Vybary iduć

Vybary iduć

Centralnaja vybarčaja kamisija rekamendavała Alaksandru Łukašenku pryznačyć pieršy tur vybaraŭ u miascovyja saviety na 2 sakavika 2003 h. Adpaviedny ŭkaz maje źjavicca sioleta — nie paźniej za 2 śniežnia. “Kali my pryznačym vybary na tydzień raniej, druhi tur vypadzie na 8 sakavika — siabry kamisijaŭ u asnoŭnym žančyny, tamu nie chaciełasia b adbirać u ich śviata. Kali na dva tydni raniej — vybary vypadajuć na 23 lutaha. Z čysta prahmatyčnych mierkavańniaŭ my i spynilisia na 2 sakavika”, — patłumačyŭ sakratar CVK Mikałaj Łazavik.

Saviety i deputaty

Na 15 lutaha ŭ Biełarusi naličvałasia 1679 savietaŭ deputataŭ usich uzroŭniaŭ — 6 abłasnych, pryraŭnavany da ich Mienski haradzki, 117 rajonnych, 20 haradzkich u haradoch abłasnoha padparadkavańnia, 11 haradzkich u haradoch rajonnaha padparadkavańnia, 79 pasiałkovych dy 1445 sielskich savietaŭ.

Naleta niamienskim vybarcam tre budzie abrać 24130 deputataŭ — mienavita stolki vybarčych akruhaŭ sfarmavana ŭ šaści abłaściach krainy. Mienski harsaviet maje zaviaršyć analahičnuju pracu da 4 listapada. U stalicy, dzie kankurencyja ŭ baraćbie za mandaty budzie najmacniejšaj, “narežuć” ad 40 da 60 akruhaŭ. Dakładnaja ličba jašče nia vyznačanaja.

 

Nia čas sabaku karmić

Nijakich istotnych źmienaŭ, u paraŭnańni navat z vybarami ŭ pałatu pradstaŭnikoŭ 2000 h., u praviłach municypalnych vybaraŭ nie adbudziecca. Niepryjemnym siurpryzam staniecca pastanova pra abaviazkovaje deklaravańnie dachodaŭ usimi patencyjnymi kandydatami. Vyklučeńnie — kandydaty ŭ sielskija dy pasiałkovyja saviety. Deklaracyi ab dachodach i majomaści “mohuć i musiać stać dasiahnieńniem hałosnaści” — jany buduć vyviešanyja na ahulnych infarmacyjnych stendach, zajaŭlaje staršyńka Centravybarkamu Lidzija Jarmošyna. Heta moža dyskredytavać kandydataŭ ad pravych partyj, zvyčajna ludziej bahaciejšych, u vačach levaha elektaratu.

Što da źmienaŭ u vybarčym zakanadaŭstvie, dyk ich niemetazhodnaść za niekalki miesiacaŭ da vybaraŭ davodzić sakratar CVK Mikałaj Łazavik. “Dla nas, jak arhanizataraŭ vybaraŭ, niepasredna na etapie padrychtoŭki kampanii nia stolki važnaja mahčymaść uniasieńnia źmienaŭ u zakanadaŭstva, kolki jahonaja stabilnaść. Naš Kodeks prajšoŭ dźvie surjoznyja abkatki na parlamenckich i prezydenckich vybarach. Peŭnyja ŭdaskanaleńni možna było b zrabić. Ale jość biełaruskaja prymaŭka: “Nie tady sabaku karmić, jak na palavańnie iści”. U niepasrednaj blizkaści ad vybaraŭ, napeŭna, nia čas unosić niejkija źmieny”, — śćviardžaje sakratar CVK.

 

Kolki kaštujuć vybary

Vybary abyducca dziaržavie ŭ 7 młn. dalaraŭ. Asnoŭnaja častka finansaŭ maje pajści na zarobki siabram vybarčych kamisijaŭ usich uzroŭniaŭ. U Biełarusi budzie pracavać blizu siami tysiačaŭ učastkovych kamisijaŭ (kolkaść supracoŭnikaŭ kožnaj składaje 5—19 čałaviek) i kala dźviuch tysiačaŭ terytaryjalnych i akruhovych kamisijaŭ (ich štat — 9—13 čałaviek). Razam va ŭsich kamisijach zadziejničanyja pad 90 tys. čałaviek. Hrošy kožny ź ich atrymaje nievialikija: siaredni zarobak plus 10%. “Ale vialikaja kolkaść kamisijaŭ, ich supracoŭnikaŭ ciahnie adpaviednyja finansavyja raschody”, — tłumačyć M.Łazavik.

Usie hetyja hrošy daviadziecca brać ź dziaržbiudžetu. Farmalna isnuje jašče i pazabiudžetny fond CVK, jaki musić finansavacca za košt dobraachvotnych achviaravańniaŭ fizyčnych dy jurydyčnych asobaŭ.

Prablema ź finansavańniem kampanii jašče i ŭ tym, što srodki na municypalnyja vybary buduć zakładzienyja tolki ŭ biudžecie na 2003 h., tady jak asnoŭny ciažar padrychtoŭčaje pracy prypadaje na druhuju pałovu 2002 h. Tamu CVK źviarnułasia da Ministerstva finansaŭ z prośbaju ŭžo ŭ čaćviertym kvartale vydzielić častku hrošaj — na mierapryjemstvy, jakija treba pravieści ŭ listapadzie—śniežni. “Hrošaj u nas niama ni kapiejki, tamu ciapier my pracujem nad prablemami, jakija nie vymahajuć finansavańnia. My spadziajomsia, što Minfin usio-taki vydzielić srodki. Vybary — usienarodnaja kampanija, jakaja patrabuje paetapnaha finansavańnia. Kali srodki buduć vydzielenyja sa spaźnieńniem, to my prosta pravalim vybary. A hetaha nie dazvalaje Kanstytucyja: vybary mohuć być admienienyja tolki va ŭmovach nadzvyčajnaha stanovišča”, — kaža M.Łazavik.

 

Nakładna dla kišeni

Na papiarednich vybarach u miascovyja saviety deputataŭ “konkurs” skłaŭ usiaho 1,2 čałavieka na miesca. Heta było źviazana z tym, što demakratyčnaja apazycyja ich bajkatavała. Tady nacyjanał-demakraty bajalisia, što ŭdzieł u vybarach moža lehitymizavać uładu A.Łukašenki. A heta niesła b pahrozu lehitymizacyi vierahodnaha dałučeńnia Biełarusi da Rasiei. Jano tady sapraŭdy było jak nikoli vierajemnym.

Naleta “ŭ bujnych haradach aktyŭnaść budzie vysokaja, — kaža M.Łazavik. — U Miensku, ja miarkuju, na adno deputackaje miesca buduć pretendavać da 10 čałaviek. Takaja ž sytuacyja moža naziracca i ŭ abłasnych centrach. Na ŭzroŭni pasiałkovych dy sielskich savietaŭ palityčnaja aktyŭnaść kandydataŭ budzie prykładna takaja ž, jak i na minułych vybarach”.

Nizkaja aktyŭnaść pretendentaŭ tłumačycca tym, što miascovyja saviety nakładnyja dla deputackich kišeniaŭ. Heta vielmi niaŭdziačnaja rabota. Deputaty nia majuć navat prava na biaspłatny prajezd pa terytoryi svajho rajonu. Dadatkovych stymułaŭ dla aktyvizacyi pretendentaŭ na deputackija mandaty niama.

 

Levyja rychtujucca, pravyja čakajuć

Zhodna z zakanadaŭstvam, zrabicca kandydatam u deputaty možna dvuma sposabami: praz vyłučeńnie pracoŭnymi kalektyvami ci šlacham zboru podpisaŭ. Dla apazycyjnych partyjaŭ, jakija źbirajucca ŭdzielničać u vybarach, pieršy šlach adpadaje: pry najaŭnaści administracyjnaje źviazki “načalnik—padnačaleny” pretendentaŭ budzie vyznačać načalstva. Zastajecca adno: zbor podpisaŭ.

Adnak biełaruskaja apazycyja zastajecca “množnaju”. KCHP-BNF nia bačyć sensu brać udzieł u “kantralavanych vybarach”. Levyja miarkujuć iści na vybary kanfederacyjaj “Za sacyjalnyja pieramieny” (u jaje ŭvachodziać Biełaruskaja sacyjał-demakratyčnaja partyja (Narodnaja hramada), Biełaruskaja partyja pracy dy Partyja kamunistaŭ). Jašče 28 traŭnia jany padpisali pahadnieńnie “Ab kaardynacyi padrychtoŭki i praviadzieńnia miascovych vybaraŭ”. Hetyja try partyi dy jašče častka žančynaŭ z partyi “Nadzieja” na čale z Valancinaj Matusievič składuć levacentrysckuju kaalicyju. Z 52 akruhaŭ, na jakija byŭ padzieleny Miensk padčas minułych vybaraŭ, jany źbirajucca ŭziać sabie 15. Astatnija pakidajuć pravym. Apošnija ž pakul nia majuć niejkaha kaardynacyjnaha orhanu ci štabu, što moža vyklikać verchał niepasredna ŭ akruhach.

“Jašče ŭ traŭni ja publična źviartaŭsia da lideraŭ BNF Viačorki i AHP Labiedźki dać rehijanalnym arhanizacyjam daručeńnie padzialić akruhi, ale vynikaŭ — nijakich. Škada. Nichto nie sumniajecca, što vybary buduć niesumlennymi, ale inšaje alternatyvy niama — treba iści zmahacca. Kala siami tysiačaŭ akruhaŭ tolki ŭ haradach — niechta dy projdzie”, — havoryć Mikoła Statkievič, lider BSDP(NH).

Jon ličyć, što hałoŭnaja prablema pravych — adsutnaść vyłučanych kandydataŭ pa akruhach — voś jany, maŭlaŭ, i ciahnuć čas. “U nas mahło b być i bolej kandydataŭ, ale my pakidajem miesca i dla pravych. My ž razumiejem, i inšym treba”, — havoryć palityk.

Vincuk Viačorka jašče viasnoj zajaviŭ: “Na bazie KRDS my vyjdziem na stvareńnie palityčnaha bloku prykładna ŭ vieraśni, ale pahadnieńnie ab supracoŭnictvie ŭ ramkach KRDS zaklučym značna chutčej”. Adnak na pačatak kastryčnika ŭhody jašče niama.

Staršynia AHP Anatol Labiedźka zajaŭlaje, čto nijakaha pravaha bloku nia budzie. “Miascovyja vybary — palityčna-sacyjalnaja kampanija”, u časie jakoj 80% kandydataŭ buduć iści ź miascovymi prablemami: darohi, hramadzki transpart, sacyjalnyja prablemy, a astatnija 20% — z palityčnymi: adnosiny da ŭłady, da Łukašenki. “Kali vieści havorku pra kankurentazdolnaść kandydataŭ, to mnohija akruhi zastanucca niezakrytymi. U Miensku my hatovyja zakryć 2/3 akruhaŭ svaimi kandydatami. Pa kankurentazdolnaści pytańni mohuć uźniknuć u Horadni, Miensku, jašče 4—5 haradach”, — śćviardžaje A.Labiedźka.

Uviesnu byŭ praviedzieny “kruhły stoł” partyjaŭ — siabroŭ Kansultacyjnaje rady apazycyjnych palityčnych partyjaŭ (KRAPP), na jakim vyrašana ŭ časie miascovych vybaraŭ usie kaalicyi stvarać pa madeli “źnizu ŭvierch”, a nie naadvarot. “Heta aznačaje, što ŭsie partyi rekamendavali rehijanalnym strukturam imknucca da stvareńnia adzinych kaalicyjaŭ u asobnych rehijonach, jakija b jadnali ŭsie apazycyjnyja siły. Pa hetaj madeli my pracujem da siońnia. 5 kastryčnika adbyŭsia Nacyjanalny kamitet, na jakim zafiksavali: adkaznaść za stvareńnie miascovych kaalicyjaŭ niasuć našyja miascovyja arhanizacyi — my im daviarajem, ličym, što na miescy jany lepš viedajuć sytuacyju dy ludziej”, — havoryć A.Labiedźka. Pry hetym “farmat kaalicyjaŭ u kožnym rehijonie budzie rozny: u adnym miescy — kaalicyja z BNF, u druhim — z Narodnaj hramadoj”. Pavodle jahonych słovaŭ, AHP hatovaja vyłučyć usiaho kala 500 kandydataŭ.

Kali levyja poŭnym chodam rychtujucca da vybaraŭ na ŭzroŭni nacyjanalnaha kiraŭnictva, padbirajučy kadry, to pravyja zbolšaha vyčekvajuć. Jany robiać staŭku na pracu ŭ akruhach, dzie na bazie letašnich inicyjatyŭnych hrupaŭ za Domaša aktyŭna farmujucca miascovyja kaalicyi. Ci spracujuć jany “biaź lidera” tak, jak spracavali z Domašam, pabačym 2 sakavika.

Hleb Chmialnicki