Dačka sudździ, jakaja žyŭcom zhareła ŭ sudzie ŭ Słucku ŭ 1967-m, raskazała, jak skłałasia žyćcio ich siamji paśla hučnaj trahiedyi
Vosieńniu 1967 hoda ŭ SSSR rychtavalisia da śviatkavańnia 50‑hodździa Kastryčnickaj revalucyi. U tym liku i ŭ Słucku. Praŭda, jubilejnyja daty ŭ toj momant cikavili ludziej kudy mienš za hučny sudovy praces nad miascovym čynoŭnikam Hienadziem Hapanovičam, jaki staŭ adnym z padazravanych u zabojstvie čałavieka.
Halina Alaksiejeva, sudździa, što stała achviaraj ludskoj złości i pamyłak ułady ŭ kastryčniku 1967-ha. Fota z archiva siamji
Słuččaki nastolki nie daviarali sudu i ŭładam i bajalisia, što čynoŭnik zdoleje paźbiehnuć spraviadlivaha pakarańnia, što ŭ vyniku padpalili sud razam ź ludźmi ŭnutry. Adnoj z achviaraŭ stała sudździa Halina Alaksiejeva — jana zhareła žyŭcom. Jaje dačka Taćciana ciapier raskazała pra svaju maci i ich siamju bolš.
Chranałohija padziej
9 krasavika 1967 hoda ŭ haradskim parku Słucka znajšli cieła 25‑hadovaha mužčyny. Jon byŭ amal całkam raspranuty, a pobač ź im lažała štykiecina ad łaŭki sa śladami kryvi. Zabitym akazaŭsia rabočy ramontna-budaŭničaha ŭpraŭleńnia, mular Alaksandr Nikałajeŭski. Ekśpierty znajšli na jaho ciele mnostva paškodžańniaŭ, charakternych dla bojki, ale śmiarotnym akazaŭsia pierałom šyjnaha chrybietnika. Śledčyja chutka vyznačylisia z padazravanymi: pad vartu ŭziali Hienadzia Hapanoviča i jaho svajaka Leanida Syćko. Alaksandr Nikałajeŭski zajšoŭ u ich dom spravić małuju patrebu, za što haspadary źbili jaho i spuścili ź leśvicy.
Na pieršy pohlad šarahovaja, choć i trahičnaja patasoŭka pryciahnuła da siabie ŭvahu ledź nie ŭsich žycharoŭ Słucka praz asobu Hienadzia Hapanoviča — jon zajmaŭ pasadu zahadčyka adździeła kultury ŭ harvykankamie. Ludzi dumali, što kiraŭnictva zachoča jaho admazać i prysudzić miakkaje pakarańnie. Jašče bolš jany ŭpeŭnilisia ŭ svaich dumkach, kali sud admovilisia pieranieści ŭ bolšaje pamiaškańnie, kab na pasiadžeńni zmahli prysutničać usie achvotnyja, a taksama adchilili prośbu maci zahinułaha razhladać spravu na ŭzroŭni vobłaści. Aficyjnaj infarmacyi pra sud było vobmal, tamu pa horadzie pładzilisia čutki, i narodny hnieŭ narastaŭ — 12 kastryčnika ŭ centry Słucka sabrałasia ŭžo kala troch tysiač čałaviek. Niekatoryja ź ich prasili addać Hapanoviča na sud natoŭpu.
Najpierš u budynak suda palacieli kamieńnie, štykieciny i navat bulba z burakami. Vyklikanyja na dapamohu bajcy ŭnutranych vojskaŭ i družyńniki ačapili natoŭp i raspylili ślozatačyvy haz «Čaromcha». Pad prykryćciom hazavaha vobłaka z suda paśpieli vyvieści padsudnych, ale kali «tuman» raśsiejaŭsia, natoŭp prarvaŭ ačapleńnie, žadajučy raspravy nad Hapanovičam i nie viedajučy, što taho ŭžo vyvieźli.
U sud prabralisia 29‑hadovy rabočy i dvoje maładzionaŭ, u rukach jakich byli butelki ź bienzinam, što paźlivali z mašyn, jakija stajali pobač. Draŭlany budynak chutka zahareŭsia, a natoŭp nie prapuskaŭ da jaho pažarnyja mašyny, zakidvajučy ich kamianiami. Unutry zastavalisia sudździa Alaksiejeva i troje milicyjanieraŭ. Dvoje ź ich skoknuli z akna druhoha paviercha, treciaha pryniali za Hapanoviča i mocna źbili (milicyjanier pamianiaŭsia z apošnim adzieńniem, addaŭ padsudnamu svaju formu). U vyniku načalnik KPZ Stanisłaŭ Tatur pamior u balnicy. A sudździa Halina Alaksiejeva tak i nie zmahła vybracca z padpalenaha budynka, zhareŭšy žyŭcom.
Bolš padrabiazna pra słuckuju trahiedyju było ŭ našym jutub-siužecie:
Čorny dzień
«12 i 13 kastryčnika 1967 hoda — čornyja dni ŭ maim žyćci, — raskazvaje Taćciana Hryhorjeŭna, dačka sudździ Haliny Alaksiejevaj. — Ja taksama apynułasia na miescy padziej, bo naša siamja žyła ŭ centry Słucka, zusim pobač z tym miescam, dzie ŭžo byŭ natoŭp, praź jaki prabicca było niemahčyma. Ja kidałasia, sprabavała, potym pabiehła za mašynaj chutkaj dapamohi, jakaja pavolna pradzirałasia praź ludziej, dabiehła da špitala, potym — da pryjomnaha pakoja. Ale tam była nie mama, a sud užo hareŭ, na ŭsiu moc…»
Taćcianie tady było 14 hadoŭ. Jana dahetul zachoŭvaje ŭ siabie kalandar z toj čornaj dataj, i nie moža źmirycca z tym, što paźniej na miescy zharełaha suda pabudavali žyły dom.
«Nijakaj šyldy, nijakaj zhadki pra trahiedyju — jaje nibyta sprabavali ścierci z pamiaci. Dla mianie heta asablivy cynizm i bol», — dzielicca Taćciana.
Kalandar z toj samaj čornaj dataj. Fota z archiva siamji.
Tata i mama Taćciany spačatku pracavali ŭ Minsku ŭ CK ŁKSM, byli blizkija da Piatra Mašerava. Na archiŭnym fota Halinu Alaksiejevu možna pabačyć razam ź pieršym sakratarom CK Kampartyi Biełarusi, zdymak zrobleny padčas XVIII źjezda ŁKSM Biełarusi.
Halina Alaksiejeva — źleva ŭ trecim šerahu źvierchu. Fota z archiva siamji.
«Maci dapracoŭvała ŭ słuckim sudzie apošnija tydni»
«U 50‑ia hady maci i baćku nakiravali na pracu ŭ Słuck: baćku —sakratarom rajkama partyi, a mamu — spačatku zahadčycaj pa linii sacyjalnaj biaśpieki, a paśla starejšaj narodnaj sudździoj. Heta byŭ znakamity chruščoŭski zaklik na ŭmacavańnie kadraŭ na rajonie», — raskazvaje Taćciana.
Toj trahičnaj vosieńniu 1967‑ha siamja ŭ poŭnym składzie płanavała pierajazdžać nazad u Minsk.
«Baćka pajechaŭ pieršy, a maci dapracoŭvała ŭ słuckim sudzie apošnija tydni. U Minsku jana pavinna była stać sudździoj u abłasnym sudzie. Ale ŭ vyniku ŭ toj strašny dzień ja bačyła jaje ranicaj apošni raz. Jana była apranutaja ŭ kitajski makintoš šeraha koleru, na hałavie byŭ žoŭty šalik».
Paśviedčańnie ab śmierci Haliny Alaksiejevaj. Pryčyna: «abvuhlivańnie». Fota z archiva siamji.
Zhubiła nie tolki mamu, ale i małodšaha brata
Taćciana raskazvaje, što paśla śmierci maci jana šmat chvareła i pakutavała psichałahična. Žančyna ličyć, što padzieja paŭpłyvała i na zdaroŭje małodšaha brata: jon pamior maładym ad raku mozhu.
«Śviedki raskazvali, što ŭ samym pačatku maci mieła mahčymaść pakinuć sud i pajści dadomu, jaje navat prasili pra heta, ale jana zastałasia. Pra heta mnie kazała i maja niania, jakaja taksama była tady la suda, jana sama kazała maci: «Halina Ivanaŭna, idzicie, tut robicca niebiaśpiečna». Ale ŭ adkaz taja čuła tolki: «Ja adkazvaju za sud, za archivy, ja materyjalna adkaznaja». Matula była ŭschvalavanaja, ale vieryła, što im pryjduć na dapamohu. Jana ž była ščyraj kamunistkaj».
Taćciana i jaje małodšy brat Siarhiej. Fota z archiva siamji.
Udzieł Mašerava
«Paśla trahičnych padziej baćka sustrakaŭsia z Mašeravym — apošni zaprasiŭ jaho na sustreču. Z padačy Piatra Mironaviča nam dali trochpakajovuju kvateru ŭ centry Minska, a baćku pryznačyli piersanalnuju piensiju respublikanskaha značeńnia na dziaciej. Taksama nas pastavili na ŭlik u Lečkamisii. Mamu pachavali na centralnych Maskoŭskich mohiłkach u Minsku», — raskazvaje dačka sudździ.
Fota: pomnim.by
Paśla skančeńnia škoły Taćciana pastupiła na jurydyčny fakultet i praciahnuła pracavać u hetaj śfiery. Užo 27 hod jana razam ź siamjoj — mužam i synam — žyvie za miažoj.
Sama Taćciana nie choča miedyjnaści, tamu šmat nie raskazvaje pra siabie — ale joj było važna jašče raz nahadać pra svaju maci. «Jana była sumlennym, razumnym, addanym pracy čałaviekam».
Pa fakcie słuckich biesparadkaŭ była zaviedzienaja kryminalnaja sprava, pa jakoj asudzili 16 čałaviek. Usiaho ž za padziei 12 kastryčnika 1967 hoda pakarali kala 70 čałaviek, siarod jakich byli małyja dzieci, piensijaniery i siabry KPSS. Dvuch rabočych pakarali asabliva žorstka. Dvojčy sudzimaha Mikałaja Hryniuka i baćku traich dziaciej Ivana Papova pryhavaryli da rasstrełu. Ich pryznali vinavatymi ŭ padpale budynka suda, inšym prysudzili ad 5 da 15 hadoŭ kałonii.
Što tyčycca Hienadzia Hapanoviča i Leanida Syćko, sud nad imi praciahnuŭsia ŭ śniežni taho ž 1967 hoda, ale ŭžo ŭ Minsku. Abodvuch pryznali vinavatymi ŭ naŭmysnym naniasieńni ciažkich cialesnych paškodžańniaŭ dy złosnym chulihanstvie i prysudzili pa 10 hadoŭ kałonii ŭzmocnienaha režymu. Adnak Hapanovič adsiedzieŭ tolki try z pałovaj, paśla čaho jaho pieraviali na budoŭli narodnaj haspadarki ŭ rasijski Dziaržynsk. Paśla adpracoŭki jon ažaniŭsia ŭ druhi raz i pierajechaŭ žyć u Baranavičy, Syćko ž paśla vyzvaleńnia žyŭ u Kazachstanie.
Hienadź Hapanovič da kanca svajho žyćcia ličyŭ siabie nievinavatym i śćviardžaŭ, što ŭsio abvinavačańnie suprać jaho pabudavali na dapuščeńniach. U Baranavičach jon pracavaŭ mastakom na abutkovaj fabrycy i vartaŭnikom u biblijatecy.