Praŭnučka Ihnata Damiejki adkazvaje Makieju: Polskija i litoŭskija dypłamaty da mianie źviartalisia, biełaruskija — nikoli

Na minułym tydni ministar zamiežnych spravaŭ Biełarusi Ŭładzimier Makiej zajaviŭ, što biełaruskuju historyju prysvojvajuć sabie šmat jakija inšyja dziaržavy.

«Naprykład, ja liču, što absalutna niapravilna, kali Ihnata Damiejku ŭ Čyli i Tadevuša Kaściušku ŭ ZŠA ŭsprymajuć jak pradstaŭnikoŭ inšaj dziaržavy».

Radyjo Svaboda znajšło praŭnučku Ihnata Damiejki Pac Damiejku i daznałasia, što zrabiła biełaruskaja dziaržava, kab nie dazvolić inšym skraści spadčynu Damiejki.

Spadarynia Pac, heta vialiki honar z Vami razmaŭlać. Vaš pradzied ź Biełarusi uciakaŭ u Čyli, a jak Vy apynulisia ŭ Aŭstralii?

Damiejka: Ja naradziłasia ŭ Arhientynie. Moj baćka pracavaŭ u čylijskaj dyplamatyčnaj słužbie, tamu my vielmi šmat padarožničali pa śviecie. Kali mnie było piać hadoŭ, my pierajechali z Arhientyny ŭ Čyli, a potym u Brazyliju i ZŠA. Kali mnie spoŭniłasia 18 hadoŭ, ja viarnułasia ŭ Čyli i vyjšła zamuž. Na radzimie ja pracavała dla amerykanskaj ambasady, uznačalvała Amerykanski kulturny centar. Ale kali da ŭłady pryjšoŭ Salvador Aljende, mianie pačali pieraśledavać. Ja była vielmi napužanaja i pryniała rašeńnie vyjechać u Aŭstraliju. Tak u 1972 hodzie ja trapiła ŭ Sydnej. Ja vielmi lublu hety horad i krainu, ja tut vielmi ščaślivaja.

Pavialičyć

A dzie siońnia žyvuć Damiejki i ci vialikaja vaša siamja?

Damiejka: Moj pradzied ažaniŭsia z čylijskaj dziaŭčynaj. Joj było ŭsiaho 15 hadoŭ, a jamu 48. Jany byli vielmi ščaślivyja, u ich było čaćviora dziaciej. Ale tolki ŭ małodšaha syna byli dzieci. U jaho było niekalki synoŭ, i jany pładzilisia jak čuma (śmiajecca). Ažno čatyry syny. U tych było šmat dziaciej. Ciapier žyvie čaćviortaje pakaleńnie Damiejkaŭ. Naš rod vielmi relihijny, i tamu ŭ nas zaŭsiody było šmat dziaciej. Siońnia va ŭsim śviecie žyvie bolš za 200 naščadkaŭ Ihnata Damiejki. Kala sotni ŭ Čyli, a rešta ŭ ZŠA i Aŭstralii. Naprykład, u mianie piaciora dačok.

A ci zastaŭsia niechta ŭ Eŭropie?

Damiejka: Na žal, ani ŭ Biełarusi, ani ŭ Litvie ci Polščy ŭžo niama nikoha z Damiejkaŭ. Paśla emihracyi Ihnata ŭ Žybartoŭščynie kala Dziatłava zastałasia tolki jaho dačka Hanna, a synoŭ nie było. Takim čynam u Eŭropie rod Damiejkaŭ pamior.

Ci pieradaŭ vaš pradzied svaim naščadkam movy, na jakich jon razmaŭlaŭ?

Damiejka: Na žal, maje dziady ŭžo nie havaryli pa-biełarusku ci pa-polsku. U Čyli maje pradziedy havaryli pa hišpansku i pa-francusku.

A čym siońnia zajmajucca Damiejki? Niechta pajšoŭ śladami svajho viadomaha pradzieda?

Damiejka: Unuki Damiejki ŭsie byli vielmi adukavanymi ludźmi. Moj baćka byŭ, naprykład, dyplamatam. Siońnia ŭ našaj siamji šmat architektaraŭ, advakataŭ, lekaraŭ. Damiejki vielmi pryhožyja, dobra vyhladajuć. U Čyli našaja siamja adnosicca da elity hramadztva. Usie našy svajaki vielmi relihijnyja.

Znaści Pac Damiejku było nie składana. Dla hetaha dastatkova ŭpisać u pošukavaju systemu pa-anhielsku dva słovy «svajaki Damiejki». Praź niekalki sekundaŭ my nabirajem numar u Sidnej i razmaŭlajem z unučkaj suśvietna viadomaha navukoŭca, narodžanaha na Kareliččynie.

Pavialičyć

Ministar zamiežnych spravaŭ Biełarusi skazaŭ niadaŭna, što inšyja krainy kraduć u krainy historyi i ŭzhadaŭ Ihnata Damiejku. A ci časta z vami kantaktujucca aficyjnyja čynoŭniki? Mahčyma, telefanujuć dyplamaty z Kanbery?

Damiejka: Da mianie nieadnarazova źviartalisia litoŭskija i polskija dyplamaty. Ja ŭžo nie kažu pra historykaŭ adtul. Ale nichto i nikoli ź biełaruskich dyplamataŭ sa mnoj nie kantaktavaŭsia. Na žal, nijakich aficyjnych stasunkaŭ nie było. Naprykład, ciapier u Biełarusi pierakładajuć maju knihu pra Ihnata Damiejku. Ale hetaja ideja źjaviłasia spantanna, dziakujučy znajomamu biełarusu z Aŭstralii, jaki pajechaŭ da brata ŭ Homiel i zachapiŭ z saboju adzin asobnik knihi. Tam i źjaviłasia ideja jaje pierakłaści na rasiejskuju. Hetu knihu ja napisała pa-hišpansku ŭ 2002 hodzie. U 2004 hodzie jana vyjšła pa-anhielsku ŭ vydaviectvie «Random House». Jana nazyvajecca «Ihnat Damiejka: žyćcio ŭ emihracyi». U našaj siamji jość vialikaja kalekcyja dakumentaŭ i listoŭ Damiejki. Moj baćka sabraŭ bahata rečaŭ, źviazanych z prodkami. U hetaj knizie budzie šmat unikalnych dakumentaŭ i cikavych rečaŭ, jakich niama bolš nidzie. Ja admysłova jeździła ŭ Francyju, Čyli, Polšču, Litvu i dvojčy była ŭ Biełarusi, kab źbirać materyjały.

Pavialičyć

Pavialičyć

Žybartoŭščyna siońnia

I jakija vašy ŭspaminy pra tyja vizyty ŭ Biełaruś?

Damiejka: Vielmi malaŭničyja. Heta było nadzvyčaj cikavaje padarožža. Upieršyniu ja była ŭ Biełarusi ŭ 1999 hodzie. Pamiataju, što tady była žachlivaja inflacyja. Ja znajšła maładuju paru, jakaja razmaŭlała pa-anhielsku. Jany vazili mianie svajoj mašynaj. Ja była ŭ Miadźviadcy, naviedvała školny muzej Damiejki, była ŭ Miry, u Navahradku i Žybartoŭščynie, byłoj siadzibie Damiejkaŭ, jakaja siońnia ŭ ruinie. Ja praviała tam niekalki dzion. Kali b nie dapamoha Skarynaŭskaha centru, to vizyt naŭrad ci atrymaŭsia b. Druhi raz ja była ŭ 2002 hodzie. U Vilni prachodziła śviatkavańnie 200-hodździa Damiejki. Ja taksama tam była i potym na adzin dzień pajechała ŭ Biełaruś.

A ci chacieli b Vy znoŭ naviedać radzimu pradzieda?

Damiejka: Vielmi. Mnie nieŭzabavie 80 hadoŭ, ale ja planuju ŭletku pajechać u Vilniu. Tam maje adbycca vialikaja damiejkaŭskaja kanferencyja. Sa mnoju choča pajechać maja siastra Sesilija i inšyja čalcy siamji. Było b cudoŭna naviedać Biełaruś naprykancy lipienia, kali budzie adznačacca 215-hodździe Ihnata Damiejki. Tym bolš, što ciapier pierakładajecca jaho kniha. Ja viedaju, što ŭ pierakładčycy jość vialikaja prablema ź jaje vydańniem. Kali b udałosia vydać knihu da 215-hodździa, heta było b šykoŭna. Spadziajusia, što nia budzie prablemaŭ i ź vizaj. Ja čuła, što Biełaruś admianiła vizy dla mnohich zamiežnikaŭ. Ale ź Vilni ja chaču jechać ciahnikom. Spadziajusia, što ŭdasca atrymać vizu.

A jak siońnia Damiejku pamiatajuć u Čyli? Ci sapraŭdy jany tak karystajucca biełaruskaj historyjaj, asobaj, narodžanaj i vychavanaj u Biełarusi, u svaich intaresach?

Damiejka: Ihnat Damiejka najbolš viadomy siarod polskaj dyjaspary ŭ Łacinskaj Amerycy. Kaniešnie, u Čyli jon viadomy dziakujučy tamu, što stvaryŭ Čylijski ŭniversytet i zrabiŭ šmat adkryćciaŭ. Ja praviała letaś u Čyli try miesiacy, i ŭ mianie adčuvańnie, što siońnia tam mała chto cikavicca historyjaj. Jany bolš kłapociacca pra inšyja rečy. U Čyli jość dom Damiejki. Jon naležyć adnamu z maich bratoŭ. Tam žyvie ciapier siamja. Niekalki miesiacaŭ tamu čylijski ŭrad paabiacaŭ stvaryć tam nacyjanalny muzej. Dom dakładna taki, jakim jaho pakinuŭ pradzied, navat niekatoraja mebla zachavałasia. Moj pradzied — heta dla mianie mistyčnaja istota. Nia tak daŭno ja źviartałasia ŭ dumkach da jaho, kab jon pasłaŭ mnie cikavuju sustreču. I bačycie, ja razmaŭlaju z vami, upieršyniu ź biełaruskim žurnalistam. Darečy, pra mistyku. U domie pradzieda była karcina z rodnych miaścin. Tam vyjava krajavidu. Kali ja była ŭ Biełarusi, to adzin znajomiec vaziŭ mianie pa vakolicach Žybartoŭščyny. I mnie raptam zachaciełasia spynicca, kab zrabić zdymak. Kali ja viarnułasia, to pabačyła, što heta dakładna toje samaje miesca, jakoje adlustravana na karcinie. Heta byŭ maleńki cud. Ja vielmi chaču pabačyć hetyja krajavidy znoŭ.

Pavialičyć

Pavialičyć

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0