BIBLIJATEKA
№ 10 (131) 1999 h.
BIBLIJATEKA
Praz 40 hadoŭ
Materyjały pa archiealohii Biełarusi. Vyp № 2. Kryvalcevič Mikałaj Mikałajevič. Aziarnoje 1 — pasielišča epochi bronzy na poŭnačy Paleśsia
Zusim niečakany siurpryz atrymali ad akademičnaha Instytutu historyi tyja, chto čytaje archiealahičnyja knihi. Pabačyŭ śviet 2-hi vypusk «Materyjałaŭ pa archiealohii Biełarusi». Pryhadajma, što 1-šy vypusk vyjšaŭ u dalokim 1957 hodzie (a nie ŭ 1959, jak paznačana na sioletnim), i zvaŭsia jon krychu inakš — «Matieriały po archieołohii BSSR» (dla paŭnaty ŭ dužkach zaznačym, što seryju mierkavali vydavać na ŭzor ahulnasajuznych «Materyjałaŭ pa archiealohii SSSR», a tyja, u svaju čarhu, uziali za ŭzor darevalucyjnyja «Materyjały pa archiealohii Rasiei», vytoki jakich užo hublajucca ŭ dalečyni hadoŭ).
Uvohule, praciah pryzabytych tradycyjaŭ — dobraja inicyjatyva archieolahaŭ akademičnaha instytutu. Zusim niečakana dla niekatorych u 1993 hodzie adradzilisia «Histaryčna-archiealahičnyja zborniki». Bo pieršy i, zdavałasia, apošni taki zbornik byŭ vydadzieny Instytutam biełaruskaj kultury ažno ŭ 1927 hodzie; tak što sama dumka adradzić vydańnie kali i prychodziła kamuści ŭ hałavu, dyk adhaniałasia jak śmiešnaja, nierealnaja i niepatrebnaja. Na spravu padšturchnuła hora, vyklikanaje śmierciu vialikaha dziejača Adradžeńnia archieolaha Michasia Tkačova, i 2-hi vypusk adrodžanaha zbornika byŭ pryśviečany jaho śvietłaj pamiaci. Dalej vydavieckaja sprava pajšła šparčej; tak u 1997 h. źjaviŭsia № 12 «Histaryčna-archiealahičnaha zborniku» (pryśviečany siemidziasiatym uhodkam viadomaha archieolaha i historyka Hieorhija Štychava), a chutka sprava dojdzie da № 15. I što važna, pryvatnych vysiłkaŭ na vydańnie ŭsich numaroŭ było pakładziena u šmat razoŭ bolš, čym kłopatu aficyjna-navukovych uładaŭ. Ci nie paŭtorycca toje samaje z novaj adrodžanaj versijaj?
Manahrafičnaje daśledavańnie Mikoły Kryvalceviča pryśviečana tolki adnamu archiealahičnamu pomniku — pasielišču epochi bronzy Aziarnoje 1 na poŭnačy Paleśsia, u Lubańskim rajonie. Dasiul biełaruskaja archiealohija nia mieła tak poŭna vydadzienych materyjałaŭ pa peŭnym pasieliščy hetaha peryjadu. Pomnik, biassprečna, stanie ŭzornym, etalonnym. Dy j sam bronzavy viek Biełarusi daśledavany słaba ŭ paraŭnańni z epochami kamienia i žaleza, peŭna, hety samy «ciomny» peryjad našaj historyi, choć u im na terytoryi sučasnaj Biełarusi raśsialalisia indaeŭrapiejskija plamiony — niepasrednyja prodki bałtaŭ i słavianaŭ. Materyjały vyvučeńnia pasielišča apublikavanyja vielmi poŭna. U dadatkach źmieščany pracy inšych specyjalistaŭ, dzie padadzieny mineralahapetrahrafičnaje apisańnie frahmentaŭ kieramiki, vyniki datavańnia materyjałaŭ na padstavie radyjovuhlarodnaha metadu, dadzienyja spora-pyłkovych analizaŭ. Kaho nie spałochajuć takija temy, toj, peŭna, adčuje zadavalnieńnie ad čytańnia. U jakaści kirunku dalejšaha pošuku aŭtar spadziajecca na daśledavańnie susiedniaha pasielišča, terytoryja jakoha pakryta vodami voziera Viačera. Padvodnaja archiealohija ŭ Biełarusi jašče nie atrymała raspaŭsiudžvańnia i ci budzie jana tut zapatrabavanaja — heta, zdajecca, pytańnie nie adnaho bližejšaha hodu. Budziem spadziavacca na lepšaje. Na zakančeńnie treba adznačyć pryhožuju biełaruskuju navukovuju movu aŭtara.
Valery Paźniakoŭ
Hurt «Pošuk»: dva ŭ adnym
Pošuk. Padvojny albom: Naš abaviazak zastavacca žyć! Pieršy krok, 1987 (Biełaruskaja muzyčnaja alternatyva).
Siońnia ŭ strakatym skopiščy imionaŭ biełaruskaj rok-muzyki słova «Pošuk», na pieršy pohlad, nahadvaje pra estradnyja VIA časoŭ tatalitarnaha zastoju. Ale varta prasłuchać zapisy, kab zrazumieć, što ŭražańnie ad nazvy — padmanuła.
Miesca pachodžańnia hetych zapisaŭ — Navapołacak, čas — 1987 hod. Mienavita tam i tady razharnuŭ svaju dziejnaść rok-klub, a potym i teatar-studyja «Źnič». Festyvali, prezentacyi, zbornyja i solnyja kancerty, spektakli prachodzili rehularna i źbirali aŭdytoryju z roznych haradoŭ Biełarusi. Dy j mienskija hurty vystupali na ŭsich navapołackich «Roka-kołach». Akurat u Navapołacku adbyŭsia adzin ź pieršych žyvych kancertaŭ «Mroi» paśla adbyćcia vajskovaj pavinnaści. Na hetaj chvali ŭtvaryŭsia «Rokaš», pierajšoŭ na biełaruskuju movu «Miascovy čas»... I «Rokaš», i «Pošuk», i «Hrunvald» — usio heta tvorčyja prajekty Sieržuka Aniščanki, arhanizatara i rok-vakalista. I teatar-studyja «Źnič» — jahony prajekt, i ŭ «Miascovym časie» jon paśpieŭ adznačycca.
Na novaj kasecie pradstaŭlenyja dva albomy mienavita hurta «Pošuk» — «Nam abaviazak zastavacca žyć» i «Pieršy krok». Ale ŭžo na pieršym ź ich my znachodzim dva hity «Rokašu» — «Stary dom» i rok-versiju Vojušavaj pieśni «Nazad». A kudy ž padziełasia ŭ takim razie imia «Rokaš»? Dy čas byŭ taki: «Mahistrat» razahnali mienavita z-za stylu (hevi-metał) i nazvy (harvykankamy kryŭdzilisia), «Bondzie» zabaraniali kancerty z-za nazvy (na što, maŭlaŭ, namiakajecie — na bandyta Džejmsa Bonda ci na zabaronieny słoŭnik Łastoŭskaha?). Bajavy biełaruski klič «Rokaš!» — taksama. Chłopcy šukali vyjścia i tamu, vidać, stali «Pošukam». Dy j skład kalektyvu paśpieŭ źmianicca, pakul udałosia pačać jakasny zapis.
Pamiataju efektny sceničny vychad dueta Paŭlonak-Aniščanka z vokličam:
Nazad! Nazad!
I koni irvucca ŭ boj.
Heta padčas vystupu «Rokašu» ŭ Miensku pobač z «Mrojaj» i «Biełym krukam» na 1-m Valnym sojmie biełaruskich supołak. Ale na albomie «Pošuku» Aleha Paŭlonka ŭžo niama, choć jon aŭtar mnohich hitoŭ («Nazad», «Stary dom» i inš.).
Zatoje prychilniki tvorčaści Alena znojduć u składzie «Pošuku» jašče adno znajomaje imia — Andrej Mitroškin. Mienavita ź Mitroškinym paźniej Siaržuk Chamiakoŭ stvaryŭ svajho Alena.
Stylistyčna hurt pracavaŭ na miažy art- i hard-roku. Ale pa-za jomistaj muzykaj pryvabiŭ by sučasnaha słuchača i źmiastoŭnymi tekstami. Cytavany ŭžo tekst «Nazad», jak i tvor «Kryžavanki», drukavaŭsia paźniej u zborniku S.Sokałava-Vojuša «Kroŭ na sumiotach», a «Stary dom» — pra toje, jak...
... pad śpieŭ zimovych ściuž
Znosiać daŭnija damy,
Jak čaścinki našych duš.
I źnikajem ź imi my, —
pry pieršych akordach zaŭsiody vyklikaŭ prychilnaść publiki nia tolki na rok-kancertach, ale j na bardaŭskich viečarynach, kali tvor śpiavaŭ sam Aleh Paŭlonak pad ułasny akampanement akustyčnaj hitary. Nie čužoj u tvorčaści «Pošuku» akazałasia i svojeasablivaja danina hevi-metał-roku (kampazycyja «Naskok»), i baladnaja tanalnaść («Mianie kachanym nie zavi»), i rok-n-rolnyja rytmy («Damavik»). Ale takaja stylovaja raznastajnaść, vyjaŭlenaja bolš u druhim z prapanavanych albomaŭ, nie rujnuje amplua «Pošuku» jak pradstaŭnika intelektualnaj rok-płyni. Nia dziva, što niekatoryja stavilisia da jaho jak da bard-roku, dzie tryvałaja litaraturnaja asnova lohka kładziecca ŭ lubyja rok-rytmy. Adno, što asprečvaje hetuju tezu: hetyja «lubyja» rytmy majuć stabilnuju stylovuju afarboŭku.
Paźniej hurt jašče vystupaŭ u źmienienym składzie i pad inšaj nazvaj — «Hrunvald». Ale pamiać pra «Pošuk» zastałasia, bo, jak śćviardžajecca ŭ pieśni-vizytoŭcy:
Pošuk — heta viatry i chvali,
Pošuk skidaje ź plačej jarmo.
Toj, chto znachodzić, šukaje dalej,
Bo ŭ tym šukańni žyćcio samo.
Pryjdzie čas, i hetyja pieśni ažyvuć u vykanańni novych zorak nacyjanalnaj rok-sceny.
Vitaŭt Martynienka
Fabryka pracuje bieśpierabojna
NRM. Akustyčnyja kancerty kanca XX st., 1999. 2 MS
Samym praduktyŭnym vytvorcam na našym muzyčnym rynku bieź pierabolšańnia jość rok-hurt «NRM». I pradukcyja jahonaja na dziva raznastajnaja — i stylova, i pavodle formy padačy materyjału: tut i kanceptualnyja stod-rokavyja albomy, i dychtoŭnyja hit-składanki, i voś, narešcie, ci nia pieršaja ŭ Biełarusi sproba prapanavać jakasnuju kancertnuju prahramu.
Sama nazva, mabyć, naściarožyć stałych prychilnikaŭ kalektyvu, jakija pryzvyčailisia da žorstkich, zamiašanych na panku j hevi-roku rytmaŭ. Ale nie chvalujciesia, usio heta zastajecca: akustyka tut zusim nia taja, jakuju čakajem ad taho ž Alesia Kamockaha abo Andrusia Mielnikava. «Mrajčuki» zusim nie źbirajucca pieratvaracca ŭ bardaŭ. Prosta da elektryčnaha drajvu tut dadajecca krychu bolš čystaha huku hitarnaj struny, a žyvaja akustyka zali daviaršaje plastyčnyja pieraŭtvareńni.
Jašče adna pieraściaroha — «live recording». Adrazu zaśviedču, što ŭ nas narešcie jaho navučylisia rabić prafesijna: słuchača zusim nie rasčaruje najaŭnaść mnostva pabočnych hukaŭ u takich vypadkach, zatoje efekt žyvoj prysutnaści harantavany. Dyj kalekcyjaneraŭ, jakija źbirajuć usie albomy hurta, zusim nie źbiantežyć niepaźbiežnaść paŭtoraŭ, bo taja ž znajomaja «Odzirydzidzina» abo «Pavietrany šar» hučać tut śvieža j aryhinalna. A jość ža j sucelnyja surpryzy.
Kaliści mianie ŭraziŭ estonski prajekt hurta «Metalist», jaki zusim nia ŭ styli hevi-roku, ale sučasna praśpiavaŭ klasyku estonskaha roku 60—70-ch hadoŭ. Voś by, dumaju, chto ź biełaruskich kalektyvaŭ da hetaha dadumaŭsia: u nas ža cełyja płasty rok-muzyki, jakim byłyja režymy prosta nie dali dajści da masavaha słuchača. Niezapatrabavanymi zastajucca bliskučyja ŭzory tvorčaści «Bliźniataŭ», «Pani-bratoŭ», «Dojlidaŭ», «Mahistratu», «Biełaha kruka»... I voś «NRM» pasprabavała zrabić krok u hetym nakirunku, pryhadaŭšy stary ŭlisaŭski hit «Radyjo Svaboda».
Pa-novamu hučać tut i viadomyja hity z «Narodnaha albomu» — «Nadzieńka», «Prostyja słovy», «Łałałała», «Kraj ty moj, kraj». Pa-novamu, choć i tam, i tut my čujem hołas Lavona Volskaha (akramia «Nadzieńki»). Tolki voś čamu ŭ apošniaj z nazvanych na hetym «anpluhiedzie» čujecca matyŭ «El condor pasa»?
Darečy, tyja, kamu staraja «Mroja» padabajecca bolš za novy prajekt «NRM» (choć by stylistyčna), znojduć tut vodhuki «mrojeŭskaha» fenomenu 80-ch, asabliva ŭ tvorach «Nacyja», «Traktar», «My sami pa sabie», «Chałodny bluz». Jość u ich krychu maralizatarstva, charakternaha dla rok-muzyki taho peryjadu, tolki syhrana bolš źbita, zładžana, bolš technična, a ŭ pieśniach «Daroha», «Baćka», «Pakul nie pačniecca vajna», «Miedny kuparos» — prosta zachaplaje.
Asablivy nastroj stvaraje ŭ hetaj prahramie reakcyja publiki. Jak u papularnych ciapier telekamedyjach, pazbaŭlenych humaru, vam padkazvajuć, dzie śmiajacca, ustaŭlajučy fanahramy zapisanaha śmiechu, dyk i tut vopleski j avacyi dapamahajuć słuchaču farmavać svoj nastroj. Dyj prosta pryjemna ŭśviedamlać, što ty prysutničaješ tam, dzie nia zmoh pabyvać, dzie sabrałosia hetulki publiki, jakoj nadzvyčaj padabajucca i staryja «mrojeŭskija» hity («Kraina kryvavych daždžoŭ», «Ziamla», «Na vulicy majoj»), i novyja («Zombi», «Byvaj», «Sa ščytom ci na ščycie», «Mituśnia»).
Badaj, novy pradukt z łejbłam «NRM» nie rasčaruje ničyich spadziavańniaŭ. Ledź nia ŭ kožnym radku adčuvajecca adbitak rečaisnaści, tolki nie lusterkavy, a hipertrafavany, pierabolšany, sarkastyčny.
Vitaŭt Martynienka
Za tumanam
Kryvi. Za tumanam..., 1998
Hurt «Kryvi» ŭvajšoŭ u šerahi biełaruskaj muzyčnaj elity imkliva j hruntoŭna. «Za tumanam», «Ahu, viasna», «Śvietłaja Zoja» stali sapraŭdnymi super-hitami praz tele- j radyjoefir. Pryčym dźvie ź ich zapisanyja ŭ dźviuch versijach, i abiedźvie ź ich papularnyja.
Zahałoŭnaja pieśnia albomu ŭ asnoŭnym materyjale prahramy vyhladaje ściplej, ale bonus-trek ź jejnym metał-rymejkam uražvaje emacyjnaj napoŭnienaściu. Praŭda, staŭka na hučańnie bonusu, mahčyma, raskałoła b i «Kryvi», jak raskałoŭsia «Pałac», bo heta b byŭ zusim inšy stylovy prajekt, a ŭ «Kryvi» ŭžo jość i vyrazny imidž, i svaja publika. Dyj hevi-mietalovaja hitara Pita Paŭłava biez prablemaŭ upisvajecca ŭ jaho i ŭ hetym bonus-treku, i ŭ pieśniach «Svatočak», «Dobry dzień», «Daj, Boža» dy asabliva ŭ «Ahu, viasna».
Darečy, «Ahu, viasna» — heta druhi prykład versijaŭ. Praŭda, dydžejeŭski jejny remiks zusim nia trapiŭ u albom (jon jość na zbornym kampakt-dysku «Volnyja tancy: słuchaj svajo»). I dziakuj Bohu. U aryhinalnaj versii hitara Pita Paŭłava j hołas Vieraniki Kruhłovaj nastolki sahravajuć pieśniu, što jana tak i źziaje ŭnutranaj enerhijaj.
Nia stanu śćviardžać, što tolki hevi-mietalovaja ciepłynia pryvablivaje ŭ muzycy hurta «Kryvi». U pieśniach «Biaroza», «Vutačka j sielazień», «Kocik», «Kalina», «Śviakroŭ» śpiavačka prosta dušoj adčuvaje narodnuju pieśniu.
Pavodle staroj zaviadzionki ŭ nas lubiać paraŭnoŭvać ajčynnych zorak z analahami suśvietnaha šoŭ-biznesu. Paraŭnaŭ by j ja: kali słuchaju «Kryvi», pryhadvajecca tvorčaść hurtoŭ kštałtu «Dead Can Dance», «Deep Forest», Dao Dezi... Tolki tyja dla svaich etnatechnalahičnych eksperymentaŭ korpajucca ŭ čužych krynicach, znachodziačy až zusim ekzatyčnyja falklornyja płyni, a «Kryvi» siłkujecca paprostu z svaich karanioŭ. Nia dziva, što j kaseta hetaja vydadzienaja pad emblemaju «viartańnie da vytokaŭ».
Vitaŭt Martynienka
Biełaruskija maršy i pieśni
muzyčny zbornik, aŭdyjokaseta, CD
«Biełaruskija maršy i pieśni» — supolny prajekt hazety «Naša Niva» i mužčynskaha choru «Unija». Vyjšli aŭdyjokaseta i CD z zapisam patryjatyčnych piesień u vykanańni choru i zbornik-śpieŭnik. Aproč himnaŭ i maršaŭ, u śpieŭnik uklučanyja šedeŭry biełaruskaj patryjatyčnaj pieśni: «O Biełaruś, maja šypšyna», «Mahutny Boža» dy inšyja. Prajekt pryśviečany 80-hodździu BNR.
Pytajciesia ŭ niezaležnych raspaŭsiudnikaŭ. Pa daviedki telefanujcie (017) 227-78-92