Chto z nas Jeŭropa: histaryčnaja dyskusija ŭ «Kraŭn-płazie» pieratvaryłasia ŭ haračaje tok-šou

13 maja ŭ Minsku adbyłasia haračaja dyskusija «Nacyi i dziaržavy Uschodniaj Jeŭropy — pierśpiektyva 2026».

Vykazacca pra našu bližejšuju budučyniu zaprasili daśledčykaŭ z čatyroch krain: Alaksieja Milera z Rasii, Hieorhija Kaśjanava z Ukrainy, Alfredasa Bumbłaŭskasa ź Litvy, a Biełaruś pradstaŭlaŭ palitołah Andrej Kazakievič, arhanizatar sustrečy. Maderavaŭ dyskusiju biełaruski fiłosaf, redaktar Arche Valer Bułhakaŭ.

U zału «Prynces II» hatelu «Kraŭn płaza» nabiłasia poŭna achvotnych pasłuchać sprečku. U čas dyskusii atmaśfiera nie raz źmianiałasia ad ejfaryi da rospačy, a navat i hnievu. I jaŭna brakavała pultaŭ dla acenki pramoŭ, jak va ŭkrainskich pieradačach Savika Šustera.

Rasija nie Jeŭropa, heta i jość kryzis

Va ŭstupnym słovie ŭdzielnikam prapanavałasia karotka vykazacca pra budučyniu Uschodniaj Jeŭropy. Pačali z rasijskaha pohladu, jaki tranślavaŭ Alaksiej Miler: Jeŭrasajuz pierastaŭ być subjektam hieapalityki, zamiest jaho ciapier dziejničaje NATA, i napružanaść u adnosinach z Rasijaj pastajanna raście (ale sposabaŭ razradki, jak u časy Chałodnaj vajny, užo nie isnuje). U 2000-ja Rasija zrazumieła, što jana nie Jeŭropa, i ciapier sprabuje zrazumieć, chto ž jana.

Kitaj pastupova stanovicca adzinym siabram Rasii. Rasija pierastała bajacca, jany z Kitajem navučylisia canić adno adnaho. Apošniaje zaklučeńnie Milera vyklikała pytańni, a najbolš napružyłasia zała, kali Miler zaznačyŭ: «Ideja, što ES — rašeńnie prablem, pavinna sychodzić, bo ES sam staje prablemaj». Uśmichaŭsia ŭ hety momant chiba Andrej Kazakievič. Jon, jak vyjaviłasia nieŭzabavie, mieŭ što adkazać.

Pieramoha hramadzianskaj supolnaści

Nastupnym słova atrymaŭ ukrainski historyk Hieorhij Kaśjanaŭ, jaki adrazu papiaredziŭ: «Mnie ciažka abjektyŭna kazać pra Rasiju, ale pasprabuju». Na jaho dumku,

ciapier najbolšaja pahroza dla samoj Rasii — źniknieńnie hramadzianskaj supolnaści.

U toj ža čas, daśledčyk miarkuje, što Rasija nie moža być demakratyčnaj dziaržavaj: jana ŭ toj ci inšaj formie zaŭždy budzie aŭtarytarnaj.

Što tyčycca Kitaja, to jon blizki Rasii pa kiraŭničych strukturach, ale ekanamična Rasija budzie ŭvieś čas prajhravać jamu.

ES u kryzisie, ale, viadoma, zusim nie źnikaje, nie zhadziŭsia Kaśjanaŭ z papiarednim vystupoŭcam. A voś Ukraina dla ES — čamadan biez ručki: ciažka dapamahać takoj vialikaj krainie, u jakoj šmat prablem nie tolki źniešnich (dziakuj našym uschodnim susiedziam, kiŭnuŭ Kaśjanaŭ u bok Milera), ale i ŭnutranych. «U mianie dežaviu z 2006 hodam — za vyklučeńniem situacyi z hramadzianskaj supolnaściu. Siońnia va Ukrainie jość hramadzianskaja supolnaść i formy hramadskaj samaarhanizacyi. I ŭ hetym jość elemient nadziei». Na žal, ES choča pracavać tolki ź dziaržaŭnymi instytutami, a nie z hramadzianskaj supolnaściu, jakaja dla ich — adzinaja nadzieja, paškadavaŭ Kaśjanaŭ.

Chto daŭ Biełarusi Hrodna

Surova pačaŭ svoj vystup litoŭski historyk Alfredas Bumbłaŭskas: «Uvohule, ja nie razumieju, pra što my havorym, kali kažam pra nacyju jak pra hulca na palityčnym poli», zajaviŭ daśledčyk. Nacyja — nie hulniavaja katehoryja, a sacyjałahičnaja i navat kaštoŭnasnaja. «My, litoŭcy, viedajem Ruski śviet u Kalininhradskaj vobłaści. Pahladzicie, što vy zrabili ź bliskučaj niamieckaj cyvilizacyjaj! Kryzis pačaŭsia ŭ 2015-m hodzie, kali nie stała davieru da Rasii — da taho my vieryli, što Rasija maje niejki cyvilizavany varyjant raźvićcia. A z 2015-ha Rasija stała nie ź Jeŭropaj, jak adznačyŭ spadar Miler. Heta i jość kryzis, pra heta my pavinny dumać».

U takoj situacyi aptymisty ŭ hieapalitycy, aptymisty ŭ adnosinach da Rasii, takija, jak Ježy Hiedrojć i inšyja vialikija asoby, stali marhinałami, zaznačyŭ litoviec: «Uvohule Hiedrojć — hienijalny čałaviek, zmoh kardynalna źmianić zamiežnuju palityku Polščy. Ja kažu, što my ŭ Litvie pavinny pastavić załaty pomnik Ježy Hiedrojciu i kožny dzień kožny litoviec pavinien całavać ruku jamu — dziakujučy jamu Polšča nie stała vystaŭlać pretenzii na Vilniu, Lvoŭ i Hrodna».

Bumbłaŭskas miarkuje, što «vialikaja rasijskaja kultura» — kultura piacidziesiaci hadoŭ, ad Alaksandra II da Stałypina, a potym pačynajecca stalinski mif. Rasija išła zachodnim šlacham, ale ŭsio ścior balšavizm: «Dastajeŭski ŭ «Djabłach» sprahnazavaŭ źjaŭleńnie balšavikoŭ — čamu nichto nie pračytaŭ?!»

Biełaruś i Ukrainu daśledčyk adnosić da zachodniaha śvietu: jany nie znachodzilisia ŭ zachodniaj cyvilizacyi tolki apošnija sto hadoŭ, ličyć jon.

Miažu pamiž Litvoj i Biełaruśsiu Bumbłaŭskas nazvaŭ «samaj durackaj» i samaj doŭhaj u Jeŭropie — 682 kiłamietry: «My majem miažu navat nie pa kałhasach, a pa bryhadach kałhasnych! Heta stalinski kałhas, stalinskija miežy».

Rasija Jeŭrasajuzu nie kankurent

Zaviaršaŭ pieršaje koła vystupaŭ biełaruski palitołah Andrej Kazakievič. Jahony vystup nie byŭ takim ekspresiŭnym, jak papiarednija. Pramovu supravadžali ilustracyi z dyjahramami. Kazakievič adznačyŭ, što

Uschodniaja Jeŭropa była centram suśvietnaj historyi ŭsio XX stahodździe, i tolki ciapier rehijon pieratvaryŭsia ŭ pieryfieryju. Chto ž centr? ES — zona palityčnych i ekanamičnych upłyvaŭ. Procivahu, niejkaha realnaha kankurenta ES znajści ciažka.

Rasija takoj procivahaj jaŭna nie stanie:

Biełaruś — adzinaja kraina Uschodniaj Jeŭropy, u jakoj Rasija źjaŭlajecca asnoŭnym handlovym partnioram. Dla inšych krain rehijonu pytańnia nie staić: ES daŭno i stabilna zajmaje pieršaje miesca ŭ handli ź imi.

Z šaści krain Uschodniaj Jeŭropy Rasija maje kanflikt z tryma (z Ukrainaj i Hruzijaj — vostry, z Małdovaj — zamarožany), a da taho ž — niejtralnyja adnosiny z Azierbajdžanam, jakija taksama bałansujuć na miažy, bo Rasija padtrymlivaje Armieniju ŭ kanflikcie dźviuch krain.

Adzinyja partniory Rasii ŭ rehijonie — Biełaruś i Armienija, ale hetaha mała, kab kankuravać ź ES ekanamična, a z ZŠA palityčna i ŭ śfiery vajskovaha supracoŭnictva.

 «Była takaja dziaržava — Litva. Milhała…»

Paśla admysłova pravakatyŭnaha padsumavańnia maderatara Valera Bułhakava (vykazvańni Milera byli acharaktaryzavanyja jak prapahandysckija, Kaśjanava — jak piesimistyčnyja, Bumbłaŭskasa — jak aptymistyčnyja) vystupoŭcy atrymali mahčymaść adkazać maderataru i adzin adnamu. Vystupali ŭ raniejšym paradku.

Pabłažlivaść u pramovie Alaksieja Milera źmianiłasia na razdražnionaść (ci pozu razdražnionaści). ES vyčarpaŭ palityku miakkaj siły, nastojvaŭ jon. Adkazvaŭ apanientam, śpiarša Bumbłaŭskasu: «Była takaja dziaržava — Litva. Milhała. Dyk moža milhnuć iznoŭ» — u zale zapanavała napružanaja cišynia. Vykazvańniaŭ u styli Dźmitryja Kisialova ad zaprošanaha rasijskaha prafiesara nie čakali.

Nakont pierśpiektyŭ Biełarusi Miler prakamientavaŭ: «Intehrujciesia ŭ ES, ale hladzicie, što ciapier adbyvajecca va Ukrainie. Ukraina vychodzić z šerahu industryjalnych dziaržaŭ. I najaŭnaść hramadskaj supolnaści joj nie dapamahła, kali pačałasia zona ATA! Tak što davajcie pračniemsia i pahavorym pra realnyja rečy».

«Ty tak kryčyš, kab my pračnulisia, ci što?» — ziranizavaŭ Kaśjanaŭ.

«Uspomnicie, što takoje žorstkaja siła», — skončyŭ Miler.

«Tak, na žal, niekatoryja krainy, kali adčuvajuć, što prajhrajuć ekanamična, pačynajuć realizoŭvać siabie tam, dzie mohuć — u vajennaj sile», — adkazaŭ Kaśjanaŭ.

U vypadku Rasii ŭnutranaja palityka staje praciaham zamiežnaj. Pierad Ukrainaj sapraŭdy staić niebiaśpieka deindustryjalizacyi: hublajucca siektary ekanomiki, i razam ź imi techničnaja intelihiencyja. Ukraina pieratvarajecca ŭ pastaŭščyka syraviny. Heta prablema moža być vyrašana tolki znutry i tolki pry najaŭnaści palityčnaj voli.

«Ulubiony tezis spadara Milera — što naša hramadzianskaja supolnaść pracuje na zabojstva. Nasamreč, hramadzianskaja supolnaść pracuje nie tolki na zonu ATA, jana vielmi šyrokaja. I heta adzinaje žyvoje, što zastałosia. Palityki Ukrainy — trupy. Treba pracavać z hramadzianskaj supolnaściu i praź jaje ŭpłyvać na palityku. Kali niechta choča dapamahčy Ukrainie, dapamahajcie hramadzianskaj supolnaści, tam jość jašče šaniec», — skončyŭ vystup Kaśjanaŭ.

«A Amieryka bolšaja!»

Mikrafon znoŭ uziaŭ Miler. Jon paškadavaŭ, što ekanomika stała zaležać ad palityki, što «badańnie» (pa słovach Milera), jakoje ciapier adbyvajecca va Uschodniaj Jeŭropie, heta tolki pieraškoda ekanamičnym adnosinam Rasii i Jeŭropy. A prajekty Kitaja, u pryvatnaści «Šaŭkovy šlach» z Kitaja ŭ Finlandyju, — prykład taho, jak pracuje ekanomika. Ekanomika, na dumku daśledčyka, — «i jość toj šaniec, kali ŭsio hetaje «badańnie», usie hetyja razmovy pra «piaćdziasiat hadoŭ ruskaj kultury» i hetak dalej, usia hetaja drobiaź, toje što tak ahidnaje ŭ hetym rehijonie, biednaść i ŭbostva ŭschodniejeŭrapiejskich nacyj — moža być, heta budzie pieraadolena».

U adkaz Alfred Bumbłaŭskas u rolach pierakazaŭ historyju, što zdaryłasia ź litoŭskim parłamientaryjem Emanuelisam Zinhierysam. Na niejkim forumie Zinhierys akazaŭsia siedziačy pamiž rasijskimi palitykami «Zirinovskim» i Ziuhanavym. Tyja zranku pryjšli z pachmiella, i Žyrynoŭski kaža: «Dałučajciesia da nas, my vialikija». A jaŭrejskaha pachodžańnia Zinhierys adkazvaje: «A Amieryka bolšaja!»

«Nam važnyja nie tolki miežy, ale i toje, što jany padzialajuć. Ja nie suprać Rasii, ale ja liču, što Rasija — asobnaja cyvilizacyja. Kali heta tak, to ź joj treba razmaŭlać asobnaj movaj, tak, jak Jeŭropa razmaŭlaje ź Indyjaj, Kitajem i isłamskim śvietam. I treba tolki rašyć, z kim my, chłopcy. Z kancom šaŭkovaj darohi la Finlandyi?» — emacyjna vystupaŭ Bumbłaŭskas.

Puškin, Dastajeŭski, Tałstoj — heta taja jeŭrapiejskaja Rasija, jakuju my lubim, adznačyŭ jon.

— Puškin ža nie ŭpisvajecca ŭ piaćdziasiat hadoŭ, u čas pamiž Alaksandram II i Stałypinym, — upiknuli z zały dakładčyka.

— Nie miełočitieś, riebiata! Puškin — heta asobnaja razmova.

— Jon uvohule nie rasijskaja, a afrykanskaja cyvilizacyja, — pažartavaŭ Alaksiej Miler.

My lubim Rasiju Puškina, ale my nie lubim, što stała z Rasijaj pry balšavikach, praciahvaŭ Bumbłaŭskas: kałhasy, kamunałki, što nie stała pravavoj dziaržavy. My hetaha nie lubim i ličym, što miaža pavinna być dakładna akreślena, a nie tak, kab Rasija rašała za inšyja nacyi i dziaržavy.

Andrej Kazakievič ad paetyčnaj rytoryki viarnuŭ razmovu da pytańnia ES. Adkazvajučy na zakid Alaksieja Milera, adznačyŭ: pravał jeŭrapiejskaj palityki miakkaj siły, z adnaho boku, u tym, što ES nie moža prapanavać siabroŭskim krainam dałučeńnie. Ale hieapalityčnaj alternatyvy ŭsio adno niama!

Što, Ukrainie dałučycca da Mytnaha sajuzu z Rasijaj? Viadoma, Rasija moža prapanavać — ale i tolki.

Pytańni z aŭdytoryi

Paśla druhoha koła vystupaŭ svaje pytańni ekśpiertam mahli zadać słuchačy. Ci nie dapuskajecie Vy, što Rasija moža być adnačasova nielibieralnaj i pry hetym jeŭrapiejskaj? — zapytaŭsia Alfredasa Bumbłaŭskasa pradstaŭnik prapucinskaha sajta «Nomas». Nie, bieź libieralnych svabod i dbańnia pra pravy čałavieka Jeŭropy niama. «My pavinny być rabami zakonu, kab być svabodnymi», — pracytavaŭ Bumbłaŭskas Lva Sapiehu.

Najbolš pytańniaŭ było da Alaksieja Milera. Ci pravilna kazać pra sučasnaść u terminałohii Chałodnaj vajny? Jak daviarać Rasii, kali ŭ jaje niama siabroŭ, akramia Kitaja? I, narešcie, havorka ŭ pramovach Milera išła pra Rasiju ci pra režym Pucina?

U asnovie mnohich sučasnych kryzisnych źjaŭ lažyć nieparazumieńnie nakont vynikaŭ Chałodnaj vajny, adkazaŭ Miler. U Maskvie ličać, što Rasija vyjšła z vajny nie prajhraŭšy, a na Zachadzie dumajuć inačaj.

— Kali na Zachadzie ŭłomvali Harbačova na niešta, to razmaŭlali ź im na roŭnych. A kali ŭžo ŭłamali, to stali kazać «my pieramahli», — dadaŭ Kaśjanaŭ.

Što da pytańnia davieru, to rasijski daśledčyk vykazaŭsia tak:

— Za 25 hadoŭ kolki ŭ Rasii było mahčymaściaŭ adniać Krym! Kolki było mahčymaściaŭ «zamucić» sieparatysckuju historyju ŭ Biełarusi! Ale Rasija pavodziła siabie dastatkova prystojna.

— Raniej Rasija nie mahła pavieści siabie nieprystojna, adkazvaje Kaśjanaŭ, bo była zaniataja, najpierš vojnami ŭ Čačni.

Na pytańnie pra raźmiežavańnie paniaćciaŭ «Rasija» i «aŭtarytaryzm Pucina» Miler adznačyŭ: my znachodzimsia ŭ pałonie dumki, što jość «dobraja» Rasija i «kiepskaja», i što «dobraja» niekali pieramoža kiepskuju. «Ja sa škadavańniem vymušany skazać: nie pieramoža».

Na dumku Alaksieja Milera, u pavodzinach Rasii častkova vinavaty i Zachad, jaki ŭvioŭ sankcyi paśla ŭvarvańnia ŭ Krym:

— U 2012 hodzie da ŭłady prychodzić słaby niepapularny Pucin. Jon jedzie ŭ Kreml pa pustym horadzie. Kali pačynajucca ŭsie hetyja padziei, Zachad, zamiest taho, kab pakinuć Pucina, pierad jakim surjoznaja prablema… U jaho jość pakt z hramadstvam, jaki pierastaje pracavać: pakt zasnavany na tym, što vy siadzicie i maŭčycie, ale vašyja zarobki ŭvieś čas rastuć. U 2012-m hodzie było zrazumieła, što budzie kryzis. Pakińcie Pucina raźbiracca z nasielnictvam i tłumačyć jamu, adkul hety kryzis. Zamiest hetaha Pucinu dali mahčymaść patłumačyć: «Kryzis — intryhi Zachadu, i my ŭsie pavinny zhurtavacca, kab abaranić svoj honar». Dziakuj vam vialiki, vy vielmi padtrymali rasijskuju demakratyju!

Ciapier rasijski narod — samy ščaślivy za ŭsie pieryjady svajoj historyi. Rasija ciapier zvalvajecca ŭ rolu zvykłuju i zručnuju. Rasija, jakaja 400 hadoŭ nie hublała suvierenitetu i ciaham 300 hadoŭ pašyrałasia pa 50 kvadratnych mil za dzień, skončyŭ pramovu Miler.

— No comment. A Krym tudy ŭvachodzić? — uziaŭ mikrafon Hieorhij Kaśjanaŭ.

— Kali Alaksiej Miler kaža, što Rasija cudoŭnaja i stabilnaja, varta skazać, kolki nazapašvałasia jaje ekanamičnaja paduška, — pačaŭ jon. Što da Ukrainy, to Pucin, biezumoŭna, ździejśniŭ złačynstva, — praciahvaje vystupoviec [Alaksiej Miler kivaje], — ale i inšy bok maje vinu [Miler uzmocniena kivaje]. — Pierastań chitać hałavoj, mianie razdražniaje, što ty sa mnoj zhadžaješsia! — kaža Kaśjanaŭ, usie śmiajucca. — Tut niama čorna-biełaha, čorna-biełaje jość tolki ŭ adnym: parušana mižnarodnaje prava, adabranaja terytoryja suvierennaj dziaržavy.

Z dyskusii vyjšła b vydatnaje palityčnaje tok-šou: sa scenarom, dynamičnymi pramovami, vialikaj dolaj impravizacyi i łahičnym zaviaršeńniem. Kaniečnie, najpryjemniej takoje šou hladzieć pa televizary: ź siamjoj, za viačeraj. Kab kamiera zdymała vystupoŭcu, reakcyi jaho apanientaŭ, hledačoŭ. I abaviazkova tranślacyja ŭ žyvym efiry — kab adčuvać svaju dałučanaść da intelektualnaha vybuchu: analizavać arhumienty, prydumlać kontrarhumienty razam z udzielnikami i ciešycca daścipnaści viadučaha. A pakul možna pahladzieć videa, heta čystaja asałoda.

Hladzicie taksama: «Rasijski faktar unosić niestabilnaść» — intervju z Hieorhijem Kaśjanavym paśla dyskusii

«Šanujcie Łukašenku!» — intervju z Alaksiejem Mileram paśla dyskusii

«Sama Rasija nie choča taho, što mieła» — intervju z Alfredasam Bumbłaŭskasam

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0