Być historykam niebiaśpiečna
Asabliva kali ty historyk u samym zachodnim horadzie Biełarusi.
Z Hrodzienskaha ŭniviersiteta zvalniajuć vykładčykaŭ — za publikacyju «niapravilnych» knih i artykułaŭ.Adnačasova finansavaja milicyja raspačała vialikaje śledstva suprać intelektualnaha miesiačnika «Arche» Valera Bułhakava.
Heta — «chałodnaja vosień»2012-ha ŭ Hrodnie, samym zachodnim — hieahrafična i mientalna — horadzie Biełarusi.
Horad karaloŭ Rečy Paspalitaj byŭ centram antyrasiejskaha paŭstańnia 1863 hoda. Horad staić na Niomanie i pieršaj čyhuncy Rasijskaj impieryi
Hrodna ad času zasnavańnia było častkaj vialikich jeŭrapiejskich handlovych šlachoŭ.Siudy vialikija kniazi pryvablivali habrejaŭ, hanziejcaŭ, hałandcaŭ, kab ažyvić handal i ramiostvy. Da siońnia ŭ Hrodnie zachavalisia šedeŭry katalickaj, pratestanckaj, pravasłaŭnaj architektury tych časoŭ, choć hałoŭnuju pierlinu, hatyčnuju Faru Vitaŭta, uzarvali ŭ 1961 h.…
U Hrodnie nikoli da kanca nie prymali ani Rasijskuju impieryju, ani Treci Rejch, ani SSSR, ani Łukašenku.Treciaja častka nasielnictva tut — kataliki, dźvie traciny — pravasłaŭnyja.
Amal kožny byvaŭ za «žaleznaj zasłonaj».Ad Hrodna da Polščy 7 kiłamietraŭ, da Litvy — 15. Navat u saviecki čas tut hladzieli polskaje telebačańnie, i ciapier
armija ideołahaŭ niazdolna schavać roźnicu va ŭzroŭni žyćcia miž aŭtarytarnaj Biełaruśsiu i krainami Jeŭrasajuza.
Pačatak sioletniaj «čystki» u Hrodzienskim univiersitecie byŭ pakładzieny zvalnieńniem dacenta Andreja Čarniakieviča. Pryčyna — knižka ab minułym horada, jakuju historyk padrychtavaŭ i vydaŭ razam sa svaimi kalehami ŭviesnu 2012 hoda.
«Hrodnaznaŭstva» stała chitom prodažaŭ — u šykoŭnym, vydatna ilustravanym vydańni nie było indaktrynacyi. Kab nie kryvić dušoj, aŭtary prosta abmiežavalisia vykładańniem historyi da 1991 hoda.Takim čynam, pieryjad kiravańnia Alaksandra Łukašenki prosta nie zhadvaŭsia.
Miž tym u typovaj biełaruskaj knizie «sapraŭdnaja» historyja Biełarusi akurat pačynajecca z 1994 hoda, kali «byŭ pakładzieny kaniec chaosu i dadzieny pačatak stabilnamu raźvićciu».
Była i druhaja «zahana»: na vokładcy byŭ źmieščany histaryčny hierb Biełarusi «Pahonia», jaki łukašenkaŭcy zamianili na emblemu savieckaha pieryjadu.
U vyniku knihu kanfiskavali ź biblijatek, jana źnikła z kniharniaŭ.«Asoby ŭ cyvilnym» naviedali škoły, dzie jaje vydavali školnikam dla vyvučeńnia. Haradskaja administracyja zapatrabavała ad školnych zavučaŭ śpis nastaŭnikaŭ, jakija vykładajuć «Hrodnaznaŭstva». Takim čynam dziesiatki ludziej aŭtamatyčna traplajuć u zonu ryzyki (zahannaje koła: prafiłaktyčnaja hutarka, vusnaja harantyja łajalnaści z boku nastaŭnika albo zvalnieńnie).
Supracoŭniki KDB dapytali aŭtaraŭ padručnika — šeść čałaviek: usie jany prafiesary, dacenty, zahadčyki ŭniviersiteckich kafiedraŭ.
Aficyjnaja pryčyna zvalnieńnia Čarniakieviča — «spaźnieńni na pracu». Adnak toje spaźnieńnie było abumoŭlena… doŭhaj hutarkaj z pradstaŭnikom KDB akurat nakont padručnika «Hrodnaznaŭstva».
Inšym historykam skaracili hadziny vykładańnia va ŭniviersitecie (Śviatłana Marozava i Viačasłaŭ Švied), imi zacikaviłasia padatkovaja inśpiekcyja (Aleś Hościeŭ). Šmat detalaŭ dahetul zastajecca nieviadomymi, bo vykładčykam zabaroniena razhałošvać źviestki z «hutarak».
Pahroza zvalnieńnia taksama navisła nad Iharam Kuźminičam — vysokakłasnym sacyjołaham, jaki da vieraśnia byŭ namieśnikam dekana jurydyčnaha fakultetu HrdU.Pryčyna — litaraturnyja publikacyi, vykładzienyja Kuźminičam u pryvatnym błohu, a mienavita dziciačyja kazki, dzie ŭzhadvalisia znoŭ ža Pahonia i
Časopis «Arche», u svaju čarhu, vinavacić adnačasova i ŭ finansavych parušeńniach, i ŭ «ekstremiźmie».Padčas adnoj z knižnych prezientacyjaŭ u vieraśni hetaha hoda ŭ Hrodnie siłaviki aryštavali knihi, pryviezienyja redaktaram časopisa Valeram Bułhakavym. Jaho abvinavacili ŭ niezakonnym prodažy pradukcyi, aštrafavali. Prezientacyju arhanizoŭvała taja samaja inicyjatyva «Haradzienskaja biblijateka», u sieryi akurat i vyjšaŭ padručnik «Hrodnaznaŭstva».
Takim čynam, u Biełarusi raspačata čarhovaja kampanija zastrašvańnia intelektuałaŭ.Zrešty, heta łahičnaja tendencyja dla krainy, dzie ŭ turmach praciahajuć znachodzicca palitviaźni. Adzin ź ich, pravaabaronca Aleś Bialacki, naprykład, byŭ sioleta vyłučany na Nobieleŭskuju premiju, u tym liku i deputatami parłamienckaj asamblei Rady Jeŭropy i Jeŭraparłamienta.
U samym centry Hrodna, za dziesiatak mietraŭ ad hałoŭnaha katalickaha sabora, staić carskaja jašče turma, u jakoj u syrych, ślizkich kamierach, biez soniečnaha śviatła siadziać dva inšyja znakamityja palitviaźni.Adzin ź ich — heta vieteran vajny ŭ Afhanistanie, jaki staŭ pradprymalnikaŭ i vajavaŭ z karupcyjaj u svaim rodnym horadzie — Mikałaj Aŭtuchovič. Druhi — lidar «Maładoha Frontu», pierśpiektyŭny palityk novaj chvali Źmicier Daškievič. Z abodvuch vybivajuć prašeńnie ab pamiłavańni, ale jany ŭparta admaŭlajucca.
Tamu zvalnieńnie z pracy — daloka nie horšaje, što moža čakaćintelihienta-humanitaryja ŭ siońniašniaj Biełarusi.
Materyjał padrychtavany ŭ partniorstvie z arhanizacyjaj Index on Censorship.