Nulavoje pakaleńnie
Spačatku «kampjutary» byli miechaničnymi pryładami i ŭmieli vykonvać najpraściejšyja matematyčnyja apieracyi — składańnie i adymańnie.
Pieršuju takuju mašynu pačaŭ raspracoŭvać u 1642 hodzie francuzski navukoŭca Blez Paskal, nazirajučy, jak jahony baćka, jaki źbiraŭ padatki, padčas padliku vykonvaŭ vialikuju kolkaść adnolkavych apieracyj.
Mašyna, jakuju Paskal pakazaŭ śvietu ŭ 1645 hodzie, ujaŭlała saboj miechaničnuju pryładu ŭ vyhladzie skryni z šmatlikimi źviazanymi adna z adnoj šaściarniami.
Naprykancy XVII stahodździa inšy navukoviec, Hotfryd Vilhielm Lejbnic, stvaryŭ svaju vyličalnuju mašynu, jakaja, akramia adymańnia i składańnia, mahła vykonvać taksama dziejańni množańnia i dzialeńnia.
Adnoj z apošnich pradstaŭnic nulavoha pakaleńnia vyličalnaje techniki stała mašyna Čarlza Bebidža, jakaja vykonvała vyličeńni dziakujučy instrukcyjam, nabranym peŭnym čynam na pierfakartkach. A ludziej, jakija rabili pierfakartki, možna ličyć pieršymi prahramistami.
U 1888 hodzie amierykaniec Hierman Haleryt stvaryŭ «statystyčny tabulatar» — elektramiechaničnuju pryładu dla spraščeńnia analizavańnia vynikaŭ pierapisu nasielnictva. U hetaj mašynie dla rasšyfroŭki dadzienych, naniesienych na pierfakarty, upieršyniu vykarystoŭvałasia elektryčnaść. Haleryt zasnavaŭ kampaniju International Business Machines Corporation, viadomuju zaraz pa abrevijatury IVM.
Pieršaje pakaleńnie
Da pieršaha pakaleńnia adnosiać łampavyja mašyny 1940-ch hadoŭ, jakija pryjšli na źmienu tabulataram. Chutkaść ličeńnia ŭ ich dachodziła da 20 tysiač apieracyj za siekundu. Dadzienyja ŭvodzilisia z dapamohaj pierfakart i pierfalent.
Pieršym takim kampjutaram staŭ «elektronny ličbavy intehratar i vyličalnik», pabudavany ŭ 1945 hodzie ŭ ZŠA. Prahrama ŭ im budavałasia šlacham złučeńnia asobnych błokaŭ mašyny na kamutacyjnaj došcy. Hetaja apieracyja była vielmi pracajomistaj i niazručnaj.
Tady amierykanski matematyk Džon fon Nejman sfarmulavaŭ svaje pryncypy, zhodna ź jakimi pavinny raźvivacca kampjutary. Hałoŭny ź ich — pryncyp zachavańnia dadzienych i prahram u ahulnaj pamiaci mašyny. U 1949 hodzie była pabudavana pieršaja EVM z architekturaj Nejmana — anhielskaja mašyna EDSAC.
Padobnyja kampjutary byli davoli hruvastkimi mašynami, jakija źmiaščali ŭ sabie tysiačy lampaŭ i zajmali časam sotni kvadratnych mietraŭ, spažyvajučy niejmaviernuju kolkaść elektraenierhii.
Druhoje pakaleńnie
U 1949 hodzie ŭ ZŠA byŭ stvorany pieršy paŭpravadnikovy prybor — tranzistar. Jon zamianiŭ saboj elektronnuju lampu, vyznačyŭšy budučyniu kampjutaraŭ. Chutkaść ich pracy dasiahnuła sotniaŭ tysiač apieracyj za siekundu, a abjom unutranaj pamiaci ŭzros u sotni razoŭ u paraŭnańni z EVM pieršaha pakaleńnia. Akramia taho pačali raźvivacca pryłady źniešniaje pamiaci — mahnitnyja stužki, što dazvoliła zachoŭvać infarmacyju i ažyćciaŭlać pošuk pa joj.
Treciaje pakaleńnie
Sa źjaŭleńniem intehralnych mikraschiem u pačatku 60-ch hadoŭ XX stahodździa byli stvoranyja EVM treciaha pakaleńnia. Pijanieram stała firma IBM, jakaja naładziła ŭ 1964 hodzie vypusk mašyn sieryi IBM-360. Hetyja mašyny lohka abjadnoŭvalisia ŭ vyličalnyja kompleksy.
Kampjutery treciaha pakaleńnia mieli raźvityja apieracyjnyja sistemy, a dla prahramavańnia pačali vykarystoŭvacca śpiecyjalna stvoranyja movy prahramavańnia. Źjaviłasia mahčymaść vykonvać adnačasova niekalki prahram na adnoj mašynie, a chutkaść pracy dasiahnuła niekalkich miljonaŭ apieracyj za siekundu. Źjavilisia i pieršyja mahnitnyja dyski, jakija pracavali našmat chutčej za mahnitnyja stužki.
U 70-ja hady atrymali mahutnaje raźvićcio mini-EVM. Svojeasablivym etałonam tut stali mašyny amierykanskaj firmy DEC sieryi PDP-11.
Čaćviortaje pakaleńnie
Revalucyja adbyłasia ŭ 1971 hodzie, kali kampanija Intel pakazała pieršy mikrapracesar — maleniečki anałah zvyšvialikaje intehralnaje schiemy.
Złučyŭšy mikrapracesar, pryłady ŭvodu i vyvadu infarmacyi i niekatoryja inšyja kampanienty, čałaviectva atrymała novaje pakaleńnie kampjutaraŭ — mikra-EVM, jakija byli adnosna tannymi i pa pamierach paraŭnalnyja sa zvyčajnaj chatniaj technikaj.
Pieršym kampjutaram dla šyrokich mas, jaki možna ličyć pravobrazam sučasnaha piersanalnaha kampjutara, stała ŭ 1976 hodzie mašyna Apple I.
Užo praz hod, u 1977 hodzie, źjaŭlajecca inšaja, bolš daskanałaja, mašyna, abstalavanaja ŭłasnym manitoram — Apple II.
Suzasnavalnik kampanii Apple Styŭ Džobs byŭ apanavany idejaj dastupnaści kampjutaraŭ dla ŭsich ludziej, tamu ličyŭ nieabchodnym vykarystańnie apieracyjnych sistem z hrafičnym interfiejsam, dzie ŭsie istrumienty kiravańnia, jakija majucca na dyspłei, vykananyja ŭ vyhladzie hrafičnych malunkaŭ, zrazumiełych nieprafiesijanałam.
Tamu ŭ 1984 hodzie Apple vypuskaje svoj samy paśpiachovy piersanalny kampjutar — Macintosh, słava jakoha nie zhasła i pa siońnia.
Makintoš staŭ uzoram dla ŭsich piersanalnych kampjutaraŭ, prapanavaŭšy karystalnikam radykalna novy interfiejs.
Karystalniki ciapier pracavali z kampjutaram nie praz abstraktnyja tekstavyja kamandy, jak heta było raniej, a z dapamohaj virtualnaha pracoŭnaha stała i roznych elemientaŭ na im.
Z hetaha času kampjutary stali raźvivacca ŭ bok źmianšeńnia pamieraŭ i pavyšeńnia pradukcyjnaści. Heta pryviało da źjaŭleńnia płanšetnych kampjutaraŭ, jakija vydzielilisia ŭ asobnuju hrupu ŭ 2000-ch hadach. Samym papularnym prykładam źjaŭlajecca liniejka płanšetaŭ iPad, prezientavanych kampanijaj Apple ŭ 2010 hodzie: jany zajmajuć kala 40% suśvietnaha rynku płanšetaŭ
Na prezientacyi druhoha pakaleńnia iPad 2 sakavika 2011 hoda Styŭ Džobs skazaŭ: «… Nasamreč budučynia — za postkampjutarnymi pryładami, jakija bolš prostyja i zrazumiełyja, čym zvykłyja piersanalnyja kampjutary».
Što dalej?
Raźvićcio štučnaha intelekta i hałasavoha ŭvoda infarmacyi kaža pra toje, što my ŭžo blizkija da stvareńnia mašyn piataha pakaleńnia. U toj ža čas, zaraz hetyja technałohii znachodziacca tolki na pačatku svajho šlachu. A što budzie dalej?
Niekatoryja navukoŭcy kažuć, što nas čakaje technałahičnaja sinhularnaść — momant, kali techničny prahres stanie nastolki chutkim i składanym, što apyniecca niedasiahalnym dla razumieńnia.
Hety praces praduhledžvaje stvareńnie sapraŭdnaha štučnaha intelekta, jak minimum roŭnaha čałaviečamu, samastvareńnie mašyn, značnaje pašyreńnie mahčymaściaŭ čałaviečaha mozhu dziakujučy bijatechnałohijam.
Na Samicie Sinhularnaści ŭ 2012 hodzie navukoŭcy pryjšli da vysnovy, što hety momant moža nastupić užo da 2040 hoda.
Kamientary