«Nie pa‑rasijsku ž kamunikavać!»

Anton Litvinienka — ukrainiec, student‑chimik, navučajecca ŭ Kijevie. Jon samastojna vyvučyŭ biełaruskuju movu i vydatna havoryć na joj.

U Minsk pryjazdžaje da siabroŭ, a taksama dziela taho, kab uziać udzieł u Čarnobylskim šlachu. Pakolki siabry Antona — i maje siabry (a niekatoryja navat i dački) — u mianie atrymałasia pahutaryć ź im. Mnie padałosia, hetaja hutarka budzie cikavaja i čytačam «NN».

Natałka Babina: Adkul u Vas cikavaść da biełaruskaj movy?

Anton Litvinienka: Svajakoŭ u Biełarusi ja nie maju, tamu ŭ dziacinstvie z hetymi pytańniami nie kantaktavaŭ. Hladzieŭ niekali ŭ haściach u Krymie pieradaču biełaruskaha telebačańnia na biełaruskaj movie — niešta pa historyi — było cikava i zrazumieła. Paśla ŭžo ŭ inecie ŭ frendstužcy majho dziońnika vykłali abjavu pra akcyju padtrymki z prapanovaj pastavić śviečku na padvakońnie. Na niekatorych forumach ukrainskich źjaŭlalisia biełarusy.

Nasamreč pra Biełaruś va Ukrainie viadoma niašmat, tolki apošnim časam pačali rehularna źjaŭlacca źviestki pra vašu krainu. Mnie było cikava daviedacca, ja pačaŭ pytacca pa inet‑znajomych, atrymaŭ spasyłku na fansajt N.R.M., paśla znajomstvy, padarožža ŭ Minsk u 2007 hodzie… Nu, tak voś jano i pajšło…

NB: Ale navošta Vy vyvučyli biełaruskuju movu? Cikavicca ž Biełaruśsiu možna i pa‑ŭkrainsku?

AŁ:Dla mianie było istotna adkazać na pytańnie «ci zmahu?», bo adkaz na jaho madeluje situacyju z «pakryŭdžanymi rasijcami», jakim, jak jany kažuć, vielmi ciažka i nie chočacca vučyć što ŭkrainskuju, što biełaruskuju. Taksama hety adkaz źjaŭlajecca i adpaviednym arhumientam. Nu i spartovy intares byŭ. Blizkaść moŭ taksama syhrała rolu — vyvučyć najbližejšuju da majoj movu było nieskładana. Taksama ja liču, što niepasrednyja suviazi miž našymi narodami byli štučna razarvanyja ŭ saviecki čas, ci, prynamsi, spynienaje ich pryrodnaje raźvićcio. Zamknuć na centr — tak praściej. Dla kamunikacyi ž patrebnaja mova. Nie pa‑rasijsku ž kamunikavać!

NB: Na sustrečy ź Juščankam Łukašenka havaryŭ pra rodnasnaść biełaruskaha i ŭkrainskaha narodaŭ. Jon maje racyju u dadzienym vypadku?

AŁ: Ja liču, maje. Inšaje pytańnie — jakija vysnovy my robim z hetaj rodnasnaści. Uvohule, siabravać narodami, dziaržavami — heta prapahandyscki štamp. Suviazi musiać być na ŭzroŭni ludziej, a dziaržava moža hetyja suviazi raźvivać, stvarać umovy ci, naadvarot, padaŭlać. Našy dziaržavy nie zrabili dastatkova dla raźvićcia suviaziej na ŭzroŭni, jaki dyktuje rečaisnaść. Heta tyčycca šerahu pazicyj — i ahučanyja raniej uzajemnyja kulturnyja prablemy ukraincaŭ u Biełarusi i biełarusaŭ va Ukrainie, i cyrk na tak i nie ŭstalavanaj miažy z kalučym drotam i pašpartami. Z ulikam taho, što chavacca nam — i biełarusam, i ŭkraincam — niama čaho adno ad adnaho, apošniaje pytańnie — heta, uvohule, pytańnie času i palityčnaje voli.

NB: Vy vydatna havorycie. Jak Vy hetaha dabilisia, jakoj była mietodyka vyvučeńnia movy?

AŁ: Daloka nie vydatna. Praskokvajuć rusizmy, ukrainizmy — časam niezrazumiełyja surazmoŭcam ŭ Biełarusi. Taksama ja časta błytajusia pry pabudovie frazaŭ, časam u skłonach. Mietodyka vyvučeńnia… ech… Padručnik dla samaadukacyi TBM, šmat knih (u asnoŭnym Karatkievič), muzyka. Spačatku narmalnaje razumieńnie — heta adnosna chutka, zvykańnie — a paśla treba było niekamu adkazać mienavita pa‑biełarusku (zdajecca, u dziońniku baner visieŭ nakštałt «havarycie sa mnoj pa‑biełarusku») — i pačaŭ składać słovy. Nu, a biełaruskamoŭnych kantaktaŭ mnie nie brakuje — stolki ludziej prahnuć kamunikavać mienavita pa‑biełarusku! Ale i zaraz inetny słoŭničak u mianie ŭvieś čas pad rukoj. Sapraŭdny, a nie toj, jakija my pakrysie składajem.

NB: Oho! Vy składajecie słoŭnik?

AŁ: Nievialiki amatarski prajekt, što musić źmiaščać słovy biełaruskaje movy, niezrazumiełyja nośbitu ŭkrainskaj (uschodniaha varyjantu) i rasijskaj. Płanujem u niekalki sotniaŭ słovaŭ ukłaścisia — heta i arhumient nakont blizkaści moŭ (200 słoŭ — i vy volna čytajecie teksty). Takija słoŭnički možna ŭklučać u vydańni knižak, naprykład. Ja liču, što varta čytać knihi movaj aryhinału, kali heta mahčyma.

Jašče adzin momant nakont «narmalnych» słoŭnikaŭ: aficyjny «Biełaruska‑ŭkrainski słoŭnik», jaki ŭ nas vypuścili, nie źmiaščaje šerahu słoŭ, jakija ŭžyvajucca vašaj moładździu (roznyja kajdanki, rovary i hetak dalej), žarhonnyja słovy, słovy zamiežnaha pachodžańnia i h. d.

NB: Vašy chimičnyja zacikaŭleńni? Čym źbirajeciesia zajmacca ŭ chimii?

AŁ: Ja — budučy chimik‑niearhanik, zajmajusia kaardynacyjnaj chimijaj, a dakładniej palija¬dziernymi złučeńniami, mahnietachimijaj.

NB: Oj! A što heta značyć?

AŁ: My zajmajemsia źviazvańniem atamaŭ mietałaŭ składanymi arhaničnymi ci niearhaničnymi malekułami z metaj «zborki» novych rečyvaŭ, jakija, pažadana, mieli b u budovie paražniny. Takija rečyvy patencyjna mohuć pahłynać raznastajnyja prostyja malekuły i zachoŭvać ich, a taksama zdatnyja mieć cikavyja mahnitnyja dy inšyja ŭłaścivaści. Razmova idzie pra fundamientalnuju, tearetyčnuju navuku na budučyniu.

NB: Jak Vy ŭjaŭlajecie svaju budučyniu? Budziecie žyć va Ukrainie ci płanujecie źjechać?

AŁ: Pajeździć pa śviecie, pastažavacca, pahladzieć, jak pracujuć ludzi — absalutna patrebna, i, ja spadziajusia, u mianie heta ŭsio budzie. Ale ja chaču narmalna žyć u siabie doma.

Uvohule, ujaŭlaju budučyniu za navukovaj pracaj. Prynamsi, kali mnie budzie stavać na narmalnaje žyćcio — a heta realna — možna krychu pažyć u inšych haradach Ukrainy ci bližejšych krain.

NB: Nie škadujecie ab časie, jaki patracili na vyvučeńnie biełaruskaj?

AŁ.: Praz vyvučeńnie biełaruskaj movy ja pačaŭ lepiej razumieć isnaść niekatorych źjavaŭ va ŭkrainskaj movie, cikavicca adpaviednymi asablivaściami ŭkrainskaj movy. Vynik — u 20 hadoŭ daviałosia vypraŭlać vymaŭleńnie, bo va Ukrainie mała chto vymaŭlaje biez pamyłak. Nu i, peŭna, ź biełarusami stała lahčej znajomicca.

Kali navat pry dziaržaŭnym stanie movy jana maje prablemy — to ja, čałaviek, jaki nie žyvie ŭ Biełarusi, niazdolny niešta zrabić dla hetych ludziej. A dla movy ja mahu zrabić tolki adno — stvaryć jašče adnu adzinku, jakaja joju karystajecca. Ja zrabiŭ.

Hutaryła Natałka Babina

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0