Бландзіна Франку напісала кнігу, героі якой паходзяць з Беларусі, а частка падзей адбываецца ў Друі. Пра кнігу расказвае Зося Лугавая.
Спачатку мястэчка не называецца — гэта проста «мястэчка каля рэчкі», дзе ў старым доме на вузкай вулачцы жыве дзяўчынка. Але пакрысе становіцца зразумела, што гэта Беларусь, і ўзнікае назва мястэчка — Друя. Героі выязджаюць з Беларусі, вяртаюцца ў Беларусь, а адна з самых драматычных і важных для сюжэта падзей адбываецца на шляху паміж Браславам і Друяй, які героям давялося пераадольваць пешкі. Ці многа маем такіх дзіцячых кніг ад беларускіх аўтараў, як гэтая ад бразільянкі?
Галоўнае пытанне да аўтаркі: чаму Беларусь? Дакладнага адказу ў кнізе не будзе, але Беларусь не адзінае экзатычнае месца, дзе адбываюцца падзеі. Напрыклад, у кнізе будзе востраў Кадзьяк у заліве Аляска, будзе Тонга ў Палінезіі, будуць астравы Трыстан-дэ-Кунья і самае аддаленае ў свеце паселішча з рамантычнай назвай Эдынбург-Сямі-Мораў. Мяркую, аўтарка намагалася выбраць максімальна аддаленыя і экзатычныя пункты планеты. От жа, мы для кагосьці экзотыка накшталт астравоў у Ціхім акіяне.
Але аўтарка не проста тыцнула пальцам у мапу, але вывучала мясціны, пра якія піша. Беларусь тут не ўмоўная, а з канкрэтнымі каардынатамі.
«Бервальд вырас у Беларусі, і гадавалі яго тры вельмі дарагія яму цётачкі. Яны не былі сёстрамі па крыві, іх удачарылі зусім маленькімі, і паходзілі яны з трох розных беларускіх гарадоў. І хаця былі яны дочкамі розных бацькоў, але нарадзіліся ў адзін дзень і ў адзін час, заўсёды насілі зялёныя сукенкі аднаго фасону і былі неверагодна падобнымі адна да адной, амаль аднолькавымі. Іх звалі Гэлена, Таццяна і Ядзвіга, і яны займаліся важнымі грамадскімі справамі. Гэлена была павітухай, Таццяна — дарадцай, а Ядзвіга дбала пра могілкавы сад».
Імёны і назвы ў кнізе амаль заўсёды ўзнікаюць не адразу, аўтарка робіць з гэтага гульню. Імя галоўная гераіні — той самай дзяўчынкі з Беларусі — стане вядома толькі напрыканцы, і будзе нечаканасцю, паверце.
Гульні з імёнамі добра перададзеныя ў беларускім перакладзе. Напрыклад, трох цётачак будуць зваць супольным імем ГэТаЯ, бо яны былі вельмі падобныя і ўвесь час разам, што людзі стаміліся спрабаваць іх адрозніць, таму проста аб’ядналі першыя склады імёнаў Гэлена, Таццяна і Ядзвіга — атрымалася ГэТаЯ. Дасціпныя вясковыя мянушкі — добра вядомая традыцыя, і тут перакладчыца дакладна дала рады.
Але не толькі Беларусь як стартавы пункт падзей робіць гэтую бразільскую кнігу незвычайнай. І не толькі гульні з імёнамі. Бландзіна Франку сама актыўна ўдзельнічае ў гісторыі. Яе голас моцны, яна ўвесь час наўпрост звяртаецца да чытача, дражніць яго і правакуе. Карацей, не цырымоніцца.
«А што цяпер? Вы, дарагія чытачы, якія не маеце дачынення да гэтай гісторыі, можаце сказаць мне, на якое ліха Бервальд збіраецца паехаць немаведама куды з дзяўчынкай, куніцай і амаль чатырохметровым кадзьяцкім мядзведзем?».
Такія аўтарскія паводзіны — паўторы, апраўданні, кпіны — могуць альбо весяліць, альбо раздражняць. Застацца абыякавымі тут складана. Відавочна, што аўтарка робіць гэта наўмысна — каб стварыць дынамічны і крыху хаатычны аповед. Яна ўвесь час сама сябе прыспешвае:
«Тонга — надзвычай прыгожая краіна, і, думаю, пазней мы яшчэ вернемся сюды, каб расказаць іншыя гісторыі. Але цяпер часу застаецца ўсё менш і нам трэба паспяшацца на Аляску, каб не спазніцца на сустрэчу з Барталамеем».
Гэта гісторыя з прысмакам магічнага рэалізму, што ўласціва лацінаамерыканскай літаратуры. Таму ў «Дзяўчынцы з Беларусі» акрамя звычайных людзей (хаця якія ж яны звычайныя?!) будуць і духі, і сустрэчы з памерлымі, і людзі, якія ўмеюць гаварыць на мове жывёлаў, і неймаверныя перасоўванні па ўсім зямным шары. Таму, мяркую, гэтую кнігу і будзе цікава чытаць разам з дзецьмі, каб зірнуць на яе дзіцячымі вачыма і не раздражняцца, а атрымліваць асалоду ад непрадказальнасці і нястрыманай фантазіі аўтаркі. Бландзіна Франку да канца вытрымлівае іранічны тон і скончыць нават яшчэ больш гарэзліва, чым пачынала:
«Вось жа ліха! Яшчэ і гэта?! Доўгае падарожжа на Аляску, ажно шаснаццаць раздзелаў, каб у выніку ўсе памерлі?! Але ж памерлі не ўсе! Інэс памерла на дарозе паміж Браславам і Друяй. Барталамей памёр падчас падарожжа ў пошуках Інэс… Цыцэрон, той самы качканос, які праглынуў паперку ў чацвёртым раздзеле, таксама памёр. Але качканосы ўвогуле не жывуць даўжэй за пятнаццаць гадоў, таму гэта было толькі пытанне часу…».
Бландзіна Франку ўжо каля 20 гадоў піша дзіцячыя кнігі. Разам з мужам і ілюстратарам Жузэ Карлусам Лолу яны стварылі больш за 50 кніг і атрымалі некалькі важных бразільскіх і міжнародных прэмій, як літаратурных, так і мастацкіх. Ілюстрацыі ў беларускім выданні «Дзяўчынкі з Беларусі» — аўтэнтычныя, аўтарства Жузэ Карлуса Лолу.
Бландзіна Франку. Дзяўчынка з Беларусі. — Мінск: Папуры, 2025
Каментары