Čamu ludzi paŭstahodździa nie lotali da Miesiaca?

Kali ZŠA vysadzili pieršaha čałavieka na Miesiac u 1969 hodzie (misija «Apałon-11»), heta było nie prosta navukovaje dasiahnieńnie, a kulminacyja chałodnaj vajny. Prahrama «Apałon» uźnikła jak adkaz na savieckija pośpiechi ŭ kosmasie i była naŭprost źviazanaja z hieapalityčnym supraćstajańniem pamiž ZŠA i SSSR. Ale paśla taho jak meta była dasiahnutaja, sens praciahvać darahija misii pastupova źnikaŭ.

Chacia nastupnyja vysadki prynieśli značny navukovy materyjał, amierykanskija vybarščyki nie bačyli ŭ hetym dastatkovaj kaštoŭnaści i ŭsprymali prahramu jak marnavańnie miljardaŭ dalaraŭ. Užo ŭ pačatku 1970‑ch u hramadstvie i palitycy ŭsio čaściej hučała pytańnie: navošta viartacca na Miesiac, kali hałoŭnaja honka ŭžo vyjhrana.

U vyniku vyrašalnym staŭ finansavy faktar. Prahrama «Apałon» była nadzvyčaj darahoj, i biez mocnaj palityčnaj matyvacyi padtrymlivać jaje ŭ tym ža maštabie stała niemahčyma.

Viartańnie na arbitu Ziamli

Nacyjanalnaje ŭpraŭleńnie aeranaŭtyki i daśledavańnia kaśmičnaj prastory ZŠA (NASA) pieraaryjentavałasia na zadačy, jakija zdavalisia bolš praktyčnymi: stvareńnie šmatrazovych kaśmičnych karabloŭ i doŭhaterminovuju pracu na kalaziamnoj arbicie. Mienavita tak źjaviłasia prahrama «Kaśmičny čaŭnok» (Space Shuttle), jakaja paśla hadoŭ zatrymak i technałahičnych ciažkaściaŭ upieršyniu vyvieła karabiel na arbitu ŭ 1981 hodzie (misija STS-1).

Pavialičyć

Jana zadumvałasia jak srodak zrabić kaśmičnyja paloty značna tańniejšymi i jak transpart dla budučaj pastajannaj kaśmičnaj bazy. U 1983 hodzie prezident Ronald Rejhan uchvaliŭ prajekt takoj bazy — budučaj Mižnarodnaj kaśmičnaj stancyi (MKS), pieršy modul jakoj byŭ vyviedzieny na arbitu ŭ 1998 hodzie.

U kancy 1980‑ch była zroblena sproba viarnucca da ambicyjnych płanaŭ. U 1989 hodzie, na 20‑iu hadavinu vysadki Niła Armstranha, prezident Džordž Buš-starejšy abviaściŭ inicyjatyvu viartańnia ludziej na Miesiac i palotu na Mars (Space Exploration Initiative). Ale chutka stała jasna, što heta praktyčna niemahčyma realizavać: unutranaje daśledavańnie NASA (1990) acaniła košt prahramy blizu paŭtryljona dalaraŭ. Kanhres amal adrazu straciŭ cikavaść.

U toj čas ahienctva było zaniataje inšymi prablemami. Paśla katastrofy šatła «Čelendžar» (Challenger) u 1986 hodzie NASA kancentravałasia na adnaŭleńni palotaŭ. Prajekt kaśmičnaj stancyi zatrymlivaŭsia i daražeŭ, a ŭ 1990 hodzie ŭźnik novy ŭdar pa reputacyi — vyśvietliłasia, što ŭ kaśmičnaha teleskopa «Chabł» defiektnaje lusterka. Palityki i miedyja krytykavali NASA jak darahuju i nieefiektyŭnuju strukturu.

Dadatkovy faktar — raspad SSSR u 1991 hodzie i kaniec chałodnaj vajny — pazbaviŭ kaśmičnuju prahramu hałoŭnaha hieapalityčnaha stymułu. Viartańnie na Miesiac u hetych umovach prosta źnikła z paradku dnia. Navat sama Mižnarodnaja kaśmičnaja stancyja ŭ pačatku 1990‑ch ledź nie była zakrytaja i vyžyła ŭ značnaj stupieni dziakujučy supracoŭnictvu z Rasijaj.

Druhim surjoznym barjeram, jak piša Popular Mechanics, stała pastupovaja strata praktyčnych navykaŭ. Heta nie była raptoŭnaja katastrofa — viedy nie źnikli ŭ adzin momant. Ale ludzi, jakija ŭmieli stvarać vuzkaśpiecyjalizavanyja kampanienty dla palotaŭ na Miesiac, adychodzili, a vytvorčyja łancužki raspadalisia. U vyniku mnohija technałohii pryjšłosia faktyčna stvarać znoŭ.

Miesiac jak baza dla palotaŭ na Mars

Novaja sproba viartańnia na Miesiac pačałasia paśla jašče adnoj trahiedyi — katastrofy šatła «Kałumbija» (Columbia) u 2003 hodzie. U 2004 hodzie prezident Džordž Buš-małodšy abviaściŭ novuju kaśmičnuju stratehiju (Vision for Space Exploration): admovu ad šatłaŭ, zaviaršeńnie MKS i raspracoŭku novych karabloŭ dla palotaŭ da Miesiaca i dalej da Marsa.

U jaje ramkach była stvorana prahrama «Suzorje» (Constellation Program, 2005—2009), jakaja pavinna była viarnuć ludziej na Miesiac da 2019 hoda. Ale tam ad samaha pačatku nie chapała finansavańnia i byli zatrymki. U vyniku prahrama była admienienaja administracyjaj Baraka Abamy ŭ 2010 hodzie.

Adnak heta nie aznačała kanca ambicyj adnosna Miesiaca. Paśla zaviaršeńnia prahramy «Kaśmičny šatł» u 2011 hodzie vyzvalilisia srodki, ale ŭźnikła pahroza masavych skaračeńniaŭ u kaśmičnaj halinie. Kanhres ZŠA faktyčna prymusiŭ NASA praciahnuć raspracoŭki, kab zachavać pracoŭnyja miescy i infrastrukturu.

Tak źjavilisia rakieta Space Launch System (Sistema kaśmičnaha zapusku, SLS; raspracoŭka z 2011 hoda) i karabiel «Aryjon» (Orion) — pramyja spadkajemcy papiarednich prajektaŭ. Spačatku ŭ ich navat nie było vyraznaj mety, ale pastupova sfarmavałasia novaja stratehija: stvaryć infrastrukturu dla viartańnia na Miesiac.

Ideja palotu na Čyrvonuju płanietu viarnuła kaśmičnym prahramam doŭhaterminovy sens, ale chutka stała zrazumieła, što zrabić heta naŭprost pakul niemahčyma. Tamu Miesiac znoŭ staŭ klučavym etapam — nie jak kančatkovaja meta, a jak placoŭka dla padrychtoŭki.

Prahrama «Artemida» (Artemis Program), jakaja atrymała svaju nazvu ŭ 2019 hodzie padčas pieršaj administracyi Donalda Trampa, zamacavała hety padychod. Jaje zadača — stvaryć na Miesiacy doŭhaterminovuju bazu i adpracavać technałohii, nieabchodnyja dla palotaŭ na Mars. U adroźnieńnie ad papiarednich sprob, jana atrymała padtrymku nie tolki dziaržavy, ale i pryvatnych kampanij, takich jak SpaceX i Blue Origin, što istotna źmianiła ekanamičnuju madel prajekta.

Pavialičyć

Siońniašni etap viartańnia na Miesiac vyhladaje značna bolš aściarožnym, čym u časy «Apałona». Misija «Artemida II» (Artemis II) — pieršy palot z ekipažam — nie praduhledžvaje vysadku, a pavinna pravieryć, ci zdolnyja karabiel «Aryjon» i rakieta SLS biaśpiečna dastavić ludziej da Miesiaca i nazad. Heta tolki pačatak doŭhaha pracesu, jaki moža zaniać jašče hady.

Pavialičyć

A jak spravy ŭ inšych krain?

Najbolš paśladoŭnuju i ambicyjnuju prahramu asvajeńnia Miesiaca, akramia ZŠA, realizuje Kitaj.

Z 2010‑ch hadoŭ jon krok za krokam raźvivaŭ sieryju aŭtamatyčnych misij «Čan'e»: u 2013 hodzie kitajski aparat upieršyniu za doŭhi čas ździejśniŭ miakkuju pasadku na Miesiac, a ŭ 2020 hodzie ŭpieršyniu za sorak hadoŭ dastaviŭ na Ziamlu ŭzory hruntu.

Na 2028 hod Kitaj płanuje piłatavany ablot Miesiaca, a na 2030‑ty — vysadku ludziej i stvareńnie sumiesna z Rasijaj navukovaj bazy. 

Rasija taksama sprabavała viarnucca da palotaŭ da spadarožnika Ziamli paśla dziesiacihodździaŭ pierapynku paśla misij SSSR.

U 2023 hodzie była zapuščana misija «Łuna-25». Ale jana skončyłasia niaŭdačaj: bieśpiłotny aparat raźbiŭsia pry pasadcy.

Čaćviortaj krainaj u historyi, jakaja paśpiachova ździejśniła miakkuju pasadku na Miesiac, stała Indyja: heta adbyłosia ŭ 2023 hodzie padčas misii «Čandrajan-3». Pakul Deli nie zajaŭlaje pra chutkuju vysadku ludziej, ale paśladoŭna raźvivaje nieabchodnyja technałohii i razhladaje Miesiac jak važny etap svajoj kaśmičnaj prahramy.

U studzieni 2024 hoda Japonija ŭpieršyniu ździejśniła miakkuju pasadku na Miesiac: jaje aparat SLIM prademanstravaŭ vysokuju dakładnaść pryziamleńnia. Raniej padobnuju sprobu rabiŭ Izrail — u 2019 hodzie jaho pasadačny modul «Bierešyt» raźbiŭsia pry pasadcy.

• 9
• 3
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0