Naš intares u Eŭrasajuzie

U niadzielu 25 sakavika kiraŭniki eŭrapiejskich krainaŭ hučna adznačyli piacidziesiatyja ŭhodki Rymskich damovaŭ ab intehracyi ŭ ekanamičnaj i atamnaj sfery. Hetaja padzieja ličycca symbaličnym pačatkam stvareńnia ES. Prykład eŭrapiejskaj intehracyi pakazvaje, jak nibyta abstraktnaja ideja‑mara dasiahajecca kankretnymi i vielmi prahmatyčnymi srodkami. Što z hetaha vynikaje dla biełarusaŭ i ich dačynieńniaŭ z ES?

Prahmatyčnaja historyja ES

Siońnia historyja Eŭrasajuzu ŭžo zahnanaja ŭ idealahičnyja ramki dyj vykładajecca jak abjektyŭny i amal niepaźbiežny praces histaryčnaha raźvićcia. Ideja abjadnańnia Eŭropy anhažavanymi daślednikami vyčytvajecca ŭ samych roznych tekstach, pačynajučy z XIV st. Paśla, maŭlaŭ, zmučanyja vajnoj eŭrapiejcy stvaryli ŭ 1951 h. Abjadnańnie vuhalu i stali, a ŭ 1957 h. — ekanamičnuju i atamnuju supolnaści. I pačaŭsia praces adnaŭleńnia eŭrapiejskaha adzinstva, viancom jakoha jość Eŭraźviaz. Tak zbyłasia adviečnaja mara eŭrapiejskich narodaŭ ab supolnym žyćci…

Heta — vielmi tendencyjnaja vizija historyi Źviazu, bo jana chavaje za saboj realnyja abrysy pad dahmatykaj. Miž tym, realnaja historyja EZ nia maje patreby ŭ jaje prychoŭvańni, bo zbudavanaja na zvyčajnych čałaviečych pamknieńniach da vyhody. Eŭrapiejskaja praŭda hodnaja pakazu, bo što moža być cikaviej za ŭvasoblenuju ŭtopiju, jakaja nia stała antyŭtopijaj. Prynamsi, pakul. Utopija, bo EZ nie adnaŭlaje, a ŭpieršyniu stvaraje kantynentalnaje adzinstva.

Eŭrapiejskaha adzinstva nikoli nie isnavała. Mnohija krainy Eŭropy kolki razoŭ byli zahnanyja za kraty hihanckich imperyjaŭ — pačynajučy ad Karła Vialikaha da Hitlera i Stalina, ale jakoje ž tut adzinstva? Astatni čas usie isnavali paasobku. Vyčytać u sačynieńniach vizijaneraŭ minułych stahodździaŭ možna ŭsio što zaŭhodna, ale pytańnie, ci imi kiravalisia (ci choć by viedali pra ich) realnyja dziejačy eŭrapiejskaj intehracyi. Da taho ž, plany eŭrapiejskaha abjadnańnia minułych stahodździaŭ naŭrad ci mahčyma ŭsurjoz razhladać u palityčnaj sytuacyi XX st.

Eŭrapiejskaja intehracyja była spravaj prahmatyčnaj, čyściejšaja Realpolitik. Zmučanyja vajnoj eŭrapiejcy byli nia tolki ŭ 1945‑m, ale i ŭ 1918‑m. Čamu ž tady intehracyja (dakumentalna paćvierdžanaja, a nie ramantyčnyja mary marhinalnych filozafaŭ) pačałasia tolki paśla II usiaśvietnaj? Bo taki praces, jak usioachopnaja intehracyja kantynentu, jość zanadta ciažkim dziela jaho ažyćciaŭleńnia planava, jak abstraktnaha prajektu. Abstraktny prajekt faktyčna ŭtapičnaha charaktaru treba rabić praz kankretnyja małyja palityčnyja kroki, zasnavanyja na prahmatyčnym raźliku. Heta budzie bolš pryziemlena i nie harantuje ŭrešcie dasiahnieńnia samoj pieršapačatkovaj mary, ale inšaha šlachu niama.

Pačałasia intehracyja Eŭropy sa stvareńnia abjadnańnia vuhalu i stali, pry dapamozie jakoha Francyja harantavała sabie biaśpieku ad novaha ŭzdymu Niamieččyny šlacham kantrolu nad važnymi dla tahačasnaje vajskovaje mahutnaści luboje dziaržavy resursami — vuhalem i stallu. Niamiecki ŭrad ža imknuŭsia viarnuć svaju dyskredytavanuju krainu ŭ supolnaść nacyjaŭ praz udzieł u mižnarodnych strukturach, bo tady niemcy vyklikali ŭ bolšaści demakratyčnaha śvietu takija samyja adčuvańni, jak siońnia musulmanie.

Sprava pajšła paśpiachova, i heta dazvoliła zhadanaj struktury ŭrešcie stać adnym sa składnikaŭ abjadnanaj Eŭropy. Ale stvarałasia abjadnańnie vuhalu i stali dla zhadanych, kudy mienš vysakarodnych metaŭ, i ničoha na toj momant nie było pradvyznačana.

Nastupnyja struktury ŭ budynku Sajuzu byli stvoranyja taksama dziela inšych metaŭ i tolki praź dziesiacihodździ ŭklučanyja ŭ novy prajekt «Sajuzu». Heta — ekanamičnaja i atamnaja supolnaści, čyjo zasnavańnie śviatkavałasia ŭ niadzielu. Prymać liniejnuju schiemu raźvićcia ES z 1951 da 2007 h. — toje samaje, što vieryć u kanśpiralohiju i zmovu tajamničych «eŭraintehrataraŭ», jakija pavodle niejkaha planu budujuć Eŭropu. Pavodle planu jano, moža, i chutčej było b, ale, na žal, pry kiravańni čałaviečym hramadztvam sutykajeśsia z takoj kolkaściu pieramiennych čyńnikaŭ, što traciać sens lubyja bujnyja plany. Bo čym skončycca ŭrešcie palityčny krok — zvyčajna nieviadoma.

Zaznačym taksama, što eŭrapiejskaje abjadnańnie mahło b mieć i zusim inšyja abrysy, bo, skažam, pobač z Eŭrapiejskaj ekanamičnaj supolnaściu isnavali kankurentnyja prajekty, a mienavita Eŭrapiejskaj asacyjacyi volnaha handlu, zasnavanaj Vialikaj Brytanijaj, Danijaj, Narvehijaj, Švajcaryjaj, Aŭstryjaj, Partuhalijaj, Švecyjaj. Mnohija prajekty eŭrapiejskaj intehracyi akazalisia tupikovymi — pačynajučy z Palityčnaj supolnaści i zakančvajučy Kanstytucyjaj. Urešcie acalełyja try struktury — Abjadnańnie vuhalu i stali, Ekanamičnaja i Atamnaja supolnaści i akazalisia asnovaj bolš zhurtavanaj kanstrukcyi Źviazu, jaki isnuje ŭ bolš ci mienš sučasnym vyhladzie tolki z pałovy 1990‑ch.

Z hetaha vynikaje, što, pa‑pieršaje, bujnamaštabnaja intehracyja — heta praces dastatkova vypadkovy, kali, viadoma, nie ažyćciaŭlać jaho savieckimi kamandnymi metadami SEVu. Pa‑druhoje, bujnamaštabnaja intehracyja — šlach sprobaŭ i pamyłak dy ažyćciaŭleńnia kankretnych prajektaŭ, mety jakich — nie pryvidnaja ideja pabudovy kvitniejučaj Eŭropy ad Lisabonu da Miensku, a kankretnyja prajekty — da prykładu, aptymizacyi sielskahaspadarčych rynkaŭ ci naładžvańnia daroh.

Pra toje trapna skazaŭ kolišni francuski ministar zamiežnych spraŭ Juber Vedryn paśla parazy z Kanstytucyjnaj damovaj: «My pavinny viarnucca da Eŭropy vialikich prajektaŭ: prajektaŭ u halinie infrastruktury, adukacyjnych, navukovych, pramysłovych, sacyjalnych, kulturnych, ekalahičnych, dyplamatyčnych prajektaŭ. Dakładnych prajektaŭ, z hrafikami vykanańnia. Sutyknuŭšysia z hetym, nichto nie paddasca spakusie prahałasavać suprać».

Naš intares u Eŭrasajuzie

Kožnaja kraina išła ŭ Sajuz, šukajučy svaje intaresy. Viadoma, intaresy dziaržavy vielmi šmatlikija i raznastajnyja, a tamu dziela ich vyznačeńnia nieabchodnaja dyskusija na ŭsich uzroŭniach, ale jany pavinny być kankretna vyznačanyja. Naprykład, adnym ź intaresaŭ Vialikaje Brytanii ŭ Sajuzie było kampensavańnie zhublenych ekanamičnych mahčymaściaŭ u jejnych kolišnich kalonijach.

Nam taksama, kali ŭžo paŭstała pytańnie intehracyi ŭ Eŭraźviaz, treba šukać svaje kankretnyja intaresy. Pačać z prostaha pytańnia — intehracyja dziela čaho? Prykładam, aŭtary knihi «Biełaruś: scenary reformaŭ» pišuć pra perspektyvy, pieradumovy i historyju dačynieńniaŭ Biełarusi i eŭraintehracyjnych prajektaŭ. Ale zabyvajucca na abhruntavańnie samoj idei eŭraintehracyi dla Biełarusi! A heta tearema, a nie aksijoma.

Na žal, takoje biezrazvažnaje staŭleńnie da idei eŭrapiejskaha abjadnańnia davodzicca nazirać siarod mnohich aktyvistaŭ apazycyi. I heta hłybokaja pamyłka. Nielha prapahandavać ideju eŭrapiejskaj intehracyi, nie razumiejučy jaje značeńnia dla Biełarusi i nia mohučy jaje abhruntavać. Heta vidać užo pa vielmi dziaržaŭnickim padychodzie mnohich demakrataŭ da palityki. Jon piarečyć ideałam eŭraintehracyi. Viadoma, nacyjanalnaja dziaržava ŭ jaje ŭschodnieeŭrapiejskim razumieńni — heta kančatkovy vynik evalucyi instytutu dziaržavy, jana kantraluje ŭsich i vyznačaje ŭsio. Ale ŭ ramkach EZ źmianiŭsia pohlad na nacyjanalnuju dziaržavu, zrešty, jak i ŭva ŭsim zachodnim śviecie, dzie ŭradavyja ahiencyi razhladajucca jak ustanovy pa akazańni pasłuhaŭ hramadzianam, a nie instrumenty manapolnaha hvałtu na peŭnaj terytoryi. Biełaruskija demakraty musiać zrazumieć heta albo jany prosta nie patrapiać pravodzić efektyŭnuju i razumnuju palityku.

Heta važna i tamu, što, jak piša International Herald Tribune, siońnia ŭźnikła pytańnie ab suadniesienaści intaresaŭ pašyranaha Źviazu intaresam usich čalcoŭ. «Da pačatku 1990‑ch h. my ŭvažali, što nacyjanalnyja i eŭrapiejskija intaresy jość synanimičnymi i identyčnymi pamiž saboj. Siońnia isnuje vidavočnaja apazycyja hetamu mierkavańniu». Sapraŭdy, siońniašni prajekt abjadnanaj Eŭropy nastolki adroźnivajecca ad prajektaŭ 50‑ch, 60‑ch i navat 90‑ch h., što jaho treba ličyć čymści zusim inšym, užo choć by dziela raznastajnaści jahonych ŭdzielnikaŭ. I treba zrazumieć, što ŭsio‑tki biełarusam nielha zabyvacca na svaje intaresy, spadziejučysia, što ŭsio za nas vyrašyć Brusel.

Brusel tolki kaardynuje hety prajekt supolnaje Eŭropy, ale prajekt supracy praduhledžvaje vykazvańnie jahonymi ŭdzielnikami svaich zacikaŭleńniaŭ, intaresaŭ i pretenzijaŭ. Paśla jany dachodziać zhody i pracujuć. Adnak śpiarša treba vykazacca. I tut znoŭ niama peŭnaści, što biełarusy zdoleli b vykazać svaje intaresy, kali b jany (ujavim sabie) tam užo byli. Bo kali pahladzieć na kamentary ŭ biełaruskich ŚMI z nahody niepryniaćcia Kanstytucyjnaj damovy EZ, dyk składvajecca ŭražańnie, što razumieńnie našych intaresaŭ u EZ u biełaruskaj supolnaści, tak ci inakš dałučanaj da palityki, pakul adsutničaje. Čuvać było tolki škadavańnie pa Kanstytucyi. I nijakaj refleksii.

Heta niebiaśpiečna. Bo, naprykład, kanstytucyjnyja inavacyi nasamreč davali eŭrapiejskaj čaćviercy — Vialikaj Brytanii, Francyi, Niamieččynie i Italii — mahčymaść daminavać pry pryniaćci rašeńniaŭ. A heta, u pryvatnaści, aznačała b, što zamiežnaja palityka Źviazu budzie skiravanaja pieradusim na Mižziemnamorje, jakim cikaviacca Francyja dy Italija. Niamieččyna ž znoŭ mahła b ihnaravać Uschodniuju Eŭropu, aby dahadzić maskoŭskim siabram. Uschodniaja Eŭropa — u projhryšy.

Faktyčna, heta niebiaśpiečna nia tolki dla biełarusaŭ ci ŭschodnieeŭrapiejcaŭ. Heta niebiaśpiečna dla samoha Źviazu, jaki tym samym pierastaŭ by być prajektam supracy, a pačaŭ by pracavać u pryvatnych intaresach. Tamu nam varta zvažać na takija momanty.

Kab Eŭraźviaz nas nie rasčaravaŭ, nam treba čynna ŭdzielničać u im jak partneram, a nie čakać hatovych rašeńniaŭ i datacyjaŭ. Heta — pieršačarhovaja zadača biełaruskaha palityčnaha kiraŭnictva ciapier i ŭ budučyni. Znoŭ ža nie abyjdzieśsia abstraktnymi metami «viartańnia ŭ Eŭropu», bo tolki kankretnyja kroki i prajekty daduć plon. Jak lozunh dla natoŭpu jano, viadoma, prydasca, ale palityčnaja stratehija składajecca nia ź lozunhaŭ.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0