Źmicier Bartosik. Nieviadomaja data
№ 36 (97) 29 śniežnia 1997 h.
Nieviadomaja data
Kolki ja ni pytaŭsia ŭ svaich znajomych, pieravažna ludziej abaznanych u biełaruskaj kultury, što dla ich značyć data «17 śniežnia», nivodzin nie zrazumieŭ — što ja maju na ŭvazie? Nu jak ža! Dzień biełaruskaha kino! Niekatoryja pierapytvali — a što, u nas takoje jość? Kažuć «jość», i tamu kinu navat 73 hady, radvaŭsia ja redkaj mahčymaści blisnuć erudycyjaj. Mienavita tady, u 26-m hodzie kiraŭnictva savieckaj Biełarusi pryniało rašeńnie zdymać svajo kino.
Ja zrabiŭ namahańnie ŭzhadać svaje lubimyja stužki vytvorčaści «Biełaruśfilma». Nie nabrałasia i dziasiatka. «Załaty klučyk», «Ja rodam ź dziacinstva», «Praz mohiłki», «Ludzi na bałocie», «Čužaja baćkaŭščyna», «Dzikaje palavańnie karala Stacha», «Idzi i hladzi». Napeŭna, usio. Pryčym, całkam biełaruskimi možna nazvać chiba tolki stužku Rybarava dy turaŭski film «Praz mohiłki». Jaho, darečy, JUNESKA ŭklučyła ŭ śpis sta lepšych kinastužak usich časoŭ dy narodaŭ. Ščyra kažučy, niašmat za siem dziasiatkaŭ hadoŭ. Ale, akazvajecca, i ŭ apošnija hady ŭ nas praciahvali zdymać svajo ihravoje kino. Hartajučy kataloh «Biełorusskije filmy 94-96 hodov», ja nijak nie davaŭ sabie rady — kali ž ja pabaču film «Na čornych ladach», źniaty pavodle apaviadańnia Vasila Bykava dy pryśviečany słuckim paŭstancam, ci stužku «Ptuški biaz hniozdaŭ», padmurkam dla jakoj stała «Spoviedź» Łarysy Hienijuš. Mahčyma što j nikoli. Toje, što davodziłasia apošnim časam bačyć u kinateatrach pad markaj biełaruskaj kinastudyi, nie vyklikała ničoha akramia žalu. Dobra pamiataju svaju kryŭdu ad taho, jak možna sapsavać dziŭnuju kazku, ci to z-za biednaści, a chutčej z-za nievałodańnia materyjałam. Mienavita tak ja aceńvaju apošniuju pracu Viktara Turava «Šlachcic Zavalnia». Ja taksama pahladzieŭ, jak možna zhańbicca, budučy haspadarami, na nia samym pretencyjoznym festyvali «Listapad», dzie samaj biazdarnaju stužkaj była «Bieh ad śmierci» vytvorčaści «Biełaruśfilma».
Ci zastaniecca hetaja data — 17 śniežnia, darečy, zaćvierdžanaja jak dzień kino lepšym siabram biełaruskich kiniematahrafistaŭ, u panteonie nacyjanalnych dataŭ — adkazać ciažka. Asabliva paśla jaje śviatkavańnia ŭ kinateatry «Maskva». Kali b ja spaźniŭsia ci naohuł nia viedaŭ — što jany tut śviatkujuć, ja b padumaŭ, što znoŭ idzie niejkaje čarhovaje śviata ŭradžaju. Ale ja česna adsłuchaŭ śviatočnyja pramovy ź jenkam pa «niekali vialikaj kiniematahrafičnaj dziaržavie». Ja mužna adsiedzieŭ na demanstracyi nacyjanalnaha kalarytu narodnym ansamblem z Instytutu kultury. U pamiaci navat zastałasia razynka biełaruskaha humaru, prypieŭka «palubiła rekiecira, a jon viečaram nia zmoh, u jaho vidać hranata razarvałaś pamiž noh». Ale vyprabavańnia kinom ja nia vytrymaŭ. Davali hłupuju kamedyju, scenar jakoj napisaŭ niejki biznesmen, jaki apłaciŭ jaje zdymki, a sam, viadoma, źniaŭsia ŭ hałoŭnaj roli. Kaliści heta nazyvałasia «Alo, my šukajem talenty», ciapier talenty znachodziacca razam z hrašyma.
Kali niebudź, skazaŭ moj siabra, z kinateatru «Maskva» my zrobim nacyjanalny kinacentar. Ja padzialaju jahony aptymizm, tamu što lišni raz pierakanaŭsia — adsutnaść hrošaj — reč našmat mienš pieraadolnaja, čym adsutnaść ambicyjaŭ. I zanadta šmat na hetaj ziamli siužetaŭ i faktury, kab nie spakusicca adnojčy źniać sapraŭdnaje vialikaje kino.
Źmicier Bartosik