Sieviaryn Kviatkoŭski. Adzin krok ihnata astapoviča
№ 1 (98) 12 studzienia 1998 h.
Kalandar
ADZIN KROK IHNATA ASTAPOVIČA
Siarod admietnych dataŭ pačatku hodu, jakija naležać našamu kalendaru, najvažniejšaja dahetul zastajecca pa-za kantekstam isnavańnia siońniašniaj Biełarusi. Viadomaja kožnamu sa školnaha kursu historyi, jana štoraz źnikaje, jak tolki zahortvajecca padručnik.
20 studzienia. U hety dzień u 1667 hodzie praz padpisańnie Andrusaŭskaha zamireńnia było zafiksavanaje zakančeńnie ci nia samaj strašnaj dla Biełarusi Maskoŭskaj vajny.
U peryjad z 1654 da 1667 hodu nasielnictva Biełarusi praz zabojstvy, pamorak, pałon i ŭcioki pamienšyłasia ŭdvaja. Maskoŭcy brali našyja harady pa adnym. Rasiejskaje vojska było fantastyčna ahramadnym dla tych časoŭ — sto tysiačaŭ; siońnia hetkaha vojska nia maje nivodnaja kraina Eŭropy. Niezdarma eŭrapiejskija hazety-sučaśnicy paraŭnoŭvali toje vojska z tatara-manholskaj ardoj. Arda płyła marudnaj łavaj, achinajučy saboj umacavanyja miesty Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, i, kali abaroncy nie zdavalisia, źniščała ich daščentu. Stary Bychaŭ, Rečyca... a taksama Słucak — «adzinokija vyspy», jak nazvaŭ ich sučasny daśledčyk Maskoŭskaj vajny Hienadź Sahanovič, jakija nie skarylisia vorahu.
U starabiełaruskaj movie nie było słova, jakim my karystajemsia siońnia, kab aznačyć Maskoŭskuju vajnu — «hienacyd», ale adčuvańnie Apakalipsisu naskroź prachodziła praz usie piśmovyja dakumenty Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, ad aficyjnych da pryvatnych listoŭ. Upieršyniu ŭ svajoj historyi VKŁ było akupavanaje CAŁKAM. Upieršyniu stalica — Vilnia — była staptanaja botami rasiejskich žaŭnieraŭ. Upieršyniu była spahanienaja i razrabavanaja Vostraja Brama. Pačaŭsia ščylny j naŭprostavy kantakt biełarusaŭ z rasiejcami, jaki praciahvajecca dahetul...
Ciaham Maskoŭskaj vajny biełarusy to adnačasova, to pa čarzie, supraćstajali Maskvie, Varšavie, Stakholmu i ŭkrainskaj dziaržavie Chmialnickaha. Źmianialisia kaalicyi j partyi, šlachta časam pierachodziła u paddanstva da maskoŭskaha cara, časam vyrazała rasiejskija załohi, ale niaźmiennymi zastavalisia asobnyja harady, jakija nie zdavalisia nikomu. Urešcie jany, razam sa šmatlikimi partyzanskimi adździełami, vyrašyli vynik vajny: Maskva zaprasiła miru. Siarod takich harodoŭ-vyspaŭ najbolš dziŭny i... vyznačalny los naležyć Słucku. Dakładniej, adnamu ź jahonych abaroncaŭ — Ihnatu Astapoviču.
Sioleta spaŭniajecca 375 hadoŭ z dnia naradžeńnia Ihnata Astapoviča, radziviłaŭskaha šlachcica, jaki ŭ vieku Chrysta zahinuŭ padčas samaha mocnaha šturmu Słucka, na jaki kinułasia dvaccacitysiačnaje maskoŭskaje vojska. Jon byŭ ADZINYM palehłym z usiaho harnizonu krepaści.
Heta adbyłosia na zołku, kali šturm, jaki tryvaŭ užo nia pieršuju hadzinu, išoŭ na spad. Usio było prosta. Praz harmatnaje bambavańnie adna z kutnich viežaŭ apynułasia blakavanaj razburanymi belkami. Daŭžeznaja drabina rasiejcaŭ adrazu ž źjaviłasia la viežavaj ściany. U hety momant Astapovič zastaŭsia adzinym abaroncam na placoŭcy. Kab razabrać zavały, jahonym paplečnikam spatrebiłasia piać chvilinaŭ. Jany znajšli Astapoviča miortvym, u atačeńni trupaŭ piaci varožych žaŭnieraŭ. Hetak skončyŭsia apošni prystup toj maskoŭskaj abłohi, paraza ŭ jakoj stałasia adnym ź pieršych krokaŭ da našaje pieramohi ŭ Maskoŭskaj vajnie.
... Pačatak hodu maje jašče adnu datu biełaruskaha kalendara —13 studzienia. U hety dzień u 1991 hodzie adbyłasia čarhovaja bitva Maskoŭskaj vajny: savieckija tanki dušyli ludziej na vilenskich vulicach. U hety dzień pobač ź litoŭskimi trykalorami nad abaroncami Parlamentu łunali bieł-čyrvona-biełyja ściahi ludziej, jakija abaraniali «našu i vašu» Vilniu. Hetaksama, jak łunali b hetyja ściahi, kali b tanki siońniašnich biełaruskich uładaŭ pasprabavali realizavać kolišniuju «bajavuju zadaču» hienerała Uschopčyka, hetak sama, jak łunajuć jany ciapier na Mienskich vulicach nad šmattysiačnymi demanstracyjami...
Maskoŭskaja vajna praciahvajecca. Na našych ziemlach jana pačałasia z ustalavańnia vajskovaj administracyi, jakaja pracavała ŭ dvuch nakirunkach: arhanizacyja centralizavanaha rabaŭnictva i pryviadzieńnie da prysiahi «miascovaha nasielnictva», ź jakoha sprabavali sfarmavać novyja carskija adździeły. Dzie-nidzie ŭ maskoŭskich vajavodaŭ heta atrymlivałasia: plon — novyja abłohi našych umacavańniaŭ u kancy dvaccataha stahodździa. Na pačatku hetaj vajny kraina z celnaha arhanizmu była pieratvoranaja ŭ čaradu «adzinokich vyspaŭ», jakija ŭvieś čas znachodziacca ŭ stanie abłohi. Słucki šlachcic Ihnat Astapovič zrabiŭ pieršy krok dziela razryvańnia hetych abłohaŭ. Ale...
U Maskoŭskaj vajnie my štoraz damahajemsia miru praz tryvałaść muroŭ-umacavańniaŭ i praz upartyja partyzanskija dziejańni. Hetkija «miry» buduć paŭtaracca biaskonca až datul, dakul raskidanyja «adzinokija vyspy» našaj krainy nie abjadnajucca ŭ adziny maciaryk.
Sieviaryn Kviatkoŭski