Symfaničny ŭ pošukach «Mersedesu»
Arkiestru patrebny dyryžor-pedahoh, dyryžor-pracaholik, dyryžor-patryjot. Kiraŭnikom ža pastavili Anisimava
U hałoŭnym arkiestry krainy — rearhanizacyja. Zaŭtra ŭ Hienadzia Pravatorava, jaki byŭ hałoŭnym dyryžoram Dziaržaŭnaha Akademičnaha symfaničnaha arkiestru, skančajecca kantrakt, i Filarmonija admaŭlajecca ad jahonych pasłuhaŭ. Novym kiraŭnikom arkiestru budzie Alaksandar Anisimaŭ — hałoŭny dyryžor Opery. Zaraz jon budzie zajmać adrazu dźvie pasady. Dakładniej kažučy, try, bo jon pracuje jašče j hałoŭnym dyryžoram Nacyjanalnaha symfaničnaha arkiestru Irlandyi.
Apošniaje dziesiacihodździe našamu symfaničnamu arkiestru nie šancavała na dyryžoraŭ. U studzieni 1991 h., nie vyhadavaŭšy sabie pierajemnika, pamior Jury Jafimaŭ, jaki stajaŭ na čale arkiestru 20 hadoŭ zapar. Za savieckim časam u Biełaruskaj kanservatoryi dyryžoraŭ nie rychtavali. Dyryžor — heta “kiraŭnik pracoŭnaha kalektyvu”, a značyć, namenklaturnaja adzinka. Tamu dyryžorskija kadry rychtavalisia pieravažna ŭ Maskvie i Leninhradzie, a adtul raźmiarkoŭvalisia pa ŭsioj imperyi. Studenty dyryžorskich fakultetaŭ byli najčaściej maskvičami ci leninhradcami. Z tych dyryžoraŭ, chto ŭ apošnija sorak hod pracavaŭ u Miensku, karennymi maskvičami byli Alaksandar Anisimaŭ, Viktar Dubroŭski, Vitali Katajeŭ, Hienadź Pravatoraŭ. Leninhradcami — Jury Jafimaŭ, Viktar Sobaleŭ, Ihar Hałaŭčyn.
Śmierć Jafimava supała z abviaščeńniem niezaležnaści. Raptam zrabiłasia vidavočna, što ŭ krainie niama svajoj dyryžorskaje škoły. Arkiestranty starejšaha pakaleńnia źviarnulisia pa dapamohu da Viktara Dubroŭskaha, jaki byŭ hałoŭnym dyryžoram symfaničnaha arkiestru ŭ 1956—1962 h. Dubroŭski na toj čas pracavaŭ u Smalensku ŭ narodnym arkiestry. Jon byŭ užo niemałady čałaviek, źniščany chvarobami dy alkaholem, i jamu zusim nie chaciełasia mianiać ład žyćcia. Tamu jon zhadziŭsia na prapanovu mienčukoŭ, ale zachavaŭ za saboj pasadu ŭ Smalensku. U Miensk jon naviedvaŭsia davoli redka, žyŭ u hateli. Z hetaha času raspačałasia dehradacyja kalektyvu. Muzyki źjaždžali na Zachad, maładyja arkiestranty nia mieli, u kaho vučycca…
U 1994 h. Dubroŭski pamior, i arkiestar iznoŭ nadoŭha apynuŭsia biaz stałaha dyryžora. Dva hady hetyja funkcyi vykonvaŭ švajcarac Pjer-Damenik Paneł, jašče dva — francuz Miša Kac. Paśla hetych niaŭdałych dośviedaŭ u 1998 h. na pasadu abviaścili konkurs. Aŭtarytetnaja rada vybrała Pravatorava.
Ciapier, kali termin jahonych paŭnamoctvaŭ skončyŭsia, jaho źniali ŭžo biez usialakich demakratyčnych praceduraŭ. Demakratyčnaja kankurencyja kančatkova vyjšła z mody ŭ Biełarusi.
Pavodle słovaŭ sp.Pravatorava, vyznačyŭsia łancužok budučych kadravych pieramiaščeńniaŭ. Alaksandra Sasnoŭskaha vyzvalajuć z pasady hałoŭnaha dyryžora Muzyčnaha teatru. Jahonaje miesca zojmie ciapierašni hałoŭny dyryžor symfaničnaha arkiestru Teleradyjokampanii Anatol Łapunoŭ. Na miesca Łapunova pryjdzie Hienadź Pravatoraŭ. Maestra zadavoleny hetaj pieramienaj, bo ŭ jaho budzie bolš mahčymaściaŭ vykonvać novyja tvory biełaruskich kampazytaraŭ. U adroźnieńnie ad Dubroŭskaha, Anisimava i Kaca, jon lubić i cenić muzyku našaj krainy.
Mastacki kiraŭnik Filarmonii Jury Hildziuk niekali zachaplaŭsia Pravatoravym — bliskučym muzykam ź mižnarodnaj reputacyjaj — i maryŭ zaprasić jaho hałoŭnym dyryžoram. Ciapieraka jahonaja pazycyja kruta źmianiłasia. Maŭlaŭ, arkiestar ihraje drenna, anhažementaŭ niama, zarobki małyja, muzyki hublajuć kvalifikacyju na “levych” padpracoŭkach. Tamu Pravatorava mianiajuć na bolš enerhičnaha arhanizatara — sp.Anisimava. Nie sakret — kiraŭnictva Filarmonii spadziajecca, što Anisimaŭ budzie prasoŭvać naš arkiestar i jahonych salistaŭ na zamiežnym muzyčnym rynku.
Apošnim časam maestra Anisimaŭ žyvie ŭ Paryžy. Jahonaja bijahrafija, źmieščanaja ŭ Internecie (http://www.rte.ie/music/nso/anissimov.html), strakacić nazvami zamiežnych opernych teatraŭ. La Fenice (Venecyja), Teatro Comunale (Flarencyja), Opera Bastille (Paryž), Liceo (Barselona), Opera Lyric (San-Francyska), Teatro Colon (Buenas-Ajres), Staatsoper (Hamburh). Praŭda, u nivodnym z tych teatraŭ Anisimaŭ nia zdoleŭ zatrymacca nadoŭha. Vypadkovyja anhažementy, pastanoŭki rasiejskich operaŭ… Apošnija jahonyja dasiahnieńni — “Deman” Rubinštejna i “Kniaź Ihar” Baradzina ŭ techaskaj Grand Opera (Chjustan). Na Zachadzie panuje naiŭnaje ŭjaŭleńnie, niby rasiejskuju muzyku najlepiej vykonvajuć rasiejcy. Anisimaŭ naradziŭsia ŭ Maskvie, vučyŭsia ŭ Sankt-Pieciarburzie, u bijahrafičnych daviedkach fihuruje jak rasiejski dyryžor.
U 1998 h. jaho pryznačyli hałoŭnym dyryžoram Nacyjanalnaha symfaničnaha arkiestru Irlandyi — respektabelnaha, choć i daloka nia lepšaha ŭ Eŭropie. Adnak irlandzkaja respektabelnaść ničym nie dapamahła našaj opery i baletu, dzie Anisimaŭ pa-raniejšamu — hałoŭnym dyryžoram. Bolšuju častku sezonu maestra za miažoj, a Biełaruskaja opera dla jaho — jak zapasny aeradrom. Jaho cierpiać, bo ŭ jaho jość charyzma, jakaja pryciahvaje publiku i zabiaśpiečvaje teatru rename.
Adnak Opera jašče paddajecca dystancyjnamu kiravańniu, bo tam jość dyryžory i kancertmajstary, zdolnyja ŭziać na svaje plečy ŭvieś ciažar padrychtoŭčaje pracy. A arkiestar nia moža isnavać biez adnaasobnaj, žorstkaj dyktatury mastackaha kiraŭnika. Našamu Symfaničnamu patrebny dyryžor-pedahoh, dyryžor-pracaholik, dyryžor-patryjot, jaki budzie rupicca najpierš pra arkiestar i tolki potym — pra asabistuju karjeru. Dyryžor, jaki budzie pracavać z arkiestram štodnia. Anisimaŭ — mastacki lider zusim inšaha kštałtu — kapryznaja zaježdžaja zorka.
21 červienia jon demanstravaŭ svoj talent u Filarmonii, na čale Dziaržaŭnaha Akademičnaha symfaničnaha arkiestru, jaki chutka apyniecca pad jahonaj apiekaj. Nijakaj hienijalnaści ŭ tym, što hučała, ja nie zaŭvažyła. Uražvali chiba prydbanyja dyrekcyjaj novyja kresły i pulty dla arkiestru. Narešcie našaja filarmaničnaja scena hladzicca impazantna.
Anisimaŭ prapanavaŭ mienčukam cikavuju prahramu, jakaja składałasia vyklučna z rasiejskaj muzyki. U pieršym adździaleńni hučali tvory, natchnionyja pravasłaŭnaj mistykaj: arkiestravyja frahmenty z opery M.Rymskaha-Korsakava “Lehienda pra niabačny horad Kiciež i dziaŭčynu Feŭroniju” i kantata S.Taniejeva “Iaan Damaskin”. U druhim adździaleńni — tvory z prysmakam satanizmu: “Rapsodyja na temu Pahanini” S.Rachmaninava i “Paema ekstazu” A.Skrabina. Adnak u vykanańni maestra Anisimava anijakaj boskaści ani sataninstva nie adčuvałasia. Muzyka była prasiaknutaja abyjakavaściu j dušeŭnaj stomaj. U joj nie było pasyłu. Niby dla manekienaŭ, a nie dla ludziej ihrałasia.
Adnak ludzi ŭ zali nie chacieli być manekienami. Jany z entuzijazmam plaskali ŭ dałoni i hukali “brava”. “Našaja publika pa-dziciačamu naiŭnaja i časta plaskaje niedarečy”, — skazaŭ niejak maestra Anisimaŭ u prahramie “Karambol”. Vidać, jamu niezrazumieły toj instynkt kultury, jakim kirujucca našyja ludzi. Biełaruskaja publika plaskaje ŭ dałoni, bo adčuvaje patrebu dapamahać vysokaj kultury. Ludzi razumiejuć, što sapraŭdny honar krainy — heta nia vojska, nie futbolnaja kamanda, a teatry, muzei, arkiestry, mova, kultura. Rana ci pozna hety fakt uśviadomiać i našy čynoŭniki. Tady j hrošy na kulturu znojducca. I nia tre budzie aryjentavacca ni na Zachad, ani na Ŭschod. Nia tre budzie šukać “paravozu” ŭ asobie Paneła, Kaca ci Anisimava.
“Ja vam nie “Mersedes”, — skazaŭ maestra Kac, kali jaho ŭpikali, što jon nia vozić arkiestru na hastroli. I mieŭ racyju. Ciaham apošnich dziesiaci hod našyja arkiestranty žyli ŭ nadziei na dyryžora, jaki zabiaśpiečyć ichny dabrabyt praz zamiežnyja anhažementy. Nadzieja nia spraŭdziłasia. Chiba nia varta pašukać niejkich inšych šlachoŭ?
Zrešty, u pryznačeńni Anisimava jość i pazytyŭny bok. U adsutnaść maestra z arkiestram buduć pracavać maładyja dyryžory, jakija vučylisia ci vučacca ŭ Akademii muzyki.
Julija Andrejeva
Kamientary