Kastuś Travień. Tost

---

Kastuś Travień

Tost

Apaviadańnie

 

Pieršaja zorka zaharełasia na zachadzie. Chmary honka imčali na ŭschod, niesučysia na kryłach śviežaha, narastajučaha da mocnaha vietra, jaki ŭryvaŭsia ŭ horad i pačynaŭ błukać u labiryntach mienskich vulicaŭ.

Kazik Bakunin śpiašaŭsia, i tamu šparka išoŭ pa Varvašeni. Ruchomy i enerhična-vietlivy, u sinich džynsach, śvietłaj kašuli, lohkich krasoŭkach, jon stvaraŭ uražańnie zusim maładoha čałavieka.

Siońnia stary siabar i da taho ž jahony svajak Aleś zaprasiŭ jaho na niejki svoj jubilej. Pa svajoj niedaśviedčanaści, jakaja išła ad maładości dušy, Kazik nie lubiŭ jubilejaŭ. Kali čałaviek damohsia niejkich vialikich asabistych žyćciovych pieramoh, staŭ prezydentam, Nobeleŭskim laŭreatam ci naradziŭ i vychavaŭ šmat dziaciej, jakija stali prezydentami i Nobeleŭskimi laŭreatami, tady tak, tady možna i treba śviatkavać jubilej. A kali prosta zmarnavaŭ žyćciovy čas, prasovaŭsia ŭ masoŭcy, pračakaŭ? Što tady śviatkavać? Zmarnavany čas?

U kramie na rahu Maksima Bahdanoviča i Varvašeni, Kazik kupiŭ butelku «Kryštalnaj» i butelku šampanskaha, kavałak vendžanaha miasa, trajeckaha chleba, jašče taho-siaho pa drobiazi i chutka nakiravaŭsia da tramvaju. Siabar žyŭ na Staravilenskaj. Jedučy ŭ tramvai, Kazik dadumaŭ niezakončanaje razvažańnie: «Narod choča smačna pajeści i dobra vypić, tamu i śviatkuje čužyja jubilei».

Na parozie svajho domu padpity Aleś radasna sustreŭ Kazika, pacałavaŭ u ščaku, pavioŭ znajomicca z haściami, jakija sumavali za stałom, na jakim usio ŭžo było vypita i źjedziena.

Kazik addaŭ sumku Mašy, ciapierašniaj kachancy Alesia, šapnuŭ na vucha, kab razabralisia na kuchni z zakuskaj, sam panios da stała butelki.

Hości, kalehi Alesia pa pracy, try žančyny i dvoje mužykoŭ, paviesialeli. Kazik prynios z saboj śviežy vodar žyćcia, i ŭsie heta adrazu adčuli. Adna z žančyn, jaje zvali Natali, čarnabrovaja, u zialonaj sukiency, jakaja piaščotna abciakała tuhija formy pryhožaha cieła, łaskava ŭśmichnułasia Kaziku. Jon pierajechaŭ u patrebnuju pałasu ruchu i paśla zvyčajnych słoŭ znajomstva zusim naturalna sieŭ pobač z pryhažuniaj.

Adčuŭšy perspektyvu praciahu jubileju, hości ažyli i zahamanili. Maša ŭžo niesła buterbrody ź miasam, šprotami, cytrynami i kivi. Vypili za jubilara, za jaho šeśćdziesiat hod. Zakusili. Potym pili za žyćcio, ščaście, jakoje pralataje imkliva, jak łastaŭka ŭ niebie.

Ciopłaje plačo Natali, jaje ruka, žyvaja i chvalujučaja, tuhija formy vabnaj pastavy, usio heta ŭzbudžała i pryciahvała. Kazik z asałodaj padumaŭ, jak jon siońnia pavałtuzić hetaje šykoŭnaje cieła. Jon byŭ upeŭnieny, što pavałtuzić, u jaho było takoje radasnaje pradčuvańnie. Ad taho što jon daŭno nia mieŭ praktyki ź nieznajomymi, čužymi žančynami, chvalavańnie maładziła i viartała ŭ siniuju dymku junactva.

Nieprykmietna ŭziaŭšy za ciopłuju, miakkuju ručku Natali, jon ujaviŭ, jak budzie cudoŭna hetuju miłuju, pryjemnuju, haradzkuju, vychavanuju, adukavanuju žančynu skarystać u treciaj pazycyi. Tut chvalavańnie Kazika pačało chlastać cieraz kraj, i jon viarnuŭ siabie ŭ rečaisnaść.

Hamonka išła ab žyćci, ab palitycy, prezydencie, ab darahoŭli. Sabralisia dobryja, pryjemnyja, adukavanyja intelihienty, jakija na ŭsio mieli svajo mierkavańnie, svoj vostry krytyčny pozirk.

Aleś ščaśliva ŭśmichaŭsia, papraŭlaŭ halštuk, sprabavaŭ niešta skazać i zmaŭkaŭ. Było dziŭna, dzie jon paśpieŭ užo tak naziuziukacca. Viečaryna, jakaja tak sumna kančałasia, zaraz niečakana ŭzbujała i zajhrała novymi niečakanymi farbami. Mužyki-inžynery Todar i Jazep raskazvali anekdoty. Žančyny sakatali ad śmiechu.

Kazik zirnuŭ na stoł, buterbrody byli źjedzieny. Harełki zastavałasia na adchadnuju. Pačakaŭšy chvilinu, Kazik raźliŭ harełku pa čarkach i skazaŭ:

— Spadarstva! Miłyja damy i darahija mužyki! Jość vydatny, śviežy i abjadnaŭčy tost. Apošni i samy hałoŭny.

Usie ŭzialisia za čarki. Kazik prycišyŭ hołas, tajamniča i ŭračysta skazaŭ:

— Vypjem, pavažanaje spadarstva, za Biełaruś. «Žyvie Biełaruś!»

Mužyki viesieła ŭskinuli čarki. Žančyny Nina i Vala, Maša padniali svaje kielichi.

— Ja nia pju za hety tost, — pryhožaja ruka Natali adsunuła čarku.

— Ty što? — ździviŭsia Kazik.

— Nia pju, — Natali niejak zambavana ŭśmichnułasia i čarki nie ŭziała.

— Nu kiń, Natali, nie dury, — Todar padkreślena akuratna vypiŭ svaju.

— Jakaja Biełaruś, jaje niama. Prosta vydumka balšavikoŭ. Čym Minsk adroźnivajecca ad Kursku, Tuły, Saratava ci Novasibirska? Heta ž niesurjozna, — Natali havaryła, pabłažliva ŭśmichajučysia, jak ab niečym kančatkova vyrašanym. — Rasiejskaja terytoryja, maje niejkija specyfičnyja adroźnieńni, takich u Rasiei šmat.

Todar machnuŭ rukoj.

— Dy kiń ty, Nataš, ja sam napałovu biełarus, u mianie maci biełaruska. Pa pašparcie ja ruski. Biełarusy — cudoŭny narod. Pamiarkoŭny.

— Kińcie vy hłupstvy havaryć. Vy ž darosłyja ludzi. Jakaja Biełaruś? Prosta śmiešna.

Natali ŭśmichałasia ŭžo z adcieńniem hreblivaści.

Kazik uzłavaŭsia, vychavany, viasioły eŭrapiejec na vačach pieratvaraŭsia ŭ niešta chałodnaje, złosnaje, niepachisna-varožaje. Strašnyja, čornyja, abraźlivyja słovy naradžalisia ŭ dušy. Ach ty nabrydź, ach ty b...b...blin. Žareš naša sała, ližaš naša masła, ...na durnicu atrymała kvateru jak siamja adstaŭnikoŭ, što pryjechała z Ułan-Ude, a tyja, chto zachlipajecca ad radyjoaktyŭnaha stroncyju i jeść radyjoaktyŭny cezij u Homli..., chočacie, kab i dalej my byli biełymi myšami dla navukovych dośledaŭ...

Ale Kazik zmoŭčaŭ, pierasiliŭ siabie, pieracisnuŭ, pieradušyŭ svoj adčaj, svaju złobu, tuju pustku, što naradžałasia ŭ dušy, taho drakona, što złosna zavaročaŭsia ŭ hłybini jaho.

Kazik niekalki imhnieńniaŭ hladzieŭ na Natali, škadujučy ab tym, čaho ŭžo nia budzie, ab treciaj pazycyi.

— Nu, što ž, — Kazik padniaŭsia, vychavany mužny eŭrapiejec, padobny da stalovaha miača, jakim prodki-lićviny zmahalisia z teŭtonami.

— Tady vypjem za raźvitańnie z Maraj. Za toje, što nikoli nia budzie ŭ nas spatkańnia z Paryžam, nikoli nia ŭbačym akijanskaj chvali, nikoli nie ŭlijemsia raŭnapraŭnymi eŭrapiejcami ŭ cyvilizavany zachodni śviet. Nam, lićvinam, nakanavany los chałujoŭ, pryhonnych istotaŭ, jakich niekali sahnuli, i nijak my nie razahniemsia. Los vykanaŭcaŭ čužych zahadaŭ i žadańniaŭ, dzie my pavinny budziem hadavać śvińniaŭ, zachlipacca ad radyjacyi dziela taho, kab kalanizatary spažyvali našyja žyćciovyja prastory, naša nieba, naša sonca, našu ziamlu, našych žančyn dla svaich, abaviazkova Vialikich, Patrebaŭ.

Usie prysutnyja vytryščyli vočy i moŭčki pazirali na Kazika. Natali z spačuvańniem hladzieła na jaho. Potym skazała:

— Tryźnieńnie niejkaje. Prosta łuchta.

Kazik pastaviŭ poŭnuju čarku na stoł. Jon straciŭ cikavaść da haściej. Nie było anijakaj roźnicy pamiž hetym šykoŭnym ciełam śpiełaj samki i tym metysam, u pašparcie jakoha było načyrkana, što jon ruski. Abodva nia mieli Radzimy. Prylapiŭšysia da taho, što zdavałasia im vialikim i mocnym, jany chacieli ŭratavać svajo kamfortnaje, spakojnaje i nikomu nie patrebnaje žyćcio. Jany chacieli jeści, pić, udychać i vydychać, seksavać až da samaha bijalahičnaha kanca. Prošłaje ich nie cikaviła, taksama jak i budučaje. Bo Historyja, jak prošłaja, tak i budučaja, patrabavała namahańniaŭ, intelektu, baraćby, šmatlikich parazaŭ i redkich pieramohaŭ. Sapraŭdnaje žyćcio było synusoidaj, roŭnaja linija śviedčyła ab śmierci.

Kazik padniaŭsia z-za stała i vietliva raźvitaŭsia.

U asiarodździ śviežy, narastajučy da mocnaha viecier nios adčajnaje i maładoje pačućcio svabody. Nieba ačyściłasia ad chmaraŭ, i Zorny Šlach ledź-ledź prastupaŭ u načnym niebie, prytušany štučnym haradzkim śviatłom.

Kazik pavolna išoŭ načnymi vulicami Miensku, i złosny drakon u im sutarhava i mahutna rvaŭsia na volu.