Listy čytačoŭ «NN» na temu «Niamieckaj chvali»

Harantyja dziaržaŭnaj stabilnaści

Pračytaŭšy materyjały moŭnaj dyskusii, jakaja razharełasia na sajcie «Naša dumka», ja sumieŭsia. Nie čakaŭ, što prablema — chutčej, trahiedyja — biełaruskaj movy moža vyklikać u rasiejskamoŭnaj elity takija razvahi j pasažy. Zhadałasia memaryjalnaja doška Jakubu Kołasu, što zamacavana na pryvatnym domie na vulicy jahonaha imia ŭ Połacku. Šylda paviedamlaje: «Ulica nazvana v čiesť Jakuba Kołasa — narodnoho poeta Biełorusskoj SSR, odnoho iz osnovopołožnikov novoj biełorusskoj litieratury». A vulica taja — chutčej, maleniečki zavułačak u rajonie pryvatnaj zabudovy Zapałoćcie, z tupikami z abodvuch bakoŭ. Maŭlaŭ, jakija mohuć być pretenzii — my šanujem vašaha klasyka, voś i vulicu nazvali jaho imiem, i navat šyldu adpaviednuju prykrucili. Tolki ad takoha šanavańnia motašna robicca.

Niejak haściavaŭ u mianie były niaŭdały palityk, jaki taksama apantana davodziŭ, što biełarusizacyja ŭ Biełarusi pryviadzie da trahiedyi, bo ludzi, i prykład u jaho jość — moładź u krainach Bałtyi, adarvucca ad rasiejskaj movy, a ajčynnaja navuka z taje pryčyny naahuł zahinie. Adnak ci možna ŭjavić takoje, kab biełarus nie zrazumieŭ rasiejskaj movy? Kab, znachodziačysia ŭ medyjnaj prastory Rasiei, straciŭ viedańnie vialikaj i mahutnaj? I nichto ž nie patrabuje hvałtoŭnaj biełarusizacyi.

Biełaruskaja mova musić być prosta dziaržaŭnaj, jak toje zafiksavana ŭ Kanstytucyi. Movaj ułady i nacyjanalnaj kultury. I heta absalutna nie datyčyć vybaru movy dla pryvatnaha karystańnia. Ale kali čałaviek źbirajecca ŭ palityku, viedańnie movy krainy musić być biezdakornym. Hetaksama i ŚMI ŭ krainie (tyja, što finansujucca ź dziaržbiudžetu) musiać być biełaruskamoŭnymi. Pierš za ŭsio telebačańnie. Pryvatnuju ž hazetu vydavajcie choć na movie evenkaŭ.

Tamu bolšaść biełaruskich palitykaŭ, dziejačaŭ kultury i navuki absalutna adekvatna prareahavała na navinu pra toje, što «Niamieckaja chvala» źbirajecca rabić biełaruski blok pa-rasiejsku. Niečakana adbyłasia kansalidacyja ludziej z roznych palityčnych lahieraŭ i sotni inšych viadomych u krainie ludziej. Jany vystupili ŭ abaronu pryncypaŭ budučaj biełaruskaj dziaržaŭnaści. Pratest prahučaŭ nastupnym čynam: kali heta takaja dapamoha, dyk nam jaje nia treba. Heta apanenty z «Našaj dumki» paprydumlali rusafobiju.

Siońnia ŭžo vidavočna, što kraina Biełaruś moža adbycca tolki ź viartańniem u paŭnacenny ŭžytak biełaruskaj movy, jak Litva — ź litoŭskaj, a Ŭkraina — z ukrainskaj. Inakš naš dziaržaŭny karabiel biaskonca budzie «štarmić» na chvalach «sajuznaj intehracyi» i «pačućcia mienšych bratoŭ». Biełaruskaja mova — heta nia tolki kulturny skarb (spadčyna), ale i harantyja dziaržaŭnaj stabilnaści, samakaštoŭnaści i hodnaści. Inakš u najlepšym vypadku zastaniomsia z rasiejskamoŭnymi butaforskimi šyldami na zavułkach z tupikami.

Aleś Arkuš, Połacak

▶

Raźviali na hrošy

Tolki pračytaŭšy zajavu niamieckaj ambasady, robicca zrazumieła, što «Niamieckaja chvala» specyjalnaha viaščańnia dla Biełarusi rabić uvohule nie źbirajecca i nie źbirałasia.

Žurnalisty nia buduć stvarać tekstaŭ pieradač dla Biełarusi. Zdajecca, hetaha nia tolki ja, a i bolšaść našych ludziej nia viedajuć.

Heta ž, akazvajecca, budzie paŭtor pieradač (rasiejskich i zroblenych dla Rasiei) rasiejskaj redakcyi «Niamieckaj chvali», jakija jany paličać (ci nie paličać) cikavymi i dla biełaruskaha słuchača. Rasiejskaja redakcyja takim čynam prosta dadatkovyja hrošy sabie vyduryła ŭ Eŭraźviazu. Pavieličeńnia pracazatrat u supracoŭnikaŭ radyjostancyi, za što zvyčajna hrošy płaciać, tut nijakich niama.

Toje samaje, kali rasiejskaja hazeta publikuje artykuł pra padziei ŭ Biełarusi ci adnosiny ź joj, raźličany na rasiejskaha čytača, a biełarusy im taksama zacikaviacca — što tam susied pra nas dumaje? — i pačynajuć kuplać hazetu, čytać artykuł ci navat pieradrukujuć jaho ŭ svaje hazety. Tolki rasiejskija hazety nie daŭmielisia pakul hrošaj u Eŭraźviazu za artykuły pra Biełaruś prasić.

Napeŭna, dla prostaha pavieličeńnia eternaha času na Rasieju šlacham dadatkovaha paŭtoru pieradačy Eŭraźviaz by hrošaj nia daŭ, dyk jany dapiali «pakłapacicca ab demakratyi ŭ Biełarusi». Nu chto tolki nie karystajecca z łukašenkaŭskaha režymu… Jak, naprykład, časam rasiejskija emihranty, kab atrymać za miažoj dazvoł na žycharstva, nazyvajuć siabie biełarusami, što źbiehli ad pieraśledu.

Pieradačy rasiejskaj redakcyi «Niamieckaj chvali» ŭ Biełarusi i tak dobra čuvać, i toj, chto ŭ Biełarusi ich słuchaje, sam u stanie vyznačyć, što jamu cikava, a što nie. Redakcyjnaje sita tut nie patrebna.

Niaŭžo Eŭrakamisija nie razumieje, što ich prosta «raźviali na hrošy»?

Taisa Miščanka, Maskva

▶

Pryjarytet biełaruskamu

Dałučaju svoj podpis da zakliku ab bajkocie «Niamieckaj chvali», ab źmianieńni jaje moŭnaj palityki. Adnak adnačasova chaču zrabić niekalki zaŭvah da artykułu sp.Silickaha «Dzie vyhadujecie novych Bykavych» («NN» №31). Ale čamu my nia možam abyścisia biez rasiejskaje movy? Prybałty mohuć abyścisia, ukraincy, hruziny, a my nia možam. Paraŭnańnie moŭnaj sytuacyi Ŭkrainy i Biełarusi (choć i ŭ Internecie) — uviadzieńnie ŭ zman čytača: va Ŭkrainie ŭsie dziaržaŭnyja asoby — ad prezydenta da prostaha čynoŭnika — razmaŭlajuć pa-ŭkrainsku.

Rasiejskamoŭnamu nacyjanalizmu biełaruskaja mova nie patrebna, jak nie patrebny i biełaruskamoŭnyja piśmieńniki. Naahuł «rasiejskamoŭny biełaruski nacyjanalizm» — paniaćcie štučnaje, kabinetnaje, i nijaki jon nia naš paratunak. Nielha adnoj rukoj pisać za rasiejskuju movu, a druhoj za biełaruskuju, treba być na niejkim adnym baku, a nie pasiaredzinie. A kali vystupać i za našych, i za vašych, to ničoha z hetaha nie atrymajecca. Kali chočacie, kab u krainie była adna dziaržaŭnaja mova (biełaruskaja), kab była adukacyja na dziaržaŭnaj movie na ŭsich uzroŭniach. Budzie adukacyja — budzie budučynia.

V.Šaŭroŭ, Horadnia

▶

Ot, hetyja niemcy

Niamieččyna i niemcy vačyma biełarusa — cikavaja tema, vartaja hazetnych artykułaŭ i cikavych apoviedaŭ. Asabliva ciapier, kali nie ścichaje abureńnie niazhrabnaściu i niedalnabačnaściu «Niamieckaje chvali» ź jaje ihnaravańniem biełaruskaje movy. Niamieččyna — zahadka, jakuju možna adnačasova lubić i nienavidzieć, ale niemahčyma darešty spaścihnuć. Tamu varta prosta dzialicca asabistymi ŭražańniami.

Niemcy zaŭsiody viedajuć usio lepiej za ŭsich. Dzie jakaja kraina, dzie chto jak razmaŭlaje, chto da kaho naležyć. U ich usio rasstaŭlena pa paličkach. A kali jany niečaha i nia viedajuć, pytajucca ŭ taho, chto viedaje ŭsio. Pytańnie movy ŭ Biełarusi zabłytanaje i dla samich biełarusaŭ. A ŭ niemcaŭ ź ichniaj prahaj da peŭnaści i adnaznačnaści jano vyklikaje alerhiju. Voś jany, vidać, i vyrašyli spytacca, što rabić, u «adkaznaha» za rehijon — u Maskvy. Taja paraiła.

Naahuł niemcy lubiać Maskvu i Rasieju. Hetaja luboŭ hłybokaja i maje prymiety zachapleńnia ŭłasnaj procilehłaściu. Tam, na ŭschodzie, jość niešta takoje vialikaje, nielahičnaje i mahutnaje! A tut my, niemcy. A toje, što znachodzicca pamiž nami i hetym mahutnym, niejak tracić svaju značnaść. A jašče była hrandyjoznaja hańba, pra jakuju niemcy nia vielmi žadajuć razmaŭlać. Jany prosta lubiać Rasieju za toje, što jana vyjhrała ŭ ich vajnu!

Niemcu ciažka davieści, što ty biełarus. Dla ich hetaha paniatku prosta nie isnuje. Usio, što na ŭschod ad Polščy, — heta Rasieja, pryčym prykładna za Mienskam pačynajecca Sibir ź miadźviedziami. Dla ich Rasieja — heta zvyšpaniaćcie, jakoje ŭklučaje ŭ siabie šmat kavałkaŭ, ale ž hetyja kavałki nia vartyja taho, kab razhladać ich asobna. Dyj kłopatna heta. Treba ž tady zavučvać novyja niazručnyja dla niamieckaj nazvy krain, movaŭ... Tamu, choć ty i kažaš, što ty — biełarus, ty dla ich — usio roŭna Russisch. Hetaja schiema nastolki hłyboka i niepachisna siadzić u niamieckaj śviadomaści, što niemcy nie curajucca apantanych sprečak i navat paharšeńnia asabistych adnosin, kab tolki davieści, što dla ich heta ŭsio roŭna Rasieja. Nielha skazać, što jany zusim nia zdolnyja da navučańnia. Prykładna praz hod haračych dyskusij, tłumačeńniaŭ i vyvučeńnia hieahrafičnaje mapy jany pastupova pačynajuć razumieć šmatabličnaść Uschodniaje Eŭropy i prymajuć, što ty — nie rasiejec. Ale ž heta dla ich — najhłybiejšaje rasčaravańnie. Tamu što rasiejcaŭ u ich vačach jość za što pavažać (dy chacia b za minułuju vajnu). A palaka, čecha ci, jašče horš, jakoha biełarusa pavažać, kaniečnie, niama za što. Tut tabie ni ekzotyki, ni vieličy, ni vajskovaje słavy, ni jadziernaje zbroi, ni Pucina. Tamu, kali niemiec narešcie ŭciamić, što ty jak by nie zusim rasiejec (abo rasiejec druhoha hatunku), intares da tvaje asoby i pachodžańnia rezka padaje.

Zrešty, hetaja niazhrabnaść niemcaŭ u nacyjanalnych pytańniach tyčycca nia tolki Ŭschodniaje Eŭropy. Dla niemcaŭ, naprykład, Šatlandyja — heta taksama Anhlija, bo tam razmaŭlajuć pa-anhielsku! (Paznajacie analohiju?) A Aŭstryja — uvohule histaryčnaja niedarečnaść i najlepšy abjekt kpinaŭ dy anekdotaŭ. Pryhadvajecca taki. Niamiecka-aŭstryjskaja miaža. Na niamieckim baku bavarski pamiežnik kliča svajho aŭstryjskaha kalehu i kaža jamu:

— Viedaješ, chto samy durny ŭ śviecie?

— Nie, — adkazvaje aŭstryjak.

— Ty i tvoj brat! — bavarac korčycca ad śmiechu.

Aŭstryjak zasmučajecca i pačynaje rumzać. Ale bavarac jaho sucišaje:

— Nia płač, schadzi da švajcarskaje miažy i raskažy toje samaje švajcarcu!

Aŭstryjak tak i robić. Idzie da švajcarskaje miažy, kliča pamiežnika i pytajecca:

— Viedaješ, chto samy durny ŭ śviecie?

— Nie, — adkazvaje švajcarac.

— Ja i moj brat!

Siaržuk Vinahradaŭ, Londan

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0