Adam Hlobus. KIŠENNAJa HISTORYJa KULTURY - 2
№ 15 (112) 1998 h.
Adam Hlobus
KIŠENNAJa HISTORYJa KULTURY-2
Džota
Freski Džota padobnyja da čystaha nieba nad spakojnym Mižziemnym moram za chvilinu da ŭzychodu sonca.
Vełaskies
Infanty, vytkanyja pendźlami Dyjeha Vełaskiesa nastolki realnyja, što voś-voś i zahavorać, i nia prosta zahavorać, a pačnuć vielmi razumna pramaŭlać pa-hišpansku.
Ruo
Francuski žyvapisiec-ekspresijanist Žorž Ruo pisaŭ nie kananičnyja abrazy, ale viery, śviataści, tealohii ŭ ich bolej, čym u bildačkach i bildach ramieśnikaŭ ad relihii.
Viedaju ramieśnikaŭ: prapanuj hrošy, i jany imhnienna źmieniać i kanfesiju, i kanon, i vieru.
Žorž Ruo malavaŭ kolery śviataści, ubačanyja im u hatyčnych vitražach.
Delvo
Belhijski siurrealist Pol Delvo lubiŭ čyhunku, asabliva stancyi. Jon namalavaŭ bieźlič stancyjnych krajavidaŭ, u čyhunačnaj architektury jamu bačyŭsia hrecki Akropal. Bielhijec pisaŭ i Akropal, ale zamiest jaho na pałotnach paŭstavali čyhunačnyja prypynki. A zamiest Venery ŭ Delko vymaloŭvałasia ci to žonka, ci to kachanka čyhunačnika. Zrešty, belhijski siurrealist viedaŭ: narod cikaviać nie ruiny Akropala, a pracoŭnaja čyhunka, nad jakoju staić poŭnia cyferblata.
Mane
Jość peryjady, kali žyvapiscy nibyta ślepnuć. Možna skazać inakš: u peŭny čas favarytami robiacca tvorcy, kamu nie pa dušy dzionnaje śviatło. Prykładam, u 40-ja hady XX stahodździa kvitnieli siurrealizm i kanstruktyvizm (ci neaklasycyzm, kali zaŭhodna). U abodvuch płyniach pracavali ludzi, što ŭpadabali pražektary, lampački, lichtary, žyrandoli j śviečki. Možna pahladzieć pałotny Rene Mahryta, karciny Pola Delvo, architekturu fašystoŭskaj Niamieččyny ci ahitacyjnyja plakaty, addrukavanyja ŭ SSSR. Prykładaŭ bieźlič. «Hiernika» Pikasa nie vypadaje z šychtoŭ načnoha žyvapisu.
Ja znarok pačaŭ ź ciemry, nočy j lampački, kab ruchacca suproć hadzińnikavaj strełki ŭ nakirunku biassprečnaha śviatła. Nichto nia zmoža abvierhnuć soniečnaść takich mastakoŭ, jak Pol Hahien i Vincent Van Hoh. Jany ŭschvalali sonca, i sonca najaktyŭniejšaje, paŭdniovaje. U pošukach najiarčejšych farbaŭ i koleraŭ Hahien apynuŭsia na vyśpie Taici, a Van Hoh pasiarod soniečna-załatoha žatniovaha pola. Navat kali Van Hoh i malavaŭ lampački, lichtary j zory, u jaho na pałotnach źjaŭlalisia soncy.
Da postimpresijanizmu, jaki paznačany imionami Hahiena i Van Hoha, byŭ ułasna sam impresijanizm — nakirunak jaskravy j vyštukavany z sonca, ale sonca ranišniaha.
Kłod Mone — mastak maładoha sonca. U jahonych pałotnach jość dychańnie abudžanaje pryrody. Usie vydatnyja impresijanisty lubili zołak. I Renuar, i Pisaro, i Siślej, i Mane pisali soniečnyja ranicy, ale ŭsio ž apahiejem soniečnaści, śviežaści ŭražańnia ad abudžeńnia była tvorčaść Kłoda Mone.
Kali ruchacca suprać času šparčej, dyk zastajecca tolki paznačyć kolki vialikich imionaŭ i ich prynaležnaść da toj ci inšaj pary sutak. Rembrant — mastak načny, jak i Karavadžyo z Łaturam, a voś Leanarda da Vinčy — žyvapisiec sutońnia šaraj hadziny.
Padzieł mastakoŭ na dzionnych i načnych — nia bolej čym hulnia. I rabiłasia heta, kab padmacavać adzin skaz... Kłod Mone —mastak ranišniaha sonca.
Brejhiel
Hienija paŭnočnaha Adradžeńnia Pitera Brejhiela (mužyckaha) zajmali dźvie rečy: Babilonskaja vieža j tyja, chto jaje buduje, tamu viaršyniaj jahonaje tvorčaści možna ličyć pałatno sa ślapymi, što padajuć u jaminu.
Surbaran
Ihrušy, vydziubanyja vastradziubym pendzlikam Surbarana, niaŭježnyja, bo padobnyja da žanočych torsaŭ, a tamu značna bolš pryvabnyja za ihrušy prostyja.
Miro
Katałunski dadaist Žoan Miro pastaviŭ pasiarod Barselony vialiki roznakalarovy čeles i čamuści nazvaŭ jaho «Žančyna z ptuškaju».
Dziurer
Majstar časoŭ Adradžeńnia hiermaniec Albrecht Dziurer —žyćciaradasny pedant, schilny, adnak, da melancholii. Voś hetaja schilnaść-zahana j zrabiła ź jaho hienija.
Džota
Na freskach pačynalnika Adradžeńnia Džota niama ludziej, na ich tolki anioły. Anioły, jakija tolki što pachavali blizkaha, vielmi blizkaha čałavieka.
Arbus
Fotamastak-samahubca Dyjana Arbus ubačyła j zafiksavała paradaksalnaje padabienstava dziaciej, chvorych na daŭna, z infantami, namalavanymi Dyjeha Vełaskiesam.
Šekśpir
U trahiedyi «Karol Lir» Uiljam Šekśpir pierakanaŭ: ščodraść — taki ž śmiarotny hrech, jak i skvapnaść.