Aleś Arkuš. Sšytki Michaiła Łapcieva

Sšytki Michaiła Łapcieva

Z maskoŭskim paetam Michaiłam Łapcievym ja paznajomiŭsia praz publikacyju ŭ hazecie rasiejskaj kontrakultury «Humanitarny Fond». Michaił pisaŭ pra niejkija ŭłasnyja tearetyčnyja vynachodnictvy (ci to neaakmeizm, ci to neaimažynizm) i prasiŭ achvočych vykazacca adnosna jahonych sprobaŭ zamanifestavać paetyčnuju płyniu. Ja napisaŭ svaje mierkavańni. Heta było ŭ druhoj pałovie 1994 hodu. Michaił nieŭzabavie adkazaŭ. Na žal, u svaim vialikim nieŭparadkavanym archivie ja nijak nie mahu znajści taho lista. Mnie pomnicca, heta dosyć standartny pryvatny list, biez tearetyčnych razvažańniaŭ i mudronych refleksijaŭ. Ścisła pra litaraturnyja naviny, knihi i plany. Pryčym nijakich skarhaŭ na žyćcio. Adzinaje, pra što apaviadałasia z sumam i cichim bolem, tyčyłasia rasiejskaha litaraturnaha pracesu, jaki niaŭchilna marhinalizujecca i abiaskroŭlivajecca. Michaił padziakavaŭ za dasłany moj zbornik «Raźvitańnie z Tantałam» i abiacaŭ pierasłać svoj… kali niechta zojdzie i adniasie knihu na poštu. Paźniej ja daviedaŭsia (ad inšych ludziej), što Łapcieŭ byŭ strašenna chvory na niejkuju biaźlitasnuju chvarobu, jakaja štochviliny paśladoŭna vypručvała jahonaje cieła. Pryčym na hetkuju ž chvarobu pakutavała i maci Łapcieva, jakaja ŭžo ŭvohule nie padymałasia z łožku. Dva čałavieki ŭ chałodnaj maskoŭskaj kvatery marudna, pakutliva pamirali. Časam biaź lekaŭ i ježy.

Svaju knihu Michaił, jak i abiacaŭ, chutka dasłaŭ — «Korni ohnia. Stichi 1987—1994 hodov», Izdatielskaja kvartira Andrieja Biełaškina, Sierija «Kłaśsika XXI vieka». Na tytule zrabiŭ ciopły nadpis: «Uvažajemomu Alesiu, s požiełanijem, čtob u nieho na každom arkušie projavlałaś objektivnaja istina poezii, jejo kak by simpatičieskije čierniła. 14/X-94». U knizie była niezvyčajnaja paezija, jakaja mnie čamuści nahadvała rasiejskija futurystyčnyja eksperymenty pačatku XX stahodździa. Praŭda, siońnia ja jaje chutčej paraŭnaŭ by z «madernizavanym» Brodzkim. Vieršy ščylnyja, metafaryčnyja, asacyjatyŭnyja.

Praź niejki čas ja znoŭ atrymaŭ banderolu ad Łapcieva. U joj byli dva toŭstyja vučnioŭskija sšytki, poŭnyja vieršaŭ. Michaił paviedamlaŭ, što dasyłaje ich mnie na aznajamleńnie, maŭlaŭ, heta adziny asobnik i ja mušu abychodzicca z rukapisami akuratna. Vieršy byli niezvyčajnyja i značna «śpialejšyja» za tyja, jakija viedaŭ pa zborniku. Što ź imi ja pavinien byŭ zrabić? Pračytaŭšy i napisaŭšy ab svaich uražańniach, ja pierasłaŭ sšytki nazad u Maskvu.

Praz hod ad Rusłana Elinina, zasnavalnika seryi «Kłaśsika XXI vieka», ja daviedaŭsia pra śmierć Łapcieva. Uzhadalisia jahonyja sšytki, u jakija ruka paeta, adpačyvajučy paśla dvuch-troch radkoŭ, pierapisvała apošniaje-lepšaje. Mahčyma, u pradčuvańni śmierci. Ci paśpieŭ Łapcieŭ atrymać svaje sšytki nazad? Dzie jany zaraz? I piakučaja zdahadka zaviaredziła dušu — heta mnie jon zaviaščaŭ tyja pieradśmiarotnyja vieršy, sabranyja dla novaj knihi. U Maskvie, u Rasiei — zaviaščać nie było kamu.

Niemahčyma nie zhadać tut i pra los paeta, vydaŭca Rusłana Elinina. Dziakujučy jahonaj nieŭtajmoŭnaj enerhii ŭ Rasiei byŭ stvorany Fond padtrymki niekamercyjnych vydavieckich prahram. Dziasiatki knih, pieravažna eksperymentalnaj skiravanaści, pabačyli śviet. Elinina taksama ŭžo niama. U 1996 hodzie, kali Rusłan viartaŭsia z Padmaskoŭja, pa darozie na čyhunačnuju stancyju jaho mocna źbili. Niekalki miesiacaŭ pralažaŭ jon u komie ŭ maskoŭskaj klinicy. Usie sproby zachavać paetu žyćcio nie prynieśli pośpiechu.

Aleś Arkuš