«Nabližajecca momant pierałomu situacyi». Vadzim Kabančuk pra płan dla biełarusaŭ

Pradstaŭnik pa abaronie i nacyjanalnaj biaśpiecy Abjadnanaha pierachodnaha kabinieta Vadzim Kabančuk raskazaŭ «Našaj Nivie», čaho jon čakaje ŭ suviazi z paciapleńniem adnosin pamiž ukrainskim uradam i rucham za svabodu Biełarusi.

Vadzim Kabančuk, były namieśnik kamandzira Pałka imia Kastusia Kalinoŭskaha, a ciapier pradstaŭnik Abjadnanaha pierachodnaha kabinieta pa abaronie. Fota: «Naša Niva»

«Stajać zadačy pa ŭmacavańni biełaruskich dobraachvotnickich padraździaleńniaŭ i stvareńnie novych»

«Naša Niva»: My razmaŭlajem u čaćviortuju hadavinu poŭnamaštabnaj vajny va Ukrainie. I praz čatyry hady kiraŭnictva Ukrainy adkazała Łukašenku sankcyjami i raspačało dyjałoh ź biełaruskimi demsiłami — ci nie zapozna, na vašu dumku?

Vadzim Kabančuk: My musim nie zabyvać, u jakich składanych umovach Ukraina sustreła poŭnamaštabnuju vajnu i toje, što jana pry hetym vystajała. My pamiatajem, jakija byli płany ŭ zachopnikaŭ i jak niekatoryja analityki stavili pad vialiki sumnieŭ, što Ukraina vytryvaje.

Ukraina adbivałasia hieraična i časam, skažam tak, była na miažy. Pajści, naprykład, na taki krok, jak razdača zbroi ŭsim, chto moža ŭziać jaje ŭ ruki na vulicach haradoŭ — heta nadzvyčajnyja miery, nie kožnaja kraina na takoje navažycca. Bitva za Kijeŭ ciahnułasia amal dva miesiacy, i ŭ takich varunkach Ukraina nie mahła dazvolić sabie rezkija ruchi pa abvastreńni situacyi sa svaim paŭnočnym susiedam.

Na siońnia situacyja pamianiałasia kardynalna: Ukraina maje najmacniejšuju armiju ŭ Jeŭropie. Ź vielizarnym bajavym dośviedam. Plus na siońnia adbylisia peŭnyja transfarmacyi ŭ samich uładnych strukturach, u atačeńni prezidenta, u siłavych strukturach Ukrainy. I ja baču pa cełym šerahu prykmiet, što Ukraina zajmaje zaraz praaktyŭnuju pazicyju ŭ pabudovie novaj architektury biaśpieki ŭ našym rehijonie. Jak by ni zakončyłasia hetaja vajna, Ukraina budzie vymušanaja vyrašać pytańnie sa svaim paŭnočnym susiedam — to-bok na hety momant z režymam Łukašenki, jaki znachodzicca ŭ poŭnaj vajskova-palityčnaj zaležnaści ad režymu Pucina.

«NN»: U suviazi z novym pavarotam ukrainskaha kiraŭnictva ŭ bok Biełarusi što płanujuć rabić demsiły? Jak vy hetym skarystajeciesia?

VK: Biełaruskija demakratyčnyja siły rabili ŭžo niekalki supolnych mierapryjemstvaŭ. Adnu z kanfierencyj «Šlach da voli» ŭ 2023 hodzie pravioŭ Połk Kalinoŭskaha (jana, darečy, paŭtorycca ŭ troški inšym farmacie i sioleta). I tam, i z boku inšych struktur demakratyčnych siłaŭ była prapanavanaja stratehija biełaruska-ŭkrainskich dačynieńniaŭ. My viedajem, što ŭkrainski bok — u pryvatnaści, były ambasadar Ihar Kizim — taksama padrychtavaŭ svaju viziju. Usio heta čakała svajho času, i, miarkuju, zaraz pryjšoŭ momant sinchranizacyi našych supolnych dziejańniaŭ i stratehij.

Uładzimir Zialenski i Śviatłana Cichanoŭskaja. Fota: tsikhanouskaya.org

«NN»: Što vy tut majecie na ŭvazie najpierš?

VK: Najpierš pierad nami stajać zadačy pa ŭmacavańni biełaruskich dobraachvotnickich padraździaleńniaŭ i stvareńni novych. Kali stvaraŭsia Abjadnany pierachodny kabiniet, heta ž byŭ peŭny adkaz na pačatak poŭnamaštabnaj vajny. I adna z zadač, jakaja dahetul staić pierad maim pradstaŭnictvam — adnaŭleńnie dziaržaŭnaha suvierenitetu i niedapuščeńnie ŭciahvańnia Biełarusi ŭ rehijanalnuju vajnu. Prynamsi havorka idzie pra tuju častku hramadstva i siłavych struktur, jakija nie chočuć padtrymlivać avantury Pucina-Łukašenki. I dla hetaha nam treba mieć peŭny nabor instrumientaŭ, jakija buduć efiektyŭnymi ŭ hetych umovach.

Niahledziačy na sproby ZŠA, prahresu ŭ mirnych pieramovach pakul niama. I ja prahnazuju, što rasijski bok budzie i dalej eskałavać kanflikt. I my — biełarusy, jak śviadomyja hramadzianie ŭ pieršuju čarhu niasiom adkaznaść za svaju krainu, za adnaŭleńnie dziaržaŭnaha suvierenitetu, i pavinny pradprymać rašučyja kroki ŭ hetym nakirunku, sychodziačy z novych mahčymaściaŭ.

U nas na siońnia ŭ Jeŭropie žyvie vialikaja dyjaspara — napeŭna, najbolšaja z časoŭ Druhoj suśvietnaj vajny. I dziakujučy hetamu my majem peŭnyja mahčymaści — jak resursnyja, tak i mabilizacyjnyja. I ja spadziajusia, razam z ukrainskim bokam my vyjdziem na novy farmat supracy pa ŭmacavańni i stvareńni biełaruskich nacyjanalnych padraździaleńniaŭ.

«NN»: Havorka idzie ŭ tym liku pra zadziejničańnie isnujučych užo ŭ Jeŭropie charuhvaŭ Paspalitaha rušeńnia, jakija składajucca z palitemihrantaŭ?

VK: Heta była ŭsio ž inicyjatyva polska-litoŭskaj častki dyjaspary. Zaraz my havorym pra padraździaleńni mienavita ŭ składzie Uzbrojenych siłaŭ Ukrainy ci jakija buduć bazavacca na terytoryi Ukrainy. To-bok padraździaleńni, jakija buduć składacca z našych chłopcaŭ — dobraachvotnikaŭ, vajaroŭ, pry padtrymcy vałancioraŭ, jakija zaanhažavanyja ŭžo va Ukrainie, na ŭkrainskim froncie.

«NN»: Ale chiba jany ŭžo i tak nie pry spravach?

VK: Tut treba razumieć kantekst znutry. Toje, što my ŭžo majem na ŭvazie va Ukrainie pad słovam «biełaruskaje nacyjanalnaje padraździaleńnie», nie zusim adpaviadaje aktualnaj formie. Jość šerah akaličnaściaŭ i prablem, jakija patrebna prybrać u kamunikacyjach razam z ukraincami. Naprykład, dyskryminacyju biełarusaŭ: kali nas faktyčna raŭniajuć z pradstaŭnikami krainy-suahresara.

Heta i ŭsim viadomyja prablemy z vypłatami, prablemy ź lehalizacyjaj.

A kali jość prablemy z dakumientami, aŭtamatyčna źjaŭlajucca i prablemy z rekrutynham. Kali Ukraina naležnym čynam pastavicca da biełarusaŭ i zrazumieje maštab zadačy, dumaju, my vyjdziem na novy farmat supracy i pierafarmatavańnia našych padraździaleńniaŭ, heta daść novy šturšok u hetaj spravie.

«NN»: Prablemy z dakumientami i vypłatami sprabavali vyrašyć nie adzin hod, adkul upeŭnienaść, što zaraz dakładna atrymajecca?

VK: My bačym ceły šerah paśladoŭnych zajaŭ jak z boku prezidenta Ukrainy, tak i z boku dziaržaŭnych kiraŭnikoŭ roznaha ŭzroŭniu — jany demanstrujuć, što Ukraina zaraz uziała kardynalna inšy kurs.

Jany adyšli ad paterna «nie złavać dzieda».

Zialenski abaznačyŭ, što jany ciapier vyrazna adroźnivajuć režym i biełaruski narod. Žyvučy va Ukrainie z 2014 hoda, ja nie pamiataju takoha padychodu i takich zajaŭ z boku ŭkrainskaha kiraŭnictva. Tamu heta ŭsio daje nadzieju, što my kanstruktyŭna i adnosna chutka budziem vyrašać prablemy.

«NN»: Jaki budzie pieršy adrasat na ŭkrainskim baku, kab praces pajšoŭ?

VK:  Zaraz rychtujecca vizit Śviatłany Cichanoŭskaj i čalcoŭ Kabinieta va Ukrainu. Ja nie mahu raskryvać padrabiaznaści i terminy hetaha vizitu, hetym zajmajucca pracoŭnyja hrupy, i tam buduć uźniatyja pytańni pa roznych kirunkach. Taksama na kaniec sakavika ŭ Kijevie zapłanavanaja biełaruska-ŭkrainskaja kanfierencyja pa biaśpiecy «Šlach da voli», dzie i adbudziecca kamunikacyja z ekśpiertnaj supolnaściu i vajskovymi kołami.

«NN»: Spadar Zialenski abiacaŭ pryznačyć novaha pradstaŭnika pa Biełarusi — moža, u vas jość užo infarmacyja pa patencyjnym kandydacie?

VK: Pakul u mianie takoj infarmacyi niama. Usio ž hetaje rašeńnie budzie za ŭkrainskaj uładaj. Ale mianie b znoŭ całkam zadavoliła kandydatura spadara Ihara Kizima, kali jon sam znoŭ vyrašyć zajści na hetu pasadu.

«Inicyjatyva biełaruskaj vyzvalenčaj armii raspracoŭvajecca jak prajekt na budučyniu»

«NN»: U roznych kołach dahetul raz-poraz praciahvaje hučać viera ŭ ideju biełaruskaj vyzvalenčaj armii — dla vas heta mifałohija ci nie?

VK: Jak pakazvaje suśvietnaja historyja, svaboda — heta takaja reč, jakuju nichto nam nie padoryć, nie pryniasie na spodačku. Heta toje, što my pavinny advajavać, viarnuć sabie sami.

My bačyli, jak niervova režym reahavaŭ na źjaŭleńnie Pałka Kalinoŭskaha, chacia ŭ paraŭnańni, naprykład, z Uzbrojenymi siłami Biełarusi heta adnosna nievialikaje abjadnańnie biełaruskich dobraachvotnikaŭ va Ukrainie.

Dla vyrašeńnia pytańnia deakupacyi Biełarusi nam, biezumoŭna, patrebny davoli značnyja siły. Jakija heta buduć siły, pakaža čas i historyja. Na kanfierencyi ŭ 2023 hodzie, jakuju pravodziŭ Połk Kalinoŭskaha, byŭ utvorany arhkamitet i vajskovaja kamisija pa raspracoŭcy rehłamientu, peŭnych punktaŭ nieabchodnaha dla razhortvańnia biełaruskaj vyzvalenčaj armii.

Pakul što inicyjatyva BVA isnuje ŭ ramkach vajskovaj kamisii i raspracoŭvajecca jak prajekt na budučyniu. Užo zroblenyja niekatoryja rečy — raspracoŭka ŭniformy, uznaharod, dakumientacyi i hetak dalej. Viaducca pieramovy pa padrychtoŭcy biełaruskich aficeraŭ i siaržantaŭ.

Maju spadziavańni, što kanfierencyja pa biaśpiecy ŭ hetym hodzie i novyja kantakty z ukrainskaj uładaj daduć novy šturšok i ŭ pracesie farmavańnia BVA.

«NN»: Va Ukrainie ciapier rasfarmiroŭvali Internacyjanalny lehijon, zamiežnikaŭ pieravodzili ŭ inšyja častki — ci zakranuła heta biełaruskich dobraachvotnikaŭ?

VK: Rasfarmavali lehijon pry Suchaputnych siłach. Pa majoj infarmacyi, tam było litaralna niekalki biełarusaŭ — da piaci čałaviek. 

Ja tak miarkuju, što častka ź ich, napeŭna, piarojdzie ŭ inšyja častki ci, mahčyma, zvolnicca z Uzbrojenych sił Ukrainy.

Bolšaść biełarusaŭ słužyła pry Hałoŭnym upraŭleńni vyviedki, i tam ničoha nie źmianiłasia.

Ilustracyjnaje fota

«NN»: U intervju «Lusterku» Uładzimir Zialenski vyrazna akreśliŭ, što najpierš jaho cikavić vyzvaleńnie z turmaŭ i pałonu ŭkrainskich hramadzian, što łahična dla ŭkrainskaha lidara. Ci z vašaha boku jość niavykarystanyja instrumienty dla prasoŭvańnia temy vyzvaleńnia biełarusaŭ — rejkavych partyzanaŭ, usich, chto byŭ salidarny z Ukrainaj ci ŭvohule vajavaŭ na jaje baku, jak Vasil Vieramiejčyk?

VK: My pastajanna padymajem hetaje pytańnie, i jano budzie i dalej prapracoŭvacca. Nam vielmi važna vyciahvać našych palitviaźniaŭ, tamu što im tam padavali vielizarnyja, stalinskija terminy.

Ja viedaju, što idzie patrebnaja kamunikacyja i pa linii śpiecsłužbaŭ, i pa linii dypłamataŭ. I heta takaja praca, jakaja lubić cišyniu.

«NN»: Nie tak daŭno Abjadnany pierachodny kabiniet pryniaŭ pastanovu «Ab biełaruskim partyzanska-supraciŭnym ruchu», u jakoj prapanujuć pryznačyć piensiju i lhoty ŭdzielnikam hetaha ruchu, a taksama ich svajakam u vypadku śmierci samich ludziej. My tut kažam vyklučna pra budučyniu, ci ŭsio ž jość finansavyja mahčymaści, kab padtrymać kahości tut i ciapier?

VK: Ja viedaju, što pradstaŭnica pa sacyjalnaj palitycy ŭ Kabiniecie Volha Zazulinskaja ładzić peŭnyja rečy dla padtrymki roznych katehoryj hramadzian, u tym liku i dobraachvotnikaŭ.

Ale najpierš pastanova była pryniataja na budučyniu. My havorym pra demakratyčnuju Biełaruś. U tym liku dla budučyni była pryniataja jašče adna pastanova — ab nadańni ŭsim vajaram, jakija zmahajucca va Ukrainie, statusu ŭdzielnika bajavych dziejańniaŭ zhodna ź biełaruskim zakanadaŭstvam. Heta tyja zakony, jakija ŭžo dziejničajuć.

Adpaviedna, u novaj demakratyčnaj Biełarusi ŭsie našy chłopcy i dziaŭčaty atrymajuć status kambatantaŭ i buduć mieć ilhoty.

«Ja za čatyry hady poŭnamaštabki nie pamiataju, kab tak vyrubali śviatło»

«NN»: Z ulikam niaspynnych atak rasijan pa abjektach enierhietyčnaj i paliŭnaj infrastruktury jak vy piersanalna pieražyvali surovyja marazy i choład?

VK: Jak i ŭsie… Momanty za zimu byli časam vielmi składanyja — u sumie niekalki tydniaŭ składana było. Ja za čatyry hady poŭnamaštabki nie pamiataju, kab tak vyrubali śviatło. I nie tolki jaho — u niekatorych damach nie było ni vady, ni elektryčnaści, ni, adpaviedna, ciapła. Časam śviatło davali za sutki pa paru razoŭ na hadzinu-paŭtary.

Pakul źmienšylisia rakietnyja abstreły pa enierhietyčnaj infrastruktury, stała troški lahčej. Plus śvietłavy dzień pavialičvajecca, i ŭklučylisia hienieracyi, jakija ad soniečnych pramianioŭ pracujuć.

«NN»: Jak pažyvaje vaš stryječny brat Siarhiej? (Siarhiej Frančuk — stryječny brat Vadzima Kabančuka, palitviazień, jaki byŭ zatrymany ŭ žniŭni 2022 hoda za ŭdzieł u pratestach, paźniej jamu dadali abvinavačvańni jašče pa troch artykułach — mužčyna całkam adbyŭ svoj termin i vyjšaŭ na volu ŭ studzieni 2026‑ha. — NN)

VK: Usio, što ja dahetul mahu skazać: jon na svabodzie i ŭ biaśpiečnym miescy. Jamu jašče patrebny čas, kab pryjści ŭ siabie i ŭlicca ŭ našu rečaisnaść, bo čałaviek amal čatyry hady adsiadzieŭ.

«NN»: Paśla historyi z uzłomam vašaha telehram-akaŭnta, ci praviali vy pracu nad pamyłkami adnosna ličbavaj biaśpieki?

VK: U toj pieryjad, pryznaju, uzłomščyki skarystalisia vajskovaj nieraźbiarychaj, my tady tolki farmavalisia, było šmat zadač i spravaŭ. I ja niedahladzieŭ svoj telehram-akaŭnt. Chacia, ščyra kažučy, ja nie zusim daviaraŭ telehramu, nie liču jaho nadziejnym miesiendžaram, tamu ŭ mianie tam infarmacyi nie vielmi šmat było. Ale ciapier ja dbaju pra svaju biaśpieku, nakolki mahu.

«Pakul ničoha nie śviedčyć, što my nablizilisia da momantu padpisańnia mirnaj damovy»

«NN»: ZŠA, pa infarmacyi Bloomberg, pastavili čarhovy dedłajn — maŭlaŭ, miratvorčaje pahadnieńnie pamiž Rasijaj i Ukrainaj musić być padpisanaje da 4 lipienia. Što vy dumajecie na hety kont?

VK: Ja nie nadta aptymistyčna na heta hladžu, tamu što kolki ŭžo roznych terminaŭ nazyvałasia. I pra 24 hadziny abiacańni navat hučali. Pakul što ničoha nie spraŭdziłasia.

Toje, što adbyvajecca pa linii frontu, abstreły hramadzianskaj infrastruktury, ukrainskich haradoŭ — pakul ničoha z hetaha nie śviedčyć, što my nablizilisia da momantu padpisańnia mirnaj damovy.

Z 2014 hoda ja byŭ śviedkam bolš jak 20 padpisanych pierapynkaŭ u bajavych dziejańniach. Niekatoryja damoŭlenaści byli parušanyja adrazu, niekatoryja pratrymalisia paru hadzin, niekatoryja — paru miesiacaŭ. Ale ŭsie byli parušanyja, i pačałasia poŭnamaštabnaja vajna.

Ja spadziajusia, što biełarusy razumiejuć, jakija vykliki i, adnačasova, mahčymaści pierad nami adčyniajucca. Tak, jany źviazanyja z trahičnymi padziejami poŭnamaštabnaj vajny. Całkam vierahodna, što hetaja vajna budzie pašyrana ŭ rehijonie.

Ale, sychodziačy sa składzienych abstavin i časoŭ, my možam pravieści histaryčnyja paraleli. Jak była, naprykład, abvieščanaja Biełaruskaja Narodnaja Respublika? Tam taksama byli składanyja vajskovyja časy. I ja liču, što dla nas, biełarusaŭ, siońnia jość histaryčny šaniec pa adnaŭleńni našaha dziaržaŭnaha suvierenitetu.

I ja zaklikaju našu emihracyju najpierš, ale taksama i ludziej unutry krainy nie stračvać nadziei — nabližajecca momant pierałomu situacyi. Napieradzie nas čakajuć surjoznyja i cikavyja padziei.

I sprava vyzvaleńnia Biełarusi — heta vyklučna naša nacyjanalnaja sprava. My musim zrabić heta sami. U Jeŭropie, va Ukrainie my budziem mieć nadziejnych chaŭruśnikaŭ. Ale hałoŭnaja rola ŭsio roŭna budzie za biełarusami. Tamu rychtujmasia!

Kamientary da artykuła