Radaść "Hazpromu", smutak Sidorskaha
abnoŭlena, dapoŭniena 11.10
U Biełarusi było dźvie stratehii: płacić za haz daražej, ale trymać "Biełtranshaz" jak stratehičny nacyjanalny nabytak, abo atrymlivać haz tańniejšy i addać hazapravod. Łukašenka vybraŭ druhoje. Hrošy za "Biełtranshaz" buduć vypłačanyja z rasterminoŭkaj na čatyry hady. Adzinaje suciašeńnie -- nizkaja cana ($100) hazu ŭ nastupnym hodzie. Pierachod na eŭrapiejskija ceny na haz raściahnuty da 2011 hodu, zatoje Biełaruś piać hadoŭ nia zmoža padnimać ceny na tranzyt. Premjer Sidorski pryznaŭ, što kantrakt niavyhadny dla Biełarusi.
U apošnija chviliny minułaha hodu Biełaruś padpisała damovu ab pieradačy “Hazpromu” kantrolu nad “Biełtranshazam”, pierachodzie na eŭrapiejskija ceny ad 2011 hodu i pastaŭkach hazu ŭ Biełaruś pa 100 dalaraŭ za tysiaču kubametraŭ u nastupnym hodzie. Takim čynam, “Hazprom” dabiŭsia svajoj hałoŭnaj mety – atrymańnia “Biełtranshazu”.
Kiraŭnik "Hazpromu" Alaksiej Miler painfarmavaŭ, što ŭ budučyni cana na rasiejski haz dla Biełarusi budzie vyličacca, zychodziačy z cany na haz na eŭrapiejskim rynku. U 2008 hodzie cana na haz dla Biełarusi składzie 67 % ad cany na eŭrapiejskim rynku za vylikam transpartnych raschodaŭ (net back), u 2009 hodzie – 80 %, u 2010-m – 90 %, u 2011 hodzie – 100 %. Darečy, niapeŭny "vylik transpartnych vydatkaŭ" moža aznačać 200, a moža i 170 ci 140, i pakidaje vialikuju prastoru dla manipulacyj.
Staŭka tranzytu pa sietkach "Biełtranshazu" vyraście z $0,75 da $1,45 za transpartavańnie tysiačy kubametraŭ na 100 km. Minus u tym, što hetaja staŭka zafiksavanaja na 5 hadoŭ. Značyć, pavyšać jaje budzie niemahčyma.
Cana 100 dalaraŭ – najnižejšaja ŭ byłym SSSR. Adnak varta zaŭvažyć, što Ŭkraina, jakaja budzie sioleta atrymlivać haz za 130 dalaraŭ, nie pieradała “Hazpromu” kantrolu nad svaimi hazapravodami.
Rasiejski kancern zapłacić $2,5 młrd za 50 % akcyjaŭ "Biełtranshazu" hrašyma z rasterminoŭkaj na čatyry hady. "Hazprom” i Biełaruś pryniali acenku niezaležnaha acenščyka, niderlandzkaha banku ABN Amro. Varta nahadać, što Alaksandar Łukašenka sioleta aceńvaŭ košt “Biełtranshazu” na 10-17 młrd dalaraŭ.
"Ja chaču padziakavać biełaruskim kaleham za kanstruktyŭny dyjaloh", - cytuje kiraŭnika "Hazpromu" ahienctva “Interfaks”.
Premjer-ministar Biełarusi Siarhiej Sidorski pryznaŭ, što kantrakt "u cełym niavyhadny dla Biełarusi": "Va ŭmovach siońniašniaj ekanomiki Biełarusi rost u dva razy cany na haz dla Biełarusi - do $100, hetaja cana dla ekanomiki vielmi składanaja, a možna skazać, niepadjomnaja", -- paviedamlaje ahienctva BiełTA. Sidorski nia vyklučyŭ, što ŭ vypadku deficytu srodkaŭ dla raźlikaŭ za haz kraina budzie prasić u “Hazpromu” rasterminoŭki.
"Pavažajučy našych partneraŭ, pavažajučy našy adnosiny, pavažajučy našych eŭrapiejskich partneraŭ, jakija da nas ciaham apošnich dvuch tydniaŭ źviartalisia, my vymušanyja byli pahadzicca z hetaj canoj", - skazaŭ Sidorski.
Biełaruski ŭrad miarkuje, što biełaruskuju ekanomiku čakajuć ciažkija časy pry canie hazu 100 dalaraŭ. Miž tym Litva, Polšča, Łatvija buduć zakuplać haz za 230 dalaraŭ i nie čakajuć značnych ekanamičnych ciažkaściaŭ.
Cana hazu na eŭrapiejskim rynku pryviazanaja da cany nafty. Vyličvajecca, kolki enerhii možna vyrabić z tysiačy kubametraŭ hazu, i ŭ zaležnaści ad cany mazuty (nafty), ź jakoj možna vyrabić takuju sama kolkaść enerhii, atrymlivajecca cana hazu. Viadoma, sabiekošt zdabyčy nafty j hazu namnoha mienšy, što daje superprybytki krainam, bahatym na radoviščy vuhlavadarodaŭ (Rasieja, Narvehija, krainy Arabii da inš.)
Pieramovy ŭ maskoŭskim ofisie "Hazpromu" doŭžylisia 30-31 śniežnia. Biełaruskaja delehacyja sprabavała pryviazać padpisańnie damovy da admieny rašeńnia rasiejskaha ŭradu pra ŭviadzieńnie mytaŭ na pastaŭki nafty ŭ Biełaruś. Adnak “Hazprom” kateharyčna vynies hetaje pytańnie za dužki pieramovaŭ. Urešcie z nadychodam Novaha hodu Biełaruś zdałasia. Inačaj “Hazprom” pahražaŭ adklučeńniem hazu z ranku 1 studzienia.
Usie apošnija hady naša kraina atrymlivała naftu biaspošlinna, a haz za minimalnuju canu ŭzamien za palityčnuju zaležnaść ad Rasiei i palityku rusifikacyi. Apošnim časam Rasieja zapatrabavała ŭzamien jašče j akcyi prybytkovych pradpryjemstvaŭ, “Biełtranshazu” da inšych, na što biełaruskaje kiraŭnictva da apošniaha nie pahadžałasia.
Pavodle adnaje z daŭnich “sajuznych damoŭlenaściaŭ”, 85 % mytaŭ na ekspart naftapraduktaŭ, vyrablenych v Biełoruśsii, mieła adychodzić u rasiejski biudžet, adnak biełaruski bok nie vykonvaŭ umovaŭ hetaha pahadnieńnia, što stała farmalnaj nahodaj dla ŭviadzieńnia Rasiejaj mytaŭ. Novaja schiema pastavak nafty robić pracu biełaruskich naftapierapracoŭčych zavodaŭ nierentabelnaj. U vyniku “Biełnaftachim” vymušany byŭ časova admovicca ad zakupki nafty ŭ Rasiei i abvieściŭ ab prypynieńni pracy zavodaŭ. Cikava, što ŭkrainskija ci litoŭskija nafatapierapracoŭčyja zavody pracujuć prybytkova, atrymlivajučy naftu, abkładzienuju mytami, tady jak biełaruskija ŭ tych ža ŭmovach akazvajucca nierentabelnymi.
Pavodle padlikaŭ ekanamistaŭ ź Instytutu pryvatyzacyi i menedžmentu, uviadzieńnie naftavych mytaŭ bolš balučaje dla biełaruskaha biudžetu, čym rost cenaŭ na haz. Ad pieršaha biełaruski biudžet sioleta stracić kala 400 młn dalaraŭ, ad druhoha – 1 młrd 700 miljonaŭ.
Biełaruskija ŭłady nia traciać nadziei na admienu Rasiejaj svajho naftavaha rašeńnia. Možna mierkavać, što ciapier, kali “Biełtranshaz” sastupleny, tannaj nafty dla Biełarusi možna budzie dabicca tolki darahoju canoju – canoju sastupak inšych abjektaŭ nacyjanalnaj majomaści.
Analityki ŭ Maskvie, blizkija da “Hazpromu”, nie vyklučajuć, što biełaruskija ŭłady pasprabujuć niejkim sposabam adyhrać nazad pahadnieńnie, padpisanaje 31 śniežnia. Ale na ichnuju dumku, “Hazprom” ciapier “Biełtranshazu” nie papuścić.
U Biełarusi było dźvie stratehii: płacić za haz daražej, ale trymać "Biełtranshaz" jak stratehičny nacyjanalny nabytak, abo atrymlivać haz tańniejšy i addać hazapravod. Łukašenka vybraŭ druhoje.
U zastaŭcy vykarystany frahment vokładki The Economist za 16 śniežnia 2006 hodu.