Ён быў са мной усе 40 дзён у турме.
Вацлаў Гавал напісаў яго напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі. Гэта быў зварот да тых з нас, хто выйшаў 19 снежня 2010 на Плошчу, каб пратэставаць супраць хлусні і падману.
Ліст Гаўла зачытала дзясяткам тысяч беларусаў, якія выйшлі ў дзень выбараў на Кастрычніцкую плошчу Мінска, дырэктар Свабоднага тэатра Наталля Каляда. Я тады падышла да Наташы і ўзяла аркуш са словамі Гаўла сабе, каб размясціць потым яго на сайце charter97.org.
Калі праз некалькі гадзін спецпадраздзяленне КДБ у масках узламала дзверы рэдакцыі, я паспела толькі накінуць куртку — і мяне павезлі ў турму.
Перш чым адправіць у камеру, мяне абшукалі. Забралі ланцужок з крыжыкам, пярсцёнкі, рэмень, шалік. У кішэні ахова знайшла і ліст Гаўла. Уважліва прачыталі. Памятаю, я сказала: «Хоць ліст пакіньце, навошта ён вам?» Мабыць, ад таго, што было каля 6 гадзін раніцы і работнікі турмы ўсю ноч абшуквалі і размяркоўвалі па камерах палітвязняў, іх пільнасць прытупілася. Мне дазволілі пакінуць ліст сабе…
Усе 40 дзён у «амерыканцы» я хавала ліст Гаўла пад матрацам.І калі было асабліва цяжка — даставала і чытала. Зноў і зноў. Я вывучыла яго на памяць, як і «Ойча наш».
«Дарагія сябры!
Я шлю вам маю сардэчную падтрымку ў вашай перадвыбарчай барацьбе. Я б хацеў вас запэўніць, што я і мае сябры ў думках з вамі і, нягледзячы на вынікі прэзідэнцкіх выбараў — мы ўсе, напэўна, можам прадбачыць гэтыя вынікі — мы не перастанем падтрымліваць Беларусь у яе імкненні быць сябрам Еўрасаюза. Свабода гэтага вартая, нават калі вынік не будзе імгненным. Мы чакаем ад урада Беларусі таго ж, чаго чакаем ад любога ўрада ў свеце: падпарадкоўвацца міжнародным патрабаванням у галіне правоў чалавека.
Я жадаю вам усім найлепшага, і я ўпэўнены, што вы дажывяце да таго часу, калі ваша краіна будзе свабодная.
Заўсёды ваш,
Вацлаў Гавал».
У канцы студзеня 2011 года пад пагрозай эканамічных санкцый з боку Еўрасаюза ўлады вырашылі адпусціць некалькіх палітвязняў. Праўда, каб пасля ўсё роўна судзіць.
Памятаю, я сабрала бедныя пажыткі, схавала ліст Гаўла далей, у стос розных пастановаў аб арышце і прыцягненні мяне да крымінальнай адказнасці, і выйшла з камеры.
Але перад выхадам з «амерыканкі» мяне чакаў яшчэ адзін пільны «шмон». Зачынілі ў асобнай камеры, перакапалі ўсе рэчы, прагледзелі кожную паперку і, вядома, знайшлі ліст былога прэзідэнта Чэхіі. Што тут пачалося!
У камеру ўбеглі тыя самыя людзі ў масках — невядомае спецпадраздзяленне, якое, як стала вядома пазней, падвяргала
Давялося расказаць усю гісторыю, паралельна адукаваўшы іх усіх у тым, хто такі Вацлаў Гавал. Прыбег сам начальнік турмы палкоўнік Аляксандр Арлоў — чырвоны, змоклы і ўскудлачаны. Як жа — «маляву» на волю перахапілі!
Але ордэна за пільнасць Арлову, мабыць, так і не далі. Тэкст хоць і быў універсальны, але на заклік кандыдата ў прэзідэнты да народных масаў відавочна не цягнуў. Скончылася ўсё тым, што я напісала тлумачальную на імя начальніка турмы, у якой зноў расказала, хто такі Гавал і што ён зрабіў для беларускага народа.
Урэшце мяне вывелі за вароты турмы КДБ, але ліст Гаўла забралі. Напэўна, для правядзення аўтаразнаўчай і лінгвістычнай экспертызы…
Праз некаторы час, ужо ў «высылцы» ў Кобрыне, я атрымала ад былога прэзідэнта Чэхіі яшчэ адзін ліст, у якім былі такія радкі:
«У гэты цяжкі час мы думаем пра вас і вашых блізкіх і плануем і ў далейшым звяртаць увагу міжнароднай супольнасці на парушэнне асноўных правоў чалавека ў вашай краіне. Мы ўжо доўгі час спрабуем узмацніць міжнародны ціск дзеля вызвалення несправядліва зняволеных, а таксама для спынення пераследу апазіцыі… Мы верым, што ваша пазіцыя будзе ўзнагароджаная
Праз некалькі дзён мне давялося бегчы з Беларусі. Але гэты апошні ліст Гаўла заўсёды са мной. І, чытаючы яго зноў і зноў у самыя цяжкія часы, я веру, як тады, у турме, што мы будзем жыць годна ў нашай цудоўнай краіне. Таму што ў гэта верыў Вацлаў Гавал…
Каментары