Madel siaredziny 90-ch vydychajecca: hutarka ź Michałam Pliskam.
«Usie dziaržavy, jakija dasiahnuli niezaležnaści ŭ 20-ja, — Litva, Estonija, Polšča — taksama prajšli praz aŭtarytaryzm. Krainy byli na toj momant sialanskija, idei demakratyčnaha hramadztva byli ŭ ich niepapularnyja, i pryjšli Piłsudzki, Ulmanis, Śmiatona, — takija paraleli pravodzić adzin z najlepšych u krainie admysłoŭcaŭ u halinie kanstytucyjnaha prava Michał Pliska. — U siońniašnim śviecie spadzievy na aŭtarytaryzm prachodziać chutčej, čym tady».
Michał Pliska: Kali raspracoŭvałasia Kanstytucyja (a padrychtoŭka da hetaha pačałasia ŭ 1990-m), to spačatku praduhledžvaŭsia varyjant bolš mocnaj prezydenckaj respubliki, ale ŭ 94-m schililisia da madeli, jakuju bolšaść palitolahaŭ paznačaje jak «paŭprezydenckuju respubliku», albo «prezydencka-parlamenckuju». 10 hadoŭ, jakija prajšli z momantu pryniaćcia Kanstytucyi, i amal 15 hadoŭ z adnaŭleńnia niezaležnaści krainy śviedčać ab tym, što parlamenckaja respublika, vidać, paskoryła b praces ekanamičnych reformaŭ i demakratyzacyi.
«NN»: A moža, sprava tolki ŭ asobie? Moža, inšamu mocnamu prezydentu, naadvarot, lahčej było b asučaśnivać i refarmavać krainu, biez tarmaznych sprečak pamiž parlamentam i prezydentam, śviedkami jakich my byli ŭ 1994—1996-m?
M.P.: Mnohaje zaležyć ad stanu hramadzkaj śviadomaści. Jość vypadki ŭ krainach Uschodniaj Eŭropy, dzie aŭtarytarna dziejničaŭ nie prezydent, a premjer-ministar (Słavaččyna). Adna sprava — farmalny zakon, inšaja — jak jon ździajśniajecca. Tak i z Kanstytucyjaj. U nas, jak va Ŭkrainie i Rasiei, dziejničała abjektyŭnaja zakanamiernaść uzmacnieńnia vykanaŭčaj ułady, jakaja nabyła pieravahu nad zakanadaŭčaj, padmiaŭšy jaje. U Biełarusi asabistyja rysy prezydenta tolki paskoryli hetyja pracesy. Ale navat u vypadku kali b prezydentam byŭ abrany Kiebič, amal ničoha b nie źmianiłasia.
«NN»: Prezydent Rasiei staŭ viadomy zadoŭha da vybaraŭ 14 sakavika, karumpavanaść režymu Kučmy abmiarkoŭvajuć suśvietnyja medyi, u Litvie — skandał z Paksasam, nia kažučy pra azijackija prajavy kštałtu Nijazava. Ci nie padajecca Vam, što ŭ bolšaści postsavieckich krainaŭ padarvany davier da instytutu prezydenctva jak takoha?
Poŭny varyjant artykułu hladzicie ŭ hazecie "Naša Niva".
Hutaryŭ Źmicier Dryhajła