«Еўропе трэба сказаць Дональду «хопіць!». У еўрапейскім выданні з'явіўся праграмны артыкул

Нямецкі часопіс Der Spiegel апублікаваў артыкул, які можна назваць сапраўдным палітычным маніфестам. У ім аўтары заклікаюць Еўрасаюз аб’яднацца і стаць сапраўднай палітычнай і вайсковай сілай на кантыненце, нават калі гэта будзе на шкоду нацыянальным інтарэсам асобных краін. Паводле аўтараў артыкула, падобныя прынцыпы павінны стаць «дарожнай картай» ЕС на наступнае дзесяцігоддзе. Аўтары сцвярджаюць, што, калі гэтага не зрабіць, «старая Еўропа» не выжыве.

Кіраўніца Еўракамісіі Урсула фон дэр Ляен і прэзідэнт ЗША Дональд Трамп. Фота: AP Photo / Jacquelyn Martin, File

Характэрна, што гэты заклік быў апублікаваны ў масавым еўрапейскім выданні, а не ў аналітычных дакладах, што адбылося ўпершыню за апошнія чатыры гады. Цікава таксама, што артыкул выйшаў за некалькі гадзін да прамовы Уладзіміра Зяленскага ў Давосе — і па тоне ды змесце матэрыялы супадаюць.

У артыкуле адзначаецца, што з пачатку другога тэрміну Дональда Трампа еўрапейская палітыка адносна ЗША была накіраваная на залагоджванне, кампрамісы і «згладжванне» супярэчнасцяў. Так, прэзідэнт Францыі Эмануэль Макрон урачыста сустракаў амерыканскага прэзідэнта ў адрэстаўраваным Нотр-Даме, а кіраўніца Еўракамісіі Урсула фон дэр Ляен пагадзілася на выгадную для ЗША гандлёвую здзелку, у выніку якой Еўропа плаціла больш мытаў.

Гэта прывяло да таго, што Трамп анансаваў магчымасць 25% мыта для васьмі еўрапейскіх краін, калі ЕС не аддасць яму Грэнландыю. Перамовы з Трампам генеральнага сакратара НАТА Марка Рутэ часова адклалі гэту пагрозу, але надоўга ці не — пытанне.

Еўрасаюз калісьці быў цудам: пасля стагоддзяў войнаў і разбурэнняў было створана аб’яднанне, заснаванае на дыялогу, а не на сіле. Нягледзячы на праблемы, ЕС стаў гісторыяй неверагоднага поспеху.

Але ў сучасным свеце Еўропа павінна дзейнічаць практычна: каб выжыць, трэба развіваць у сабе «імперскія рэфлексы» — абараняць тэрыторыю, выкарыстоўваць эканамічную сілу як палітычную зброю і стратэгічна развіваць прамысловасць. Гэта патрабуе рашучасці, падобнай да подзвігаў Геракла, і Еўропа не сутыкалася з падобнымі выклікамі з часоў Другой сусветнай вайны.

Раней палітыкі і журналісты казалі, што гэта немагчыма, але цяпер сітуацыя не дазваляе адкладаць рэальныя дзеянні. Наадварот, сітуацыя стала спрыяльнай для пераменаў.

Дзеянні Трампа ўскладняюць нават ультраправым у Еўропе — як «Альтэрнатыва для Германіі» ці палітычная сіла Марын Лё Пэн у Францыі — тлумачэнне электарату сваёй блізкасці з амерыканскім лідарам. І ў такіх умовах Еўропа павінна прыняць практычныя меры для ўмацавання бяспекі — ваеннай, палітычнай, эканамічнай і тэхналагічнай.

Канкрэтныя крокі, якія мусяць быць прынятыя:

1. Ядзерная зброя. Аўтары адзначаюць, што Еўропа больш не можа цалкам разлічваць на амерыканскі «ядзерны парасон» для абароны і павінна пачаць ствараць уласны ядзерны арсенал. Францыя магла б пашырыць свой «ядзерны парасон» і на іншыя еўрапейскія краіны, але ультраправыя палітыкі, як, напрыклад, Марын Лё Пэн, супраць такога сцэнарыя. Таму прапануецца стварыць «кааліцыю ахвотных» краін пад кіраўніцтвам Германіі, каб разам распрацаваць ядзерную зброю.

2. Стандартызацыя армій. Еўропе патрэбна ўвесці адзіныя стандарты ўзбраенняў — ад патронаў да танкаў. Калі ў ЗША налічваецца каля 30 тыпаў вайсковых сістэм, у Еўропе цяпер — каля 180, што стварае вялікі лагістычны хаос. Каб вырашыць гэта, аўтары прапануюць увесці пасаду камісара па ўзбраеннях, які будзе прымаць рашэнні пра закупкі самых неабходных відаў зброі. Хоць гэта можа быць палітычна некамфортна, іншага выйсця няма.

3. Новыя альянсы. Прапануецца стварэнне альянсу найбольш вайскова здольных краін, якія будуць адказваць за бяспеку кантынента. Сярод іх — Германія, Францыя, Вялікабрытанія, Італія, Польшча, а ў ідэале і Украіна, бо яе армія — самая вялікая, а галоўнае — правераная ў баях.

4. Палітычнае адзінства. ЗША ўспрымаюць Еўропу як групу «капрызных палітычных рамантыкаў». Каб змагацца з сучаснымі пагрозамі, Еўропа павінна быць прагматычнай.

Так, неабходна ўмацаваць інстытут лідара ЕС: цяпер кіраўніцтва раскідаецца паміж кіраўніком Еўракамісіі і кіраўніком Еўрарады — аўтары прапануюць аб’яднаць гэтыя пасады ў адну.

Прынцып аднагалосся ў знешняй палітыцы з’яўляецца рэліквіяй мінулага і аслабляе ЕС: любое рашэнне патрабуе згоды ўсіх 27 краін, што дае невялікім краінам (напрыклад, такім як Венгрыя, Славакія, Чэхія) магчымасць блакаваць важныя рашэнні. Гэта, на думку аўтараў, з’яўляецца перашкодай для сапраўды дзейнага і моцнага ЕС.

5. Эканамічныя меры. Як амерыканскія фермеры залежаць ад імпарту соевых бабоў з Кітая, так і амерыканскія IT-кампаніі залежаць ад еўрапейскага рынку.

Еўропа — вялікі рынак: 450 мільёнаў спажыўцоў, сумарны ВУП €18 трыльёнаў. Калі ЕС пачне ўводзіць абмежаванні, ЗША страцяць вялікую частку сваіх спажыўцоў і застануцца толькі рынкі Афрыкі і Паўднёвай Амерыкі.

Еўропа можа выкарыстоўваць рычагі ўплыву, скарачаючы сувязі з ЗША ў тых сферах, дзе гэта менш балюча: напрыклад, 1/3 залатых рэзерваў Бундэсбанка Германіі цяпер захоўваецца ў Федэральным рэзерве ЗША (каля €180 мільярдаў) — іх можна перамясціць у Еўропу.

Міжнародныя разлікі ЕС на 50% праходзяць у далярах; іх можна перавесці ў еўра, каб узмацніць эканамічную незалежнасць.

6. Тэхналогіі. Еўропа значна адстае ад ЗША ў сферы IT: няма сваіх канкурэнтаў Google, Meta ці Microsoft, і яна не паспявае за развіццём штучнага інтэлекту. Аднак з яе насельніцтвам і ўзроўнем адукацыі, калі паставіць мэту, ЗША можна дагнаць.

Напрыклад, у 1970‑х Еўропа адставала ў авіябудаванні. І лідар нямецкай партыі ХСС Франц Ёзэф Штраўс тады сказаў: «Пытанне ў тым, ці змогуць еўрапейцы вырабляць камерцыйную авіяцыю шырокага класа. Калі не — сцяг Еўропы знікне з неба».

Пры палітычнай падтрымцы ў 1970 годзе быў створаны французска-нямецкі кансорцыум Airbus, які сёння з’яўляецца сусветным лідарам і галоўным канкурэнтам амерыканскага Boeing.

Каментары да артыкула