Majkł Skenłan: naša palityka sankcyj — prostaje matematyčnaje ŭraŭnieńnie
U intervju infarmacyjnaj kampanii BiełaPAN časovy pavierany ŭ spravach ZŠA ŭ Biełarusi Majkł Skenłan raskazaŭ pra źmieny ŭ adnosinach dźviuch krain paśla padziej 19 śniežnia.
— Jak vy aceńvajecie situacyju ŭ Biełarusi paśla padziej 19 śniežnia?
— Palityka ZŠA ŭ dačynieńni da Biełarusi zaŭsiody była i budzie paśladoŭnaj. My budziem uzajemadziejničać u halinach, u jakich Biełaruś demanstruje prychilnaść da mižnarodnych i jeŭrapiejskich standartaŭ. Naprykład, standartaŭ ABSIE padčas praviadzieńnia vybaraŭ, standartaŭ Rady Jeŭropy ŭ tym, što datyčyć vierchavienstva zakona, standartaŭ u ramkach Bałonskaha pracesu ŭ śfiery adukacyi abo standartaŭ MAHATE pa zamienie vysokaŭzbahačanaha ŭranu na nizkaŭzbahačany. My budziem padtrymlivać takija źmieny, tamu što jany iduć na karyść biełarusam i nabližajuć Biełaruś da Jeŭropy i mižnarodnaj supolnaści.
Ja chaču źviarnuć uvahu na aśpiekt, jaki nie vielmi šyroka aśviatlaŭsia jak u dziaržaŭnych, tak i ŭ niezaležnych ŚMI. U sumiesnaj zajavie Biełarusi i ZŠA, zroblenaj 1 śniežnia 2010 hoda ŭ Astanie, Biełaruś pryznała, što pavaha da demakratyi i pravoŭ čałavieka zastajecca centralnaj temaj u pytańni palapšeńnia dvuchbakovych adnosin i što zachavańnie demakratyi i pravoŭ čałavieka źjaŭlajecca žyćciova važnaj umovaj dla raźvićcia Biełarusi i jaje hramadzian. Adnak padziei 19 śniežnia i tak zvanyja jurydyčnyja pracesy, jakija ciapier prachodziać, demanstrujuć, što Biełaruś ruchajecca ŭ procilehłym kirunku — da samaizalacyi.
— Paśla śniežańskich padziej i reakcyi Złučanych Štataŭ na ich ci zastanucca ŭ sile damoŭlenaści nakont dapamohi ZŠA ŭ likvidacyi zapasaŭ vysokaŭzbahačanaha ŭranu ŭ Biełarusi? Jakoj budzie hetaja dapamoha?
— Jak ja ŭžo skazaŭ, kali budzie žadańnie raźvivacca ŭ bok jeŭrapiejskich i mižnarodnych standartaŭ, ZŠA padtrymajuć Biełaruś. Vykarystańnie nizkaŭzbahačanaha ŭranu zamiest vysokaŭzbahačanaha bolš biaśpiečnaje i tannaje. Vysokaŭzbahačany ŭran darahi ŭ vykarystańni i zachoŭvańni. Abaviazańni ZŠA zaklučajucca ŭ pradstaŭleńni finansavaj i techničnaj dapamohi dla pieramiaščeńnia vysokaŭzbahačanaha ŭranu ŭ Rasiju i zamieny jaho na nizkaŭzbahačany, tamu što hety praces pojdzie na karyść Biełarusi, Jeŭropie i ŭsiamu śvietu ŭ spravie ŭmacavańnia jadziernaj biaśpieki.
— A pra jakija sumach choć by pryblizna moža iści havorka?
— My biarem na siabie abaviazańni pa techničnaj i finansavaj padtrymcy, kab hety praces byŭ zavieršany jak maha chutčej. Chaču padkreślić: heta nie pieradača hrošaj u biudžet abo jašče kudy-niebudź, heta akazańnie padtrymki, kab hety praces byŭ zavieršany.
— Ci buduć prysutničać niejkija ekśpierty z ZŠA, jakija buduć aceńvać toje, što adbyvajecca?
— Viadoma, ekśpierty buduć u hetym udzielničać i staranna sačyć za ŭsim pracesam. Našaja padtrymka palahaje ŭ tym, što ludzi, jakija zajmajucca techničnymi aśpiektami i pracujuć nad techničnym bokam pytańnia, pryjeduć siudy i buduć akazvać nieabchodnaje sudziejničańnie, kab hetaja praca była zroblenaja. My rabili takoje tut raniej, u inšych krainach i možam znoŭ zrabić heta dla Biełarusi.
Daty pryjezdu śpiecyjalistaŭ buduć vyznačacca pa miery nieabchodnaści. Heta vielmi składany praces — iduć dyskusii, kansultacyi, abmierkavańni, što zajmaje čas.
— Raniej paviedamlałasia, što ŭ 2011 hodzie ŭrad ZŠA płanuje vydzielić Biełarusi kala 14 młn dalaraŭ dapamohi na raźvićcio demakratyi, achovy zdaroŭja, adukacyi, ekałohii i inšych śfieraŭ. U suviazi z apošnimi padziejami ci budzie karektavacca hetaja suma?
— Našaja padtrymka fakusavałasia i budzie fakusavacca na halinach, jakija nabliziać Biełaruś da jeŭrapiejskich i mižnarodnych normaŭ i standartaŭ. Takim čynam, heta paspryjaje stvareńniu adkrytaha asiarodździa, jakoje dazvolić svabodna vykazvać palityčnyja pohlady, raźvivacca hramadzianskaj supolnaści, budzie spryjać svabodzie ŚMI i pradprymalnickaj dziejnaści. Harantyja kvitniejučaj i niezaležnaj Biełarusi — heta sistema, što spryjaje stvareńniu asiarodździa, u jakim biełarusy mohuć maksimalna vykarystoŭvać svoj talent, vynachodlivaść i tvorčy padychod, a nie štučnaja sistema, jakaja raźličvaje na zamiežnyja subsidyi, jakija, jak usie viedajuć, bolš niedastupnyja. Na žal, niama publičnaha abmierkavańnia hetaj važnaj temy, dzie byli b pradstaŭlenyja ŭsie punkty hledžańnia.
— Ci budzie dapamoha, pra vydzialeńnie jakoj havaryłasia na aficyjnym sajcie foreignassistance.gov, niejak pierasiakacca z toj dapamohaj, jakaja płanujecca ŭ ramkach Akta ab demakratyi ŭ Biełarusi, jaki znachodzicca ciapier na razhladzie Kanhresu ZŠA?
— Heta dźvie roznyja rečy. U ZŠA isnuje padzieł uładaŭ. I ŭsie pytańni pa Akcie ab demakratyi ja b rekamiendavaŭ zadavać niepasredna čalcam Kanhresa. Ale mahu zapeŭnić, što cikavaść u Kanhresie da situacyi ŭ Biełarusi jak nikoli vysokaja. Heta prademanstravaŭ niadaŭni vizit sienatara Durbina, što sustreŭsia ź siemjami ludziej, jakija znachodziacca ŭ źniavoleńni ŭ suviazi sa spravaj ab masavych biesparadkach. Kamisija pa zamiežnych spravach Sienata, jakaja ŭklučaje ŭ siabie vysokapastaŭlenych sienataraŭ (u tym liku sienataraŭ Kery, Łuhara, Durbina), a taksama sienatary Mak-Kiejn i Libierman sočać za situacyjaj u Biełarusi.
— Davajcie piarojdziem da temy sankcyj ZŠA ŭ dačynieńni da Biełarusi. 31 studzienia Złučanyja Štaty adnavili sankcyi ŭ dačynieńni da pradpryjemstvaŭ «Łakafarba» i «Połack-Škłovałakno». Ci jość u vas źviestki ab tym, nakolki aktyŭna amierykanskija kampanii supracoŭničali z hetymi pradpryjemstvami i sumy strataŭ, jakija kancern "Biełnaftachim" u cełym niasie ad uviedzienych sankcyj?
— Mnie zdajecca, što najlepšy varyjant adkazu na hetaje pytańnie — heta prahlad statystyki handlovych uzajemaadnosin pamiž dźviuma krainami za hety pieryjad. Pavodle dadzienych amierykanskaha ŭrada, z času ŭviadzieńnia sankcyj u 2008 hodzie biełaruski ekspart na amierykanski rynak źniziŭsia z amal 1 młrd 100 młn dalaraŭ da 175 młn dalaraŭ u 2010 hodzie.
— 31 studzienia, abviaščajučy ab adnaŭleńni sankcyj, aficyjny pradstaŭnik Dziarždepartamenta ZŠA Filip Kroŭli paviedamiŭ, što «ZŠA taksama pracujuć nad finansavymi sankcyjami ŭ dačynieńni da šerahu asobaŭ i pradpryjemstvaŭ u Biełarusi. Kryteram traplańnia ŭ hety śpis stanie dačynieńnie da palityčnych represijaŭ". Na jakim etapie praca pa hetym śpisie? Suprać jakich jašče pradpryjemstvaŭ mohuć być užytyja sankcyi?
— Ja dumaju, što vielmi važna źviartać uvahu nie na toje, što budziem rabić my, a na toje, što adbyvajecca tut, u Biełarusi. Tamu što našy dziejańni buduć reakcyjaj na toje, što adbyvajecca tut. Ciapier ZŠA zaklikajuć da nieadkładnaha vyzvaleńnia ŭsich zatrymanych i źniaćci ŭsich abvinavačańniaŭ suprać ich. Akramia taho, my taksama zaklikajem spynić aburalny pieraśled pradstaŭnikoŭ hramadzianskaj supolnaści, niezaležnych ŚMI, jurystaŭ, palityčnaj apazicyi i členaŭ siemjaŭ zatrymanych. My taksama zaklikajem stvaryć mahčymaści dla svabodnaha vykazvańnia palityčnych pohladaŭ, raźvićcia hramadzianskaj supolnaści, svabody ŚMI — usiaho taho, što źjaŭlajecca abaviazańniami, uziatymi na siabie Biełaruśsiu ŭ ramkach ABSIE. I hetyja standarty pavinnyja vykonvacca, kali Biełaruś choča być bližejšaj da Jeŭropy.
— Ale kali vykazać zdahadku, što situacyja budzie raźvivacca pa najhoršym scenary i fihuranty kryminalnaj spravy atrymajuć maksimalnyja terminy pakarańnia, jakoj moža być reakcyja ZŠA?
— Jak ja ŭžo nie raz kazaŭ, našyja sankcyi ciesna źviazanyja ź situacyjaj z demakratyjaj i pravami čałavieka ŭ Biełarusi. 31 studzienia my zrabili bolš žorstkimi sankcyi ŭ adkaz na chvalu represij, jakaja mieła miesca paśla vybaraŭ 19 śniežnia. Našaja palityka sankcyj ujaŭlaje saboj prostaje matematyčnaje ŭraŭnieńnie: kali ŭ Biełarusi budzie palapšeńnie situacyi z pravami čałavieka, na što my spadziajemsia, to budzie pasłableńnie sankcyj. Kali budzie paharšeńnie, sankcyi ŭzmocniacca, jak my ŭžo prademanstravali.
Śpis asobaŭ, jakim zabaronieny ŭjezd u ZŠA, nie źjaŭlajecca adkrytym dakumientam, tamu što pavodle našaha zakanadaŭstva my nie možam jaho apublikavać. Ale paśla 19 śniežnia hety śpis papaŭniaŭsia imionami ludziej, jakija datyčnyja da represij. I jon praciahnie papaŭniacca imionami tych, chto maje dačynieńnie da tak zvanych «pracesualnych dziejańniaŭ», jakija ciapier ažyćciaŭlajucca. I my budziem praciahvać zaklikać da nieadkładnaha vyzvaleńnia ŭsich ludziej, zatrymanych u suviazi z padziejami 19 śniežnia i nastupnymi padziejami, i zdymańniu ź ich usich abvinavačvańniaŭ, niavažna, biełarusy heta ci rasijcy.
— A nakolki hety vizavy śpis identyčny tamu śpisu, jaki pryniaŭ Jeŭrapiejski sajuz 31 studzienia?
— Pryčyna, ź jakoj imiony ŭnosiacca ŭ naš śpis i ŭ śpis ES, adna i taja ž. Ale kolkaść imionaŭ u našym śpisie bolšaja, čym u ES. I, jak ja ŭžo skazaŭ, jon budzie papaŭniacca imionami tych, chto ŭdzielničaje ŭ pieraśledach.
— A možna ŭdakładnić, nie nazyvajučy imionaŭ, kolkaść ludziej, jakija ŭniesieny ŭ śpis?
— Ja dumaju, što ludzi, jakija datyčnyja da represij, mohuć sami vyznačyć, jość ich imiony ŭ hetym śpisie ci nie.
— Napiaredadni 31 studzienia vykazvalisia mierkavańni, što ES voźmie prykład z ZŠA i ŭviadzie ekanamičnyja sankcyi ŭ dačynieńni kancerna «Biełnaftachim». Ci rasčaravanyja ZŠA tym, što hetaha nie adbyłosia?
— Ja chaču padkreślić, što ZŠA i ES zaŭsiody ciesna supracoŭničali, a paśla padziej 19 śniežnia my pačali jašče bolš ciesna kaardynavać svaje dziejańni, što možna ŭbačyć u našych sumiesnych zajavach.
Sutnaść pytańnia — u tym, što adbyvajecca ŭ Biełarusi. I ZŠA, i ES adreahavali na heta. Ale ZŠA — asobnaja kraina, a ES — heta sajuz mnohich krain, i pracesy pryniaćcia rašeńniaŭ ŭ nas adroźnivajucca. Treba hladzieć u pieršuju čarhu na pryčyny, jakija ciahnuć za saboj tyja ci inšyja rašeńni z boku suśvietnaj supolnaści.
Usie našyja zajavy byli hranična jasnymi i vyrazna havorać pra toje, čaho my čakajem, — heta nieadkładnaje vyzvaleńnie ŭsich zatrymanych i źniaćcie ź ich abvinavačvańniaŭ. Ja b chacieŭ padkreślić, što ŭ sumiesnaj zajavie, zroblenaj ministram zamiežnych spravaŭ Martynavym i dziaržsakratarom Klintan, biełaruski ŭrad pryznaŭ, što Biełarusi nieabchodny prahres u śfiery demakratyi i pravoŭ čałavieka. I mienavita ŭrad Biełarusi pryniaŭ rašeńnie ruchacca ŭ zvarotnym napramku, niahledziačy na ŭziatyja na siabie abaviazańni.
— Ci viaducca niejkija pieramovy pa adnaŭleńni kolkaści štata pasolstvaŭ — amierykanskaha tut i biełaruskaha ŭ Vašynhtonie?
— Važna padkreślić, što heta było adnabakovaje dziejańnie, jakoje raspačała Biełaruś u 2008 hodzie, kali zapatrabavała skaracić kolkaść amierykanskich dypłamataŭ u Minsku z 35 da 5 supracoŭnikaŭ. My nie ličym, što pavinnyja być niejkija abmiežavańni pa kolkaści dypłamataŭ ni ŭ našym pasolstvie ŭ Minsku, ni ŭ biełaruskim u Vašynhtonie. Ci źmienicca hetaja situacyja, lepš spytać u biełaruskaha ŭrada.
Ale ja chacieŭ by padkreślić, što my nie budziem handlavać pryncypami, jakija datyčać prava biełarusaŭ žyć u demakratyčnym hramadstvie, dzie vykonvajucca pravy čałavieka, uzamien na pavieličeńnie amierykanskich supracoŭnikaŭ u našym pasolstvie. Ja dumaju, što my bolš čym jasna kazali pra heta ŭsie apošnija try hady. Nijakich sakretnych pieramovaŭ my nie viadziem. Abodva baki nie vyjhrali ad skaračeńnia dypłamataŭ, ale my ŭ lubym vypadku nie pojdziem na niejkija pahadnieńni dziela pavieličeńnia štata pasolstva.