Franca Siŭka.
Franc Siŭko.
Franc Siŭko. Dzień bubna. — Minsk: Łohvinaŭ, 2008. Kniharnia «Naša Niva», 2008, 276 s.
Spačatku mnie trochi mulała mova Franca Siŭko, kali ja staŭ čytać jahony «Dzień bubna». Jak na moj hust, u joj zamnoha pałanizmaŭ abo takich słoŭ, što hučać jak pałanizmy. Ale potym mnie padumałasia, što tam, dzie aŭtar vyras — u katalickim asiarodździ na Viciebščynie — jaho mova moža być značna bolš naturalnaja i nie takaja ŭžo i «polskaja», jakoj jana čujecca ŭ maich biełastockich vušach. Potym fabuła zaciahnuła maju ŭvahu nastolki, što mova adyšła ŭžo na druhi płan.
«Udoh» i «Dzień bubna» — heta dźvie apovieści u knižcy, jakija aŭtar nazvaŭ prypavieściami. Jość jašče i treciaja, jakaja kłasifikavana aŭtaram jak apovieść. Ja chaču źviarnuć uvahu čytačoŭ «Časopisu» mienavita na hetyja dźvie prypavieści.
«Udoh» — zmročnaja i ciažkaja historyja pra nacyjanalnaje praklaćcie, pra atručanyja cieła dy duch nacyi. Historyja pačynajecca prałoham, u jakim dziejańnie adbyvajecca ŭ 1831 hodzie.Hrupa kasinieraŭ z uschodniebiełaruskaj vioski imkniecca dałučycca da antyrasiejskich paŭstancaŭ, ale rasiejskaja nastaŭnica Piełahieja poić ich atručanaj samahonkaj. Pakul kasiniery śpiać, Piełahieja sadžaje ŭ vioscy raślinu ŭdoh — ni to kust, ni to dreva — jakaja i daje atrutnyja jahady.
Kasiniery na druhi dzień rana prakidvajucca dy chapajuć svaje kosy, ale zamiest taho, kab prabiracca dalej da paŭstancaŭ, u prypadku tupoha, dzikaha šału pačynajuć niščyć usio kruhom siabie.A atrutnaja raślina za noč paśpiavaje raspuścić ni to liściki, ni to ihołki i zastajecca raści ŭ vioscy.
Dalej aŭtar pieranosić čytača ŭ 60—70‑ia hody XX stahodździa, u tuju samuju viosku. U vioscy źjaŭlajecca naščadnica Piełahiei, Natalla, jakaja taksama viedaje pra strašnuju moc raśliny i taksama, jak jaje prababka, nienavidzić tutejšy narod.Adnojčy jana taksama vyciskaje ź jahad udohu atrutny pačastunak dla ludziej ź vioski. Udoh za sto z hakam hadoŭ paśpieŭ tut dobra razraścisia… U maim pierakazie simvalizm prypavieści moža padacca zamała rafinavanym, ale siła tvoru nie ŭ simvaliźmie, a jak raz u jaho žorstkim realiźmie. Siŭko pakazvaje nacyjanalnuju dehienieracyju i hańbu praz tryvožnyja drabnicy štodzionnaści.
«Dzień bubna» možna nazvać biełaruskim prykładam litaratury fentezi.Dziejańnie adbyvajecca ŭ krainie, jakaja nazyvajecca Aziornaja Ciuchanija. Hałoŭny vajavoda padymaje svoj kałhasny narod na vajnu suprać vuhroŭ. Pa aficyjalnaj viersii, vuhry niščać pali z harocham, jaki źjaŭlajecca nacyjanalnaj ježaj ciuchaŭ — nasielnikaŭ Ciuchanii.
Padziei ramanu pakazany aŭtaram z dvuch punktaŭ hležańnia: adzin punkt hledžańnia — heta pohlad pracaŭnicy rybałoŭnaha kałhasu Kici, a druhi — pohlad vuhrychi Stužki, jakaja žyvie ŭ tutejšym voziery. Dalej raskazvać, što tam adbyvajecca, nie budu, kab nie psavać zadavalnieńnia budučym čytačam. Skažu tolki, što los abiedźviuch hieraiń — Kici i Stužki — akreślicca ŭ «emihracyi», dzie abiedźvie zrazumiejuć, što najvažniejšy sens ich isnavańnia — dać žyćcio inšaj istocie, kab pradoŭžyŭsia kołazvarot žyćcia.