DYSKRYMINACYJa «NIE TAKICh»
№ 16 (113) 1998 h.
Dyskryminacyja «nie takich»
Moj artykuł pryśviečany prablemie dyskryminacyi j słavianafašyzmu. Niahledziečy na toje, što mnohija žurnalisty zakranali ŭžo hetuju temu, jana, na maju dumku, praciahvaje zastavacca niedastatkova aśvietlenaj.
Usio čaściej i čaściej u pravaachoŭnyja orhany źviartajucca ludzi, što stali achviarami dyskryminacyi. Raście kolkaść tych, jakija cierpiać tolki z-za taho, što źjaŭlajucca «nie takimi» albo «čužymi». Kali ty — asoba niesłavianskaj nacyjanalnaści, albo nosiš daŭhija vałasy, albo havoryš pa-biełarusku, albo prosta «nia pališ», dyk ty maješ usie šancy być źbitym albo navat zabitym siarod biełaha dnia. Prostamu niefarmału, naprykład, štodzień davodzicca čuć za śpinaju: «... vołosataja hadina», albo: «... stralać takich treba» (heta ŭ lepšym vypadku).
Čałavieku, paciarpiełamu ad dyskryminacyi, amal niama sensu źviartacca pa dapamohu ŭ milicyju, bo orhany zvyčajna nie zajmajucca hetkimi zdareńniami, u ich jość i bolš važkija spravy: naprykład, achova administracyjnych budynkaŭ i razhon demanstracyjaŭ. Bolšaje, što zrobiać dla paciarpiełaha, dyk heta daduć jamu prahledzieć fotazdymki złačyncaŭ, jakija znachodziacca ŭ vyšuku; sudmedekspertyza stanie najvialikšaj łaskaj.
Bolš za ŭsio dyskryminacyjnyja tendencyi achoplivajuć moładź, vychavanuju ŭ małazabiaśpiečanych siemjach, vyrosłuju ŭ paŭ-kryminalnym asiarodździ. Maładomu, dužamu chłopcu tolki ŭ asałodu «raźmiać ruki», dakazaŭšy ŭsim i, pierš za ŭsio, samomu sabie, što «... ja — mocny» i što «... mnie za heta ničoha nia zrobiać». U takich vypadkach čaściej za ŭsio achviaraj stanovicca nia pieršy strečny, a čałaviek, adabrany pa peŭnym pryznaku. Kab było bolš zrazumiełym, pryviadu ŭryvak z pjesy Słavamira Mrožeka «Karal»: «Akulist. Ale čamu vam treba stralać mienavita ŭ niejkaha Karala? Unuk. A što ž, pa-vašamu, va ŭsich zapar pulać? Nie-je, pavinna być sumleńnie! Inakš sadyzm atrymlivajecca». Tak i tut...
Na adnoj z apazycyjnych akcyjaŭ pratestu sioleta ŭviesnu mieła miesca cikavaja padzieja. Z usich udzielnikaŭ akcyi byli zatrymanyja tolki dva čałavieki — muž i žonka, jakija nieśli plakaty z nadpisami «Biełaruś — palihon dla rasiejskaha fašyzmu» i «Načalnik palihonu» (pad hetym nadpisam pryvodziłasia vyjava Łukašenki). Kali sychodzić z taho, što ŭłada bolš za ŭsio baicca praŭdy, apisanaja vyšej padzieja moža naštruchnuć na cikavyja razvahi.
Ciažkaja palityčnaja sytuacyja, što skłałasia jak u Biełarusi, tak i ŭ Rasiei, spryjaje ŭźniknieńniu ŭ abiedźviuch braterskich krainach arhanizacyjaŭ fašystoŭskaha kštałtu, jakija dziela svaich metaŭ vykarystoŭvajuć moładź, jakaja bačyć, jak fihova žyviecca ichnym siabram i ichnym baćkam, i jakoj oj jak chočacca pabicca. Praściej abvinavacić va ŭsim sijanistaŭ dy kapitalistaŭ, čym znajści ŭ sabie mocy źmianić svajo žyćcio ŭ lepšy bok. A ideja čyścini nacyi — vielmi zručnaja ideja, jana vielmi dobra padychodzić dziela apraŭdańnia svaich učynkaŭ. Adna sprava — bić pa mordzie ad niama čaho rabić, a druhaja — zmahajučysia za nacyju.
Fašyzm zaŭsiody nabyvaje moc u krainach, jakija cierpiać hłyboki kryzys. Jon niby źjaŭlajecca apošnim srodkam vyratavańnia dziela źniasilenaha naroda, jaki bačyć adzinaje vyjście ŭ mocnaj uładzie. Heta nastalhija pa absalutnaj uładzie, što isnavała na praciahu amal usioj historyi dziaržaŭnaści. Viera ŭ dobraha cara źmianiajecca vieraj u dobraha hiensieka, potym — vieraj u dobraha prezydenta, potym — u dobraha fiurera. Samaj mocnaj fašystoŭskaj arhanizacyjaj u Biełaruska-Rasiejskim sajuzie źjaŭlajecca RNIE — Russkoje nacionalnoje jedinstvo, jakoje vystupaje za jadnańnie bratoŭ-słavianaŭ i abaronu ich ad vorahaŭ (usich astatnich).
RNIE aficyjna naličvaje kala 200000 siabroŭ u Rasiei j kala 1000 — u Biełarusi. Lidery hetaje całkam lehalnaje arhanizacyi praz nacyjanalnuju ideju imknucca dasiahnuć mety, jakuju pieraśledujuć zvyčajna lidery ŭsich palityčnych arhanizacyjaŭ, a mienavita — prychod da ŭłady. U Rasiei Nacyjanalnaje Adzinstva moža zachapić uładu tolki šlacham dziaržaŭnaha pieravarotu, ale navat Adolf Hitler paśla pravału Piŭnoha putču zrazumieŭ, što dziela taho, kab zaniać kiraŭničyja pasady, treba vykarystoŭvać tolki zakonnyja metady.
U Biełarusi RNIE maje ŭsie šancy na zakonny prychod da ŭłady. Pryčym, biez usialakich vybaraŭ. Łukašenka musić acanić tuju vielizarnuju karyść, jakuju pryniasie jamu padtrymka takoha mahutnaha ruchu. Niama sumnievaŭ, što RNIE ŭ nas pašyrajecca i budzie pašyracca z kožnym dniom. Pavodle maich źviestkach, u Miensku, akramia 1000 aficyjnych siabroŭ RNIE, kala troch tysiačaŭ maładych ličać siabie prychilnikami fašyzmu. Tamu całkam mahčyma, što ŭ chutkim časie pradstaŭniki Nacyjanalnaha adzinstva źjaviacca ŭ dziaržaŭnym aparacie našaje krainy. Kali pryhadać staražytnaje padańnie ab najmudrejšym i najšanoŭniejšym čałavieku, miesca jakoha moh zaniać tolki toj, chto jaho zabje, i jašče bolš staražytnuju mudraść nakont taho, što, zabiŭšy zabojcu, ty sam stanieš zabojcam, dyk adradžeńnie fašyzmu ŭ krainie, jakaja pieramahła fašystoŭskuju Niamieččynu, vyhladaje chutčej zakanamiernaściu, čym vyklučeńniem.
Naŭrad ci chto-niebudź zabyŭsia na słovy Alaksandra Łukašenki nakont roli, jakuju adyhraŭ Adolf Hitler u stanaŭleńni Niamieččyny. Nia vyklučana, što kali fašysty ŭvojduć u biełaruskija kiraŭničyja koły, prezydent zrobić hetuju partyju asnoŭnaj i ŭsieahulnabiełaruskaj; viadoma, što dyktatar biaz partyi isnavać nia moža. Daŭno para. Tym bolš, što bolš charyzmatyčnaha dy papularnaha palityka ŭ sajuzie Biełarusi j Rasiei RNIE znajści nia zmoža.
U Miensku Russkoje nacionalnoje jedinstvo maje ŭłasnaje pamiaškańnie dla zboraŭ. Siabry hetaje arhanizacyi vučacca rukapašnamu boju j stralbie z aŭtamata Kałašnikava. Taksama pravodzicca intensiŭnaja idealahičnaja padrychtoŭka. Pravaachoŭnyja orhany nia tolki nie pieraškadžajuć, ale j sadziejničajuć fašystam. U pierachodzie na płoščy «Kastryčnickaja» možna nabyć hazetu «Limonka», a pry žadańni j značak sa svastykaj, jakaja ŭ našaj krainie aficyjna zabaronienaja. I tolki nie kažycie, što milicyja pra heta ničoha nia viedaje. U presie, čaściej za ŭsio aficyjnaj, čas ad času možna znajści antyfašystoŭskija artykuły, ale jany, u asnoŭnym, dziejničiuć jak dobraja reklama («Oba, v RNIE dajut postrielať iz kałaša! Pojdu vstuplu!») Fašystoŭski ruch achoplivaje navat vučniaŭ małodšych klasaŭ. U chutkim časie pačniecca chvala maładziovaha kanfarmizmu: patłatyja buduć stryhčysia, a nacyjanalisty — pierachodzić na rasiejskuju movu. Asobam «niesłavianskaj» nacyjanalnaści, asabliva habrejam, budzie ciažej: nu, nia źmieniš ža svoj tvar albo akcent. Užo zaraz dla niekatorych hazetaŭ antysemickija artykuły — zvyčajnaja sprava. I nichto hetyja hazety nie začyniaje j nie zabaraniaje.
Adzin z hetak zvanych zakonaŭ Merfi hučyć tak: «Padziei, kinutyja na samaraźvićcio, majuć tendencyju raźvivacca ad drennaha da horšaha». Sapraŭdy, kožny nastupny dzień budzie horšym za papiaredni. Ale narod, jak zaŭsiody, budzie plaskać u dałoni. Ludzi, dalokija ad žyćcia horada, mohuć nazvać mianie panikioram. Ale, napeŭna, kožny treci tynejdžer, žyćcio jakoha prachodzić nie za betonnymi ścienami, a na vulicach Miensku, adčuvaje, što niešta nia toje. I treba prosta troški ŭhledziecca, kab zrazumieć, što mienavita źmianiłasia. Fašyzm — źjava składanaja j niebiaśpiečnaja. Kožny śviadomy biełarus musić vyznačycca ŭ svaich adnosinach da hetaj źjavy. Nia treba ni bajacca, ni siadzieć, skłaŭšy ruki. Tolki aktyŭny pratest kožnaha kankretnaha čałavieka moža niešta źmianić.
Anton-Vučań-Škoły