U Miensku pa-biełarusku vučacca 2,4% školnikaŭ.
Voś-voś nastanie 1 vieraśnia. Tysiačy dziaciej pa ŭsioj krainie siaduć za školnyja łavy. Intaresy biełaruskamoŭnych siemjaŭ adstojvaje Tavarystva biełaruskaj škoły. Darečy, 21 žniŭnia TBŠ adśviatkavała svajo 85-hodździe. U dzień jubileju my pahutaryli ź jahonym staršyniom Alesiem Łozkam.
«Kazać pra ličby biełaruskamoŭnaha navučańnia ŭ hetym hodzie pakul ranavata, bo klasy jašče nie sfarmavanyja i nichto nie nazavie vam dakładnuju ličbu. Treba zaŭvažyć, što ŭ 1993–1994 h. u biełaruskamoŭnyja pieršyja klasy išli 76% školnikaŭ ad ahulnaj kolkaści, na Mienščynie hety pakaźnik składaŭ uvohule 92,6%, paśla sumnaviadomaha referendumu 1995 hodu hetaja ličba skłała – 38%, letaś – 21%. Ličby havorać sami za siabie», – kaža Aleś Łozka.
Na siońnia ŭ Miensku zastalisia tolki čatyry całkam biełaruskamoŭnyja škołki, choć, da prykładu, u 2001-m takich było adzinaccać. Heta – siaredniaja škoła № 60 u Maskoŭskim rajonie, himnazii №9 u Pieršamajskim rajonie i №4 u Frunzenskim, a taksama himnazija-kaledž Ministerstva kultury ŭ Centralnym rajonie. Jość jašče zakryty ŭładami Humanitarny licej imia Jakuba Kołasa, jaki praciahnuŭ nabor vučniaŭ i hetym letam. Jak bačym, cełyja staličnyja rajony zastalisia bieź biełaruskich škołaŭ. Tamu, naprykład, baćkam z Kastryčnickaha rajonu, jakija chočuć, kab ichniaje dzicia vučyłasia na rodnaj movie, daviadziecca vazić jaho ŭ inšy rajon Miensku.
Takim čynam, u Miensku letaś pa-biełarusku vučyłasia ŭsiaho tolki 2,4% školnikaŭ, ale heta najlepšy pakaźnik miž bujnych haradoŭ Biełarusi, u abłasnych centrach stanovišča jašče horšaje.
Taksama jość šerah ustanovaŭ adukacyi, dzie biełaruskaja mova pieravažaje nad rasiejskaj. Heta – himnazii №14, 23, 24 i siarednija škoły № 2, 68, 72, 89, 131 i 190. Usiaho pa Miensku jość 43 škoły ź dźviuma movami navučańnia.
«Bolšaść biełaruskamoŭnych škołaŭ pracujuć u humanitarnym profili, heta pahłyblenaje vyvučeńnie movaŭ, historyi, hramadzkaznaŭčych dyscyplinaŭ», – havoryć sp.Łozka. Ministerstva adukacyi praciahvaje znachodzicca ŭ kalanijalnych stereatypach, upeŭnienaje, što pa-biełarusku nielha jakasna vyvučać fizyku, matematyku ci chimiju.
Uvohule pa krainie ŭ minułym navučalnym hodzie pa-biełarusku zajmałasia 23,3% školnikaŭ. Miž inšym, JUNESKO ličyć, što mova znachodzicca pad pahrozaj źniknieńnia, kali na joj vučacca mienš za 30% nasielnictva. Na Homielščynie ž pa-biełarusku zajmałasia ŭsiaho tolki 17% vučniaŭ.
«Ministerstva adukacyi lubić kazyrać tym faktam, što amal 62% škołaŭ pa krainie biełaruskamoŭnyja, – kaža Aleś Łozka. – Ale nia treba zabyvacca, što ŭ asnoŭnym heta małakamplektnyja škoły ŭ vioskach, jakija pastupova źnikajuć. Kožny hod ułady zakryvajuć pryblizna sto škołaŭ, i ŭ asnoŭnym heta ŭsio biełaruskamoŭnyja ŭstanovy».
Aleś Łozka nie hublaje nadziei, jon bačyć pazytyŭnyja zruchi ŭ tym, što sioleta centralizavanaje testavańnie pa biełaruskaj movie zdavała prykładna stolki ž abituryjentaŭ, kolki i pa rasiejskaj, niahledziačy na tatalny pieraŭzychod rasiejskaj movy nad biełaruskaj u navučalnym pracesie.
Dyj samu ličbu 2,4% biełaruskamoŭnych školnikaŭ u stalicy na 12-m hodzie łukašenkaŭskaha kiravańnia možna rasceńvać jak zavajovu. Starejšyja pamiatajuć, što pry kancy SSSR u Miensku nie było nivodnaje biełaruskamoŭnaje klasy.
Byłoha supracoŭnika kontrraźviedki KDB aryštavali za zdradu dziaržavie9
Kamientary