Hado možna bolš nie čakać
Ci možna ŭbačyć niejkuju suviaź pamiž abrańniem pieršaha prezidenta Jeŭrasajuza i rašeńniem praciahnuć «zamarožvańnie» dypłamatyčnych sankcyj ES u dačynieńni šerahu čynoŭnikaŭ RB? Piša Vital Taras.
Ci možna ŭbačyć niejkuju suviaź pamiž abrańniem pieršaha prezidenta Jeŭrasajuza i rašeńniem praciahnuć «zamarožvańnie» dypłamatyčnych sankcyj ES u dačynieńni šerahu čynoŭnikaŭ RB? Z palityčnaha hledzišča — nie. Tym bolš, što rašeńnie adnosna Biełarusi vyklikaje asacyjacyi nie stolki z palittechnałohijami, kolki z choładakambinatami.
Ale mnie padałosia cikavym zirnuć na heta praz pryzmu jeŭrapiejskaj kulturnickaj tradycyi, ci, kali zaŭhodna, mientalnaści.
Niejki francuzski žurnalist na Euronews paraŭnaŭ «vybary» prezidenta ES i kiraŭnika vyšejšaj rady ŭ pytańniach zamiežnaj palityki z abrańniem Papy Rymskaha kankłavam. (A što, čym kiepskaja tradycyja?) Pasiadžeńnie kiraŭnikoŭ krain ES było začyniena dla presy, pierad hetym nie było vybarčaj kampanii, «kandydaty» nie vystupali z prahramnymi pramovami. Žurnalistaŭ, a razam ź imi nasielnictva Jeŭropy prosta pastavili pierad faktam. Pakazalna, što telekanał BBC u repartažach z samita ŭ Stakholmie vykarystaŭ dla adlustravańnia sutnaści padziei nie tradycyjny dziejasłoŭ elected, ale… selested. Jak by razmova viałasia, naprykład, pra sielekcyju raślinaŭ.
63‑hadovy Hierman van Rompej, uśmiešlivy, ścipły i intelihienty (prynamsi, źniešnie) čałaviek vyklikaje simpatyju. Hałoŭnaj jaho vartaściu, jak padkreślivałasia ŭ časie pres‑kanfierencyi, jość majsterstva kampramisu, vyjaŭlenaje na pasadzie premjer‑ministra Bielhii.
Jon piša knihi, vieršy ŭ styli choku, zaciaty błohier — pra heta nie zabylisia zhadać usie ŚMI. Z aficyjnaj bijahrafii viadoma, što jon katalik, fłamandziec.
Byŭ ministram finansaŭ, staršyniavaŭ u nižniaj pałacie parłamienta. U 2008 hodzie, va ŭmovach ciažkaha palityčnaha kanfliktu pamiž frankafonnami hramadami Vałonii i fłamandskimi ŭ Fłandryi, karol Bielhii daručyŭ van Rompeju ŭznačalić nacyjanalny urad. Jak ni dziŭna, novy premjer pakinuŭ kabiniet ministraŭ, jaki sfarmavaŭ jahony papiarednik Iŭ Leterm, praktyčna ŭ raniejšym składzie. Jaho styl, nakolki možna zrazumieć, nie prosta kampramis, ale zachavańnie stabilnaści i spakoju za košt minimalnych, nakolki heta mahčyma, źmienaŭ.
Biez usialakaj suviazi z asobaj bielhijskaha premjera mnie ŭspomniłasia znakamitaja ṕjesa Semiuela Biekieta «U čakańni Hado».
Zasnavalnik teatra absurdu Biekiet byŭ typovym jeŭrapiejcam. Irłandziec, jon žyŭ u Paryžy i pisaŭ pjesy pa‑francuzsku, sam pierakładajučy ich na anhlijskuju. Jon pamior u 1989‑m — akurat u tym hodzie, kali ŭ Čechasłavakii ŭ vyniku «aksamitnaj revalucyi» staŭ prezidentam dramaturh Vacłaŭ Haveł, jaki taksama pisaŭ absurdysckija pjesy.
Dyk voś, źmiest «U čakańni Hado», u skarocie, zvodzicca da taho, što adzin ź jaje hierojaŭ prapanuje druhomu paviesicca, ale jany nijak nie mohuć vyrašyć, kamu viešacca pieršym, i ŭrešcie vyrašajuć ničoha nie rabić, bo tak bolš biaśpiečna. Jany čakajuć Hado, kab daviedacca pra jaho mierkavańnie. Praŭda, nijak nie mohuć uspomnić, čaho, ułasna kažučy, jany ad jaho chacieli. U samym kancy adbyvajecca scena, jakaja cytavałasia sotni razoŭ, ale ja nie admoŭlu sabie ŭ zadavalnieńni pracytavać iznoŭ (u pierakładzie Vitala Voranava). «Uładzimir. Zaŭtra paviesimsia. (Paŭza.) Chiba što pryjdzie Hado.
Estrahon. Nu, a kali pryjdzie?
Uładzimir. Atrymajem zbaŭleńnie».
I potym finał: «Uładzimir. Nu što, chadziem?
Estrahon. Chadziem.
Nie ruchajucca. Zasłona.»
Nie chaču skazać, što premjer Bielhii, spraktykavany paśpiachovy palityk, čymści nahadvaje piersanaža teatra absurdu. Ale ŭmieńnie zastavacca na miescy, niahledziačy ni na jakija abstaviny i pakidajučy ŭražańnie tytaničnaj pracy, u sučasnaj jeŭrapiejskaj palitycy dasiahnuŭ uzroŭniu filihrannaha majsterstva. A što ŭžo kazać pra «jeŭrakrataŭ». (Miž inšym, u novym supierministerstvie, jakoje pavinna adkazvać za źniešniuju palityku ES, buduć pracavać nie mienš za 2000 čynoŭnikaŭ).
Kažu pra heta nie dziela ironii abo asudžeńnia. Tak, u bijahrafii novaha prezidenta, pazbaŭlenaha prezidenckich paŭnamoctvaŭ, niama hieraičnych abo vielmi jaskravych epizodaŭ. Ale siońnia i nie čas supracivu. Dźvie suśvietnyja vajny ŭ dvaccatym stahodździ byli nie prosta katastrofaj, jany ledź nie stali kancom jeŭrapiejskaj cyvilizacyi. Ludzi źviedali joj canu, ubačyli, jakim moža być čałaviek i što moža stacca z chryścijanskimi kaštoŭnaściami. Pra heta — źjedliva‑sumnaja replika pra «zbaŭleńnie» u Biekieta.
Sioleta ŭ Francyi ŭpieršyniu za 91 hod 11 listapada adznačałasia nie jak dzień pieramohi nad Hiermanijaj.
Kancler FRH Mierkiel u hety dzień uskłała razam z prezidentam Francyi Sarkazi kvietki da mahiły nieviadomaha žaŭniera ŭ znak prymireńnia.
65 nievajennych hadoŭ u Jeŭropie (niahledziačy na vajnu ŭ byłoj Juhasłavii) usprymajucca tam jak najvialikaja kaštoŭnaść. My ličyli, što heta tolki savieckija ludzi zdolnyja 65 hadoŭ zapar paŭtarać: «tolki b nie było vajny!» Zachodnija palityki nie tolki paŭtarajuć hetaje zaklinańnie ŭnutry siabie, ale dziejničajuć u adpaviednaści z hetym pastułatam. Padzieńnie Bierlinskaj ściany i krušeńnie SSSR adbylisia biez umiašańnia Zachadu, navat nasupierak žadańniu bolšaści zachodnich lideraŭ. Pieravažnaja bolšaść ich i ciapier zachoŭvaje na tvarach taki vyraz, byccam jany trymajuć kielich z šampanskim i pry hetym bolš za ŭsio ŭ śviecie bajacca jaho rasploskać.
Takimi byli pavodziny Sarkazi padčas letašniaj vajny ŭ Hruzii. Takimi byli i zastajucca pavodziny amal usich kiraŭnikoŭ ES i NATO ŭ dačynieńni Ukrainy, Małdovy, Biełarusi. Tolki b nie spravakavać kanłfikt, navat samy minimalny, vyklučyć jaho mahčymaść.
Pry hetym zachodnija lidery nie pierastajuć kazać pra kaštoŭnaść pravoŭ čałavieka, hramadzianskija svabody, talerantnaść, ciarpimaść da relihijnych i nacyjanalnych mienšaściaŭ. I heta nie kryvadušnaść. Heta i jość častka jeŭrapiejskaj mientalnaści. Havaryć — heta nie tak i mała. A što pieraškadžaje ŭładam Biełarusi zahavaryć ź jeŭrapiejcami na ich movie? I nie tolki ź jeŭrapiejcami, ale najpierš z ułasnym narodam.
Čamu b im nie raspačać prapahandu Dekłaracyi pravoŭ čałavieka, Jeŭrapiejskaj Chartyi, taho samaha Jeŭrapiesjkaha partniorstva? Što pieraškadžaje skasavać śmiarotnaje pakarańnie ŭ RB, kab stać siabram Rady Jeŭropy? Navat ułady Rasii, praŭda, chitramudrym šlacham — praź jurydyčna cmianaje rašeńnie Kanstytucyjnaha sudu, nazaŭsiody admovilisia ad pakarańnia śmierci. I ciapier Rasija, jakuju my časam nazyvajem Azijopaj, moža chutčej raźličvać na biaspłatnyja vizy ŭ ES, ci navat ich skasavańnie, čym jeŭrapiejskaja Biełaruś.
Biezumoŭna, Biełaruś była i jość u Jeŭropie. Ale pakul jašče nie mientalna. My ŭsio jašče raźličvajem, što niechta pryniasie nam demakratyju niby čaroŭnyja jabłyčki na spodačku — ale heta ŭ duchu rasijskich kazak, a nie jeŭrapiejskich.
Ale va ŭsialakim vypadku, Hado ŭžo možna bolš nie čakać. Jon zasiadaje niedzie ŭ prezidyjumach jeŭrapiejskich biurakratyčnych struktur.