Viktar Marcinovič: Heta byŭ hod, kali bolšaść adčuli siabie biełarusami
Fota Nadziei Bužan
Viktar Marcinovič padvodzić na budzma.by vyniki sychodziačaha hoda, ciaham jakoha ŭ biełaruskim hramadstvie adbylisia tektaničnyja źmieny.
2019-y…
Viedajecie, a heta byŭ charošy hod.
Hod vielmi prykrych padziej u palitycy, hod vybaraŭ, jakija byli chacia nie samyja haniebnyja za ŭvieś čas nazirańnia — nie praz toje, što parušeńniaŭ było bolej, a praz toje, što bačnych parušeńniaŭ było bolej, praz toje, što novyja miedyja zrabili prychavanaje jaŭnym. Hod, u jaki navat nastrojenaja pryjazna Jeŭropa nie zdoleła zakryć vočy, jak by joj taho ni chaciełasia, na toje, što Pałata nie vybirałasia.
Hod praciahu pryvatnych katastrof, hod vyparvańnia spraviadlivaści, hod dalejšaha źniknieńnia zdarovaha sensu. Hod «spravy miedykaŭ», hod «spravy «žurnalista Č.», jakaja, praź śpiecyfiku hieroja i paŭsiudnaść strachu, nie zrabiłasia «spravaj Vani Hałunova». Hod, kali praciahvalisia viejernyja aryšty — i toj, fakt, što ciapier «biaruć» nie palityčnych zmaharoŭ, a hramadzian, što dumali, nibyta ichniaja chata z kraju, źmianiaje niašmat. Hod dalejšaha prasavańnia čynoŭnikaŭ, jakija isnavali ŭ sistemie, što nie moža kroku zrabić biez chabaraŭ, i biźniesoŭcaŭ, jakim peŭny čas dazvalali davać chabar, kab tyja nazapasili bolš majna, jakoje možna adcisnuć u adzin achop. Hod dalejšaha źbiadnieńnia nasielnictva, hod biespracoŭja, adčaju i sacyjalnaj rospačy.
Ale ŭ toj samy čas hod vielizarnych padziej u simvaličnym, paŭprazrystym, ledź adčuvalnym.
Naprykład, uziać kino: tendencyja cikavaści da svajho, zakładzienaja ŭ 2018 hodzie «Kryštalom» Darji Žuk, padoŭžyłasia na ceły šerah vybitnych kiniematahrafičnych prajektaŭ. Schiema vyvadu praduktu da publiki išła akurat pa prakładzienych Darjaj i jaje kamandaj šlachach: spačatku pieradpakaz u pierapoŭnienym kinateatry «Maskva», potym — ratacyja pa biełaruskich kinateatrach. Zasille pryšłych kinaprajektaŭ skončyłasia, biełaruskaje hladackaje kino robicca sapraŭdy biełaruskim, i dziakuj tabie za heta, 2019-y!
Ja nie budu spyniacca na asobnych padziejach u teatry, litaratury, vystavačnaj dziejnaści i adrazu pierajdu da hałoŭnaha.
Kali praź dziesiać hadoŭ niechta spytaje mianie, čym byŭ najpierš admietny 2019-y, ja adkažu tak: heta byŭ hod, kali praz davoli štučnyja źniešnija vykliki bolšaść nasielnictva raptam upieršyniu adčuła siabie biełarusami.
Raniej heta było adznakaj adzinak, honaram nonkanfarmistaŭ. Mova, Vilnia, Abdzirałovič, Bahuševič, Łastoŭski, Harecki, Drazdovič (ekspazicyja jakoha ŭ Nacyjanalnym mastackim muziei karennym čynam źmianiłasia ŭ 2019-m). Jašče na etapie «BNR — 100» na troch zamiłavanych Adradžeńniem i baćkami-zasnavalnikami znachodziłasia piaciora tych, chto, pa śladach teleprapahandy, sumniavaŭsia ŭ karysnaści i BNR.
Vykliki, što ŭźnikli ŭ 2019-m (nu, naprykład, uziataja z majho ramana «Mova» situacyja, kali Kitaj daje RB pazyku, kab taja raźličyłasia z kredytorami), vymusili pierajści na nacyjanalnyja rejki (vyraz z «Narysaŭ historyi Biełarusi») navat teleprapahandu. A za joj — samych zaciatych savieckich kansiervataraŭ ź liku byłych lektaraŭ «obščestva «Znanije». Bekajuć, mekajuć, pamylajucca, ale šprechajuć, napinajučysia ad natuhi. Ja šmat razoŭ uśmichnuŭsia, daviedaŭšysia, što zaraz i milicyjanty sprabujuć «razhavaryvać na biełaruskim jazyku», pryčym nie prostyja milicyjanty, a pryznačanyja ŭ pradstaŭničyja orhany ŭłady.
Simvał 2019-ha — toj samy kamient pad navinoj na «Anłajniery» ci to pra pachavańnie Kalinoŭskaha, ci to śniežańskija pratesty: «Žyvie Biełaruś!». I sotni «plusoŭ», i mienšaść — «minusaŭ». Jašče try hady tamu na «Anłajniery» ŭsio było b naadvarot.
Źmiena — tektaničnaja.
Ciapier biełaruskamoŭnaść ryzykuje zrabicca mejnstrymam, prykmietaj tych, chto trymaje nos pa vietry, prynamsi ŭ dziaržaŭnym efiry.
I tak, moj daŭni prahnoz pra dźvie Biełarusi, jakija pastupova robiacca adnoj, zbyŭsia, i ŭsio idzie jašče dalej. Mierapryjemstvy, jakija robiacca na Kastryčnickaj ci to ŭ abaronu niezaležnaści, ci to ŭ padtrymku pieramoŭnaj pazicyi Alaksandra Łukašenki na sustrečy z Pucinym, — tamu jaskravy prykład.
Chutka ŭsie my zastaniomsia za ichnimi plačyma. Chutka ŭsie hetyja hłamurnyja byčki i dzievački sa skryni nabłatykajucca «pa-našamu» tak, što buduć uviazvacca z nami ŭ moŭnyja sprečki ŭ Fejsbuku i Inście, kudy ŭsich ich u hetym hodzie tabaram pryhnali.
Ułasna, dla niekatorych, mahčyma, naśpieŭ čas rospačy, bo «biełaruskaść» pryrastaje ludźmi, dla jakich jana — prosta dapamožnik u prajdziśvieckaj karjery.
Ale kali pamiatać pra toje, što mova žyvie daŭžej za ludziej, a idei časam važniejšyja za asabistyja ambicyi, zastajecca tolki paŭtaryć (i, mahčyma, uźniać z hetymi słovami kielich):
«Heta byŭ charošy hod».