Apazicyi para pranikać u sistemu
«Kali nie možaš pieramahčy źjavu — uznačal jaje». Pra pierśpiektyvy biełaruskaj apazicyi piša Aleś Čajčyc.
Abjadnanaja hramadzianskaja partyja pryniała rašeńnie admovicca ad udziełu ŭ «vybarach» u miascovyja saviety. Va ŭmovach, kali pačałasia čarhovaja chvala represijaŭ suprać niezaležnych miedyjaŭ i kali praviadzieńnie ŭładami pieradvybarčaj kampanii mała čym adroźnivajecca ad usich papiarednich vybaraŭ u Biełarusi z 1995 hoda, takoje rašeńnie padajecca adzinym pravilnym. Hetkija vybary treba bajkatavać, a adsutnaść vybaraŭ nie pavinna być dla apazicyjanieraŭ apraŭdańniem dla taho, kab nie zajmacca daniasieńniem svajoj pazicyi da nasielnictva.
Bolš za heta.
Daŭno treba pryznać, što prychod biełaruskaj demakratyčnaj apazicyi da ŭłady ci to ŭ vyniku vybaraŭ, ci to ŭ vyniku vyklikanaj vybarami «pamarančavaj revalucyi» jość uvohule niemahčymym.Takija sproby paŭtarajucca ciaham apošnich piatnaccaci hadoŭ, i sapraŭdy, «kali chočaš mieć toje, što mieŭ, — rabi toje, što i rabiŭ».
Što rabić biełaruskaj partyjnaj apazicyi ŭ hetych umovach? Na što spadziavacca kudy bolš šyrokaj biespartyjnaj apazicyjnaj hramadskaści? Viartajučysia da adnosna niadaŭniaha artykułu Hieorhija Płaščynskaha, chočacca častkova pahadzicca z aŭtaram, ale krychu inakš rasstavić akcenty.
Paśpiachovaja stratehija dziejnaści demakratyčnaha łahieru bačycca ŭ dvuch uzajemadapaŭnialnych mahčymych kirunkach:
1. Farmalnaje isnavańnie apazicyjnych palityčnych partyjaŭ dy ich pieratvareńnie ŭ ekśpiertnyja i aśvietnickija centry;
2. Ahulnaja kvazipartyzanizacyja apazicyjnaj supolnaści.
Dla arhanizavanaj apazicyi — palityčnych partyjaŭ i ruchaŭ — zastajucca taksama dźvie mahčymyja ipastasi. Pieršaja — funkcyja majaka i «padtrymańnia štandara», zachavańnie ŭ embryjanalnaj formie dziela samoha svajho fakta isnavańnia i dziela fakta isnavańnia brenda. Raniej ci paźniej publičnaje palityčnaje žyćcio ŭ Biełarusi razmarozicca i palityčnyja prota-partyi (abo katalizatary pratestnych nastrojaŭ u krytyčnaj situacyi) Biełarusi spatrebiacca. Inšaja reč, što pakul niama prykmietaŭ, što heta moža zdarycca ciaham bližejšych hadoŭ. A tamu, urešcie, sam sens isnavańnia bolšaści sučasnych apazicyjnych partyjaŭ staić pad vialikim pytańniem.
Inšym kirunkam dziejnaści instytucyjanalizavanaj demakratyčnaj apazicyi ŭ siońniašnich umovach mahła b być ekśpiertyza, hienieracyja idejaŭ i ich pašyreńnie siarod ludziej. Adzinaj u Biełarusi bolš-mienš «ekśpiertnaj» partyjaj na siońniašni momant možna nazvać akurat AHP. Patencyjał bolšaści astatnich partyjaŭ u hetym dačynieńni zdajecca kudy bolš sprečnym, kali nie amal nulavym.
Druhaja stratehija — bolš važnaja i jaje de-fakta realizacyja daŭno idzie.
Efiektyŭnym srodkam dla biełaruskaj demakratyčnaj apazicyi ciapier jość taktyka, jakoj apošnija 200 hadoŭ karystaŭsia litvinski i, zamianiŭšy jaho, biełaruski niezaležnicki ruch: vykarystańnie infrastruktury dziejnaha režymu dla dasiahnieńnia svaich metaŭ.Vybaračnaja kałabaracyja, sychod u padpolle, kaaptacyja ŭ skład isnaha paradku. «Kali nie možaš pieramahčy źjavu — uznačal jaje». Biełarusam nie zvykacca da partyzanki.
Paśpiachovym prykładam takoj taktyki jość «kulturnickaja apazicyja», z šerahu hramadskich arhanizacyjaŭ i inicyjatyvaŭ, pradstaŭniki jakich pajšli šlacham depalityzacyi pytańniaŭ movy i kultury. Čynoŭniki bolš schilnyja iści nasustrač hetym inicyjatyvam, bo jany imknucca nie da prychodu da ŭłady, a da vykanańnia dziejnaj uładaju peŭnych patrabavańniaŭ. Patrabavańni hetyja zvyčajna jość abjektyŭna važnymi, ale, hałoŭnaje, jany nie pahražajuć hetaj uładzie.
Takaja stratehija moža ciapier być praduktyŭnaju prynamsi što da pytańniaŭ nacyjanalnaha adradžeńnia abo, u mienšaj stupieni, prasoŭvańnia libieralizacyi ekanomiki.Demakratyzacyja bačycca jak toje, čaho dasiahnuć takim čynam budzie, na žal, nijak nie mahčyma.
Miarkuju, što nie budzie pamyłkovym skazać, što ŭ apošnija hady TBM, «Budźma» ci Dobraachvotnaje tavarystva achovy pomnikaŭ zrabili dla biełaruskaha hramadstva bolš karysnaha, čym palityčnyja partyi ci niechta z apazicyjnych kandydataŭ na minułych abo budučych prezidenckich vybarach. Palityku jak publičnaje vyrašeńnie ahulnanacyjanalnych pytańniaŭ treba raścić z «karanioŭ travy», ad samoha pačatku, i hramadskija arhanizacyi - najlepšy srodak dla hetaha.
Akramia hetaha jość dziesiatki i sotni prahresiŭnych ludziej, jakija pracujuć u dziaržaŭnych strukturach i na miescy zdolnyja realizoŭvać karysnyja inicyjatyvy, źmianiać režym znutry.Niebłahi prykład — biełaruskamoŭny ministr kultury Pavał Łatuška. Ludziej takoha kštałtu šmat u dziaržaŭnych orhanach ułady na roznych uzroŭniach. Takaja sietka robicca niepataplalnaj i zdolnaja pryvieści krainu da pieramienaŭ - nie ciapier, ale ciaham mnohich hadoŭ.
Taki novy padychod nie musiŭ by zasmučać bolš, čym niekatoryja inšyja rečy ŭ biełaruskim hramadska-palityčnym žyćci. Va ŭmovach niemahčymaści revalucyjnaha scenara dla nabližeńnia pazityŭnych źmienaŭ, demakratyčnaja hramadskaść maje ŭ svaim rasparadžeńni viečnaść.
* * *
Mierkavańni aŭtaraŭ rubryki «Mierkavańni» mohuć supadać, a mohuć nie supadać ź mierkavańniem Redakcyi.