Kalonka Alesia Bialackaha

Kalonka Alesia Bialackaha

Kamunizacyja

Usio našaje žyćcio zaśmiečanaje savieckimi štampami. Nazvy vulicaŭ, kałhasaŭ, hazetaŭ — usio heta adtul. Paśla ŭniversytetu nastaŭničaŭ ja ŭ Lelčyckim rajonie, dzie byŭ kałhas ź dziŭnaju nazvaju “Čyrvony pamiežnik”. Čamu nie “pahraničnik”? Padumaŭšy, ja zrazumieŭ, što byŭ jon utvorany kala miažy z Zachodniaj Biełarusiaj jašče za časam biełarusizacyi. Užo 63 hady, jak miaža adyšła daloka na zachad, i słova “pamiežnik” ažyviła novaje pakaleńnie nacdemaŭ, a toj “Čyrvony pamiežnik”, mabyć, jašče pacichu kanaje.

Kamunizacyja ŭ nas zaŭsiody była źviazanaja z rusifikacyjaj. Mała ŭ Biełarusi było svaich kamunistyčnych pamiatak, tamu šmat jakija vobrazy ciahnuli z uschodu. Siadzić na łavačcy kala Śvisłačy zasnavalnik sacrealizmu Maksim Horki, hladzić, jak z ranicy narod biehaje kros, a ŭdzień pje piva. I što z tym pomnikam rabić? Jak žartavaŭ moj siabra, najtańniej było b pamianiać jamu hałavu na hałavu Maksima Hareckaha. Vopratka pa časie padychodzić, adno što treba było b u proźviščy adnu litaru źmianić dy dźvie dadać.

Va Ŭkrainie, u Lvovie, pastavili novy konny pomnik Uładzimieru Śviatomu. Jašče miedź na im nie nabrała vysakarodnaj patyny, i kniaź Uładzimier bliščyć jak naviutki taler. Mnie raspaviali, što raniej na miednym kani siadzieŭ saviecki pałkavodziec Ščors, ale jaho źniali, pastavili raskirekam u zakinutym dvary, a na kania pasadzili Uładzimiera… U Lvovie da savieckich śviatyniaŭ staviacca z humaram. Tak, na staroj aptecy, jakuju koliś naviedvaŭ Lenin, savieckuju šyldu zamianili na novuju, navukova ŭdakładniŭšy, što pravadyr suśvietnaha praletaryjatu lačyŭsia tut ad prancaŭ.

Śvietłahorsk — horad majho junactva. Jak tłumačyć Žučkievič u “Karotkim tapanimičnym słoŭniku Biełarusi”, hetaja “nazva symbalizuje śvietłaje žyćcio novaha Paleśsia”. Pry ŭjeździe ŭ horad raniej vas sustrakaŭ lozunh “Śvietłahorsk — horad śvietłaj kamunistyčnaj budučyni”. U Savieckim Sajuzie było až try Śvietłahorski: na materykovaj Rasiei, u Kalininhradzkim anklavie i ŭ nas. Biełaruski Śvietłahorsk zvaŭsia raniej Šaciłkami, ale hetaja nazva zdałasia našym “paniamonskim” kamunistam niemiłahučnaj. Pabudavać kamunizm u asobnym horadzie nie ŭdałosia, i ciapier hety horad — biełaruskaja stalica narkamanii i ŚNIDu, svojeasablivy “pomnik” kamunistyčnych dasiahnieńniaŭ. A čyhunačnuju stancyju jašče hadoŭ ź dziesiać nie pieranazyvali. I tolki potym jana stała zvacca “Śvietłahorsk-na-Biarezinie”, mabyć, kab možna było adroźnić ad inšych savieckich Śvietłahorskaŭ, a paśla razvału SSSR — prosta “Śvietłahorsk”.

Čyhunačnyja stancyi adčajna baranilisia ad savietyzacyi. Tamu da našaha času dajšli takija nazvy, jak stancyja “Janaŭ-Paleski” ŭ horadzie Ivanava na Bieraściejščynie i znakamitaja dziakujučy Adamu Hlobusu i hurtu “Bonda” stancyja “Kojdanava” ŭ Dziaržynsku.

Dziaržynski, darečy, — adzin ź niamnohich kamunistaŭ, jaki mieŭ dačynieńnie da Biełarusi. Adzin moj znajomy niadaŭna davodziŭ palakam na seminary: “I ź Mickievičam my jašče možam pahadzicca, što jon — supolny, i z Kaściuškam, Maniuškam. A voś Dziaržynskaha my vam nie addamo. Heta naš biełaruski Drakuła. Pryjdzie čas — zrobim u Ivianieckim muzei ekspazycyju: kamera z cementavaj padłohaj, zalitaja kryvioju, i Feliks, jaki z asałodaju stralaje svaich achviaraŭ. A jašče — kampazycyju z vaskovych fihuraŭ pad nazvaju “Małady Feliks zabivaje sa strelby svaju siastru”, i budziem tudy zamiežnych turystaŭ vazić, pakazvać”…

Aleś Bialacki