Jak biełarus z Padlašša stvaraje samuju hruntoŭnuju anłajn-biblijateku biełaruskich vydańniaŭ 

— U 2000 hodzie ŭ mianie naradzilisia dva dziciaci, — śmiajecca Jarek, — moj syn i «Kamunikat». A rabić sajt, darečy, navučyła žonka.

Padrabiaznaści 18-hadovaj daŭniny Jarasłaŭ zhadvaje na pryhožaj biełaruskaj movie. Ivaniuk — kłasičny pradstaŭnik biełarusaŭ Padlašša: naradziŭsia, vyras i žyvie ŭ Polščy, ale sam — etničny biełarus.

— Ja hadavaŭsia ŭ siamji, dzie pa-polsku navat nie razmaŭlali. Tolki na movie! — tłumačyć Jarek. — Nie litaraturnaj, kaniešnie: u Bielsku-Padlašskim my havorym na našym miascovym dyjalekcie. Ale škoła ŭ mianie była biełaruskaja, licej — taksama biełaruski, imia Taraškieviča. Pytańnia navat nie ŭźnikała — biełarus ja ci palak! I syna svajho ja zapisaŭ biełarusam.

Talenavity žurnalist, prafiesijny historyk, charyzmatyčnaja asoba. Pra takich, jak Ivaniuk, zvyčajna kažuć: «čałaviek spravy». Padajecca, što mienavita z žadańnia stvarać i źjaviłasia ŭsia heta historyja pad nazvaj «Kamunikat».

— Oj, jakija tam napaleonaŭskija zadumy! Paśla ŭniviersiteta i niekalkich hadoŭ pracy na «Polskim radyjo dla zamiežža» ja viarnuŭsia z Varšavy na Biełastoččynu. Pracavaŭ na «Radyjo Biełastok» i supracoŭničaŭ ź biełaruskaj redakcyjaj u Varšavie. A vy ž cudoŭna viedajecie, što heta takoje. Prahučała prahrama — i ŭsio. A častku efiraŭ chaciełasia ŭsio ž taki zachavać. Pieranieści ich, što nazyvajecca, na papieru. Tak źjaviŭsia biuleteń «Kamunikat», jaki ja potym pačaŭ pieranosić u internet.

— Pieršyja ŭražańni zhadajecie?

— Spačatku vielmi dobra čytali materyjały pad histaryčnaj rubrykaj. Ale ja zaŭsiody dumaŭ: kali jość taki srodak kamunikacyi, jak internet, to ŭ im pavinna prystuničać i biełaruskaje mastackaje słova! Tak pacichu dajšła sprava i da litaratury. Ščyra? Mnie vielmi chaciełasia prezientavać jaje mienavita adsiul, ź Biełastoččyny.

— Ambicyjna!

— Ale nam sapraŭdy cikava ŭsio, što maje suviaź ź biełaruskaściu va ŭsich jaje prajavach. Zajdzicie na sajt: tam jość pieryjodyka, navukovyja daśledavańni, słoŭniki, mietadyčnyja dapamožniki. Byvaje, što knižki vychodziać na inšym kancy śvietu. Ale kali jany pra Biełaruś — kali łaska!

— Adlehłaść, atrymlivajecca, nie pieraškoda?

— Słuchajcie, kali z-za miažy možna rabić biełaruskaje telebačańnie, jakija tady pytańni ź internet-biblijatekaj? Bolš za toje, niahledziačy na, jak vy kažacie, adlehłaści, my pracujem tolki sa zhody aŭtaraŭ! Zaklučajem damovy, usio robim aficyjna.

— Usim by vašym kaleham takuju pryncypovaść!

— A trapili adnojčy ŭ situacyju. Raptam čałaviek pytajecca: «A pa jakim heta pravie vy addali maje knihi na inšy sajt?» My ździvilisia. A jak pačali raźbiracca, dyk na tym sajcie ŭsie našy resursy! I heta prytym, što ja zaŭsiody za toje, kab biełaruskaha słova ŭ internecie było mnoha. Ale davajcie vyrašać padobnyja pytańni usio ž taki bolš elehantna. Chacia b spasyłki paznačać, ci što.

— Jarasłaŭ, jak być stvaralniku biblijateki z asabistymi prychilnaściami? Jość niejkija rečy, jakija dakładna nie źjaviacca na vašych «paličkach»?

— Hrafamanstva — heta adrazu «nie». Nikoli nie budzie na sajcie antybiełaruskich tekstaŭ abo niejkich šavinistyčnych historyj. Ale nie dumajcie: zdarałasia, što i nam admaŭlali. Nahody? Dy samyja roznyja. Skažam, adzin piśmieńnik nie zachacieŭ z nami supracoŭničać, tamu što na «Kamunikacie» jość aŭtary, ź jakimi jamu, cytuju, «nie pa darozie».

— Darečy, rabić piśmieńnikam piersanalnyja staronki — taksama vaša prydumka?

— Niejki ja zaduža stanoŭčy atrymlivajusia (śmiajecca). Miž inšym, ja viedaju, što mnohija piśmieńniki admysłova nie robiać sajty, a dajuć čytačam mienavita našy, kamunikataŭskija, kaardynaty. Admysłova nie robiać svaich sajtaŭ. Bo ŭsio nieabchodnaje jość u nas: bijahrafija, zdymki, tvory. Tak što niedaremna ja pracavaŭ pa načach. Nu i znoŭ ža — usio ŭ svabodnym dostupie. Tolki spampoŭvaj dy čytaj.

Pavialičyć

— Mara luboha karystalnika!

— Prysutnaść biełaruskaha słova ŭ internecie i tak nie duža vialikaja. A kali my jašče hrošy za heta budziem brać… Darečy, na «Kamunikacie», kali vy zaŭvažyli, jość šmat haziet i časopisaŭ, jakija majuć svaje sajty, ale my i ź imi damovilisia! Kab u adnym miescy była i taja ž «Narodnaja Vola», i inšyja haziety.

— Skažacie — «inšyja». Sapraŭdnyja znachodki! Presa dakampjutarnaha času — nie žarty.

— Aličboŭvajem dziasiaty hod: samvydat, niezaležnuju presu, emihracyjnyja časopisy. Akazałasia, što ŭ internecie niama nie tolki haziet pačatku 1990-ch hadoŭ. Niama navat presy 2000-ch! Pryjdzie čas, kali za hetu spravu voźmiecca i Nacyjanalnaja biblijateka Biełarusi. Nie chaču skazać, što tam ničoha nie robiać, nie. Ale, na žal, mała što traplaje ŭ ahulny dostup.

A voś ciapier ujavicie: usiu hetuju viapikuju kamunikataŭskuju spravu stvaraje maleńki kalektyŭ, nie bolš za dziesiać čałaviek. Chacia takim resursam musić zajmacca sotnia ludziej, razvažaje Jarasłaŭ.

— Bolš za ŭsio namahańniaŭ idzie na aličboŭku starych haziet. Časta ŭ ich prosta niečytabielny stan, patrebna rekanstrukcyja. A rekanstrukcyja — heta zaŭsiody čas, ludzi i hrošy. Bo ja pierakanany: za kožnuju spravu ludziam treba zapłacić. A z vałanciorami pakul što składana. Tak što srodki — jak zvyčajna, — samaje balučaje pytańnie.

— Jarasłaŭ, jakaja siońnia statystyka naviedvańnia sajta?

— Skažu tak: minimum 1000 razoŭ na dzień sajt adkryvajecca. I pakolki heta nie resurs navin, ja liču, što ličby niakiepskija. Ale byvaje, što i jany pavialičvajucca ŭ razy. Naprykład, kali ŭ 2000-m u Biełarusi byli vybary, my pastavili na sajt «Małoha kanśpiratara» (pra toje, jak zajmacca apazicyjnaj dziejnaściu va ŭmovach palityčnaha cisku). Spasyłku na knižku apublikavaŭ «Tut.baj» — i pakazčyki skočyli ŭ dziasiatki razoŭ.

— Jarasłaŭ,čaho siońnia nie staje «Kamunikatu»?

— Ja vielmi chaču pašyryć kalekcyju aŭdyjaknih. I nie prosta pašyryć. Jość takaja mara — ich rabić! Skažam, ź Zinaidaj Bandarenka my paru hadoŭ tamu zapisali «Ptušak biez hniozdaŭ» Łarysy Hienijuš. Šykoŭna atrymałasia. Ja ŭvohule dumaju, što siońnia biełaruskuju litaraturu varta było b papularyzavać mienavita takim čynam.

— Cikava, a jakija litaraturnyja husty ŭ stvaralnika biblijateki?

— To pojdziem u moj kabiniet! Voś — na palicach poŭny zbor Bykava, Karatkieviča, usie numary «Dziejasłova».

— I što, zastajecca čas na «pahartać knižku»?

— Nu jak skazać… Žyvu ja z žurnalistyki. Akramia radyjo, pracuju ŭ Biełaruskim histaryčnym tavarystvie. Viečarami-načami rablu «Kamunikat». Tak, z volnym čas prablema. Apošnim časam knižki radziej čytaju, ale čaściej słuchaju — padčas prabiežak. Moža, tamu mnie tak chočacca narabić na sajcie aŭdyjabukaŭ.

Na raźvitańnie zadaju Jarasłavu samaje prostaje, ale, pa vialikim rachunku, samaje hałoŭnaje pytańnie: a navošta heta jamu? Kali možna prosta chadzić na pracu, vysypacca, zajmacca domam, siamjoj. Adpačyvać, narešcie.

— Nie, nu byvaje, što stomišsia, — zdajecca, narešcie, Jarek. — Ale jak padumaju, što niama ŭ śviecie takoj krainy, ź jakoj by jašče ni razu nie zajšli na «Kamunikat»… Napeŭna, ludziam heta ŭsio ž taki treba.

R.S. U červieni 2018 hoda Jarasłaŭ Ivaniuk razam sa svaimi siabrami- žurnalistami Juryjem Kalinam i Michałam Ściepaniukom zasnavaŭ Fond Kamunikat.org. U płanach nie tolki dalejšaje raźvićcio internet-biblijateki, ale taksama arhanizacyja kancertaŭ, viečaryn, kanfierencyj, praca z moładździu.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0