Biblijateka

Biblijateka

recenzija

Kniha pra litaraturny ruch

Jurevič Lavon. Litaraturny ruch na emihracyi. Miensk: Biblijateka časopisu “Biełaruski Histaryčny Ahlad”, 2002.

“Mahčyma, nastupnaja teza padasca trochu paradaksalnaj, ale litaraturny ruch na emihracyi byŭ pazbaŭleny mienavita ruchu”, — piša Lavon Jurevič u VI raździele svajoj knižki. Čytač z čujnym vucham i lahičnaju vyvučkaju moža zaŭvažyć, što ŭ cytavanym skazie apuščana słova “adznakaŭ”. Ale na s.102 znoŭ spatykajem śćvierdžańnie pra “adsutnaść ruchu ŭ samim ruchu”. Jaki źmiest układaje aŭtar u paniatak “litaraturny ruch”? Adčuvajecca, što Ł.Jurevič chacieŭ by bačyć jaho čymści arhanizacyjna aformlenym. Pra heta možna zdahadacca, čytajučy, jak u 1946 h. była zroblena sproba stvaryć na emihracyi Biełaruski (Kryvicki) front litaratury j mastactva (FŁiM). Mabyć, FŁiM mieŭsia stać čymś nakštałt Sajuzu piśmieńnikaŭ, Sajuzu mastakoŭ dy Sajuzu kampazytaraŭ BSSR uvadnačas. Ale adbyłasia naturalnaja dyferencyjacyja, bo zvyčajna piśmieńniki hurtujucca vakoł peŭnych peryjodykaŭ ci vydaviectvaŭ.

U III raździele knihi my sustrakajem davoli poŭny śpis biełaruskich litarataraŭ na emihracyi (bolš za 100 asobaŭ). Ja b dadaŭ da jaho imiony Jurki Viesiałkoŭskaha, Leanida Karasia, Janki Makareviča, Archipa Papliski dy Viktara Siankieviča (Siańkieviča, Jazepa Barejki). Jašče paśla sapraŭdnaha imia piśmieńnika varta było b pisać pseŭdanimy j kryptanimy ci — paśla najbolš viadomaha pseŭdanimu — sapraŭdnaje proźvišča dy inšyja pseŭdanimy z kryptanimami. Navukovy redaktar pavinien byŭ taksama zabiaśpiečyć adnastajnaść napisańnia imionaŭ. A to Apalonija Ratkievič nazvana Apałonijaj Radkievič, Alaksandra Sakovič (Ina Rytar-Kachanoŭskaja) taksama atrymała imia Apałonii… I ŭ bijahramach jość propuski j niedakładnaści. D-r Jan Piatroŭski pierakładaŭ dla nas nie adno Platona — Marka Aŭrelijusa taksama; Mikoła Ravienski skončyŭ nie dyryžorskija, a rehienckija kursy, pisaŭ nia “tvory na relihijnyja temy”, a duchoŭnuju muzyku; Aleś Smaleniec nia byŭ Smalancom i h.d.

Pakolki kniharniaŭ i naahuł systemy raspaŭsiudu knihaŭ emihracyja nia mieła, Ł.Jurevič źviartajecca ŭ svajoj pracy da inšych kampanentaŭ litpracesu — vydaviectvaŭ i peryjadyčnaha druku. Razhladajucca taksama krytyka j litaraturaznaŭstva. Aŭtar robić istotnuju zaŭvahu: “Emihracyjnaje litaraturaznaŭstva vykonvała pieravažna palityčnyja funkcyi, ułaścivyja dla niesvabodnaha hramadztva — u dadzienym vypadku volnaha hieahrafična, ale paniavolenaha psychalahična...” Litaraturaznaŭstvu ŭ dyjaspary davodziłasia palemizavać ź Mienskam, jaki ŭčyniaŭ ataki suprać jaho. Baraćba jšła za spadčynu — “zabaronienych” balšavikami aŭtaraŭ ci tvory (Janku Kupału, Jakuba Kołasa, M.Bahdanoviča, Alesia Haruna, M.Hareckaha, U.Žyłku, U.Duboŭku, Ja.Pušču, A.Mryja dy inš.). Stvarajecca ŭražańnie, što sutyčki praciahvajucca dahetul. Tak, aŭtar nie ŭstrymaŭsia i pamianiaŭ spakojny ton na palemičny. Palemičnaja j jahonaja vysnova pra toje, što “sapraŭdnaha ŭźjadnańnia emihracyjnaj i padsavieckaj litaratur nie adbyłosia”. Jaho j nie mahło adbycca. Ale pa miery taho, jak źnikaje padsavieckaja litaratura, adbyvajecca pajadnańnie litaratury na Baćkaŭščynie i ŭ dyjaspary. Ja b tolki nia staŭ śćviardžać manapoliju našych zamiežnikaŭ na niezaležnickuju ideju ŭ pavajenny čas. Niezaležniki nia zvodzilisia i ŭ BSSR.

Cikavaje pytańnie: ci možna ličyć 1995 h. kancom emihracyjnaje litaratury? Pieravažnaja bolšaść apytanych aŭtaram piśmieńnikaŭ adkazała stanoŭča, a novyja emihranty — S.Sokałaŭ-Vojuš dy M.Ščur — “admaŭlajucca ličyć siabie emihracyjnymi piśmieńnikami”. Toje ž zrobiać i V.Bykaŭ, i A.Razanaŭ... Biełaruskija piśmieńniki, jak i litaratary inšych nacyjaŭ, zachoŭvajučy hramadzianstva, abirajuć sabie miescam žycharstva roznyja kutki śvietu. Tak na praktycy buryca miaža pamiž litpracesam na Baćkaŭščynie i ŭ dyjaspary dy naradžajecca adziny biełaruski litaraturny praces. Ale heta nie zdymaje z paradku dnia pytańnia pra vyvučeńnie darobku emihracyi. Dobruju hlebu dla hetaha i stvaraje Ł.Jurevič.

Batuel Aśvič

dzie varta być

Prezentacyja daviednika

Dniami pabačyŭ śviet biblijahrafičny daviednik “Biełaruskija słoŭniki j encyklapedyi” (Ńju-Jork—Miensk. XXXVIII+558 staronak. Układalniki doktar Vitaŭt Kipiel i Źmicier Saŭka). Hetaja kniha — 5-y vypusk “Biblijahrafičnaje seryi” vydańniaŭ Biełaruskaha instytutu navuki j mastactva (Ńju-Jork). U daviedniku sabranyja źviestki pra biełaruskija słoŭniki j encyklapedyi ad časoŭ Łaŭrencija Zizanija da sioletnich vydańniaŭ i publikacyjaŭ, a taksama infarmacyja pra rukapisnyja słoŭniki j kartateki.

Prezentacyja knihi adbudziecca ŭ lekcyjnaj zali Nacyjanalnaj biblijateki (vuł. Čyrvonaarmiejskaja, 9) 9 kastryčnika 2002 h. a 17-j. Uvachod volny. Zamović knihu možna praz t. 233-44-58 (20.00—22.00).