Šmat historyjaŭ
Apošnim časam histaryčnyja viedy i histaryčnyja vobrazy znoŭ stali ŭ Biełarusi sferaju pilnaj idealahičnaj uvahi. Prykłady ź niadaŭniaje historyi ŭvieś čas pryvodziacca pradstaŭnikami kirujučaha režymu; spasyłki na historyju pastajanna hučać z boku apazycyi. Apalahietyka časam zamianiaje histaryjahrafiju ŭvohule.
Ułady aktyŭna pravodziać palityku źniešniaj resavietyzacyi — adnaŭlajecca savieckaja symbolika, paternalisckaja rytoryka, instytuty i formy hramadzkich pavodzinaŭ savieckaha peryjadu: subotniki, družyńniki, kamsamoł.... Utvoranyja instytucyi tolki źniešnie nahadvajuć źjavy papiaredniaje epochi, ale ŭsia padobnaja dziejnaść adbyvajecca pad lozunhami viartańnia ŭ «stračany raj».
Adnačasova pravodzicca žorstkaja cenzurnaja palityka — całkam źmienienaje kiraŭnictva vydaviectva «Biełaruskaja Encyklapedyja» i ŭžo z padrychtavanych tamoŭ «Histaryčnaj encyklapedyi Biełarusi» vymajucca cełyja artykuły, jakija nie zusim adpaviadajuć idealahičnym ustanoŭkam siońniašniaje ŭłady; stvarajucca pieraškody vychadu histaryčna-papularnych tvoraŭ, stvoranych niezaležnymi ad dziaržavy aŭtarami (prykład — zabarona druku knihi Ŭładzimiera Arłova «Adkul naš rod»); niekatoryja histaryčnyja pracy vychodziać u śviet tolki paśla taho, jak adtul pad prymusam vykidvajucca cełyja raździeły (prykład — kniha amerykanskaha prafesara Jana Zaprudnika «Biełaruś na histaryčnych skryžavańniach»).
Novaja hieneracyja Biełarusi, jakaja padrastaje, nia maje dośviedu tatalitaryzmu, ale ŭžo sutyknułasia z novym aŭtarytaryzmam. Hetaja hieneracyja ciapier adčuvaje na sabie imknieńnie da jaje idealahičnaj apracoŭki. I adnačasova, hetaja hieneracyja nie zaŭždy maje ŭłasnyja pohlady na histaryčnyja i palityčnyja padziei. Takaja sytuacyja stvaraje mahčymaści dla manipulacyjaŭ nad hramadzkaju dumkaju z boku roznych palityčnych siłaŭ. Deficyt ułasnaha pohladu — voś prablema sučasnaj Biełarusi.
Tamu jak adzin z varyjantaŭ aktyvizacyi hramadzkaje tvorčaści my farmulujem prajekty šyrokich konkursaŭ dla školnikaŭ na temy blizkaje historyi. Abudžeńnie intaresu da daśledčych pryjomaŭ budzie spryjać pastupovym źmienam u biełaruskim hramadztvie ŭ kirunku ŭmacavańnia kaštoŭnaści asabistych svabodaŭ. Pry ŭsim tym, našyja konkursy - heta niepalityčny prajekt, a dziejnaść, skiravanaja na ŭźniknieńnie hramadzkaje samarefleksii ŭ Biełarusi.
Raspačynajučy hetak novyja dla siabie prajekty i formy dziejnaści my pasłuhoŭvalisia vielmi važnymi pracedurami myśleńnia — sumnievam i davieram, bo my vierym u adkaznaść udzielnikaŭ prajektu i ichniuju zdolnaść zrabić svoj vybar. Tut važnaje ŭźniknieńnie samoj sytuacyi pradumvańnia i značyć — vybaru. Konkursy na temu blizkaje historyi — heta śviadomaja admova ad Metahistoryi i pryznańnie taho, što historyjaŭ moža być niekalki. My vierym u raznastajnaść našaha hramadztva, bo realijaj jość biełaruskaja historyi, da niadaŭnich padziejaŭ jakoj my prapanujem źviarnucca. Tamu my nie źbirajemsia naviazvać jakija-niebudź stereatypy — nia budziem ahitavać suprać savieckaha bačańnia historyi, nia budziem abmiažoŭvać samavyjaŭleńnie nacyjanalnymi kancepcyjami. U peŭnym sensie naš konkurs — sacyjalahičny eksperyment na temu razumieńnia blizkaje historyi Biełarusi.
Aleh Dziarnovič
Ciapier čytajuć
Koŭł Łukašenku: Tabie treba być bolš aściarožnym, za stałom kiepskich pacanoŭ zastaŭsia adzin ty17
Kamientary