«Rabotka pylnaja, ale choć niejkija hrošy». Jak biespracoŭnyja źbirajuć kamiani na palach
Karespandenty Tut.by źjeździli na sielhaspradpryjemstva, dzie biespracoŭnyja ź Viciebska źbirajuć na palach kamiani.
Pa narmatyvach, biespracoŭny, jaki znachodzicca na ŭliku ŭ haradzkim centry zaniataści nasielnictva, abaviazany choć adzin dzień u miesiac adpracavać na hramadskich pracach. Ale niekatoryja ŭ pošukach zarobku afarmlajuć damovy padradu na daŭžejšy termin i ličacca padsobnymi rabočymi.
Bryhada, ź jakoj my paznajomilisia, ad 2 maja pracuje na palach AAT «Lipaŭcy» u Viciebskim rajonie. U asnoŭnym u joj ludzi siaredniaha vieku. Mužčyn bolš, čym žančyn.
Zbor — u 7.45 kala budynku centra zaniataści na vulicy Chmialnickaha ŭ Viciebsku. Da 8 hadzin prychodzić aŭtobus, jaki dastaŭlaje ludziej na pole.
Pracoŭny dzień - ad 8 da 16 hadzin, hadzinu - na abied. Zarobak, jaki abiacaje haspadarka-najmalnik, - 250 rubloŭ na miesiac.
- Abo 1 rubiel 57 kapiejek u hadzinu, - udakładniaje adzin z mužčyn. - Kožny atrymaje za stolki dzion, kolki adpracuje na praciahu miesiaca. Ale atrymajem my zarpłatu za maj tolki ŭ kancy červienia - jak nam skazali, paśla 25-ha čysła. A ciapier - jak chočaš, tak i žyvi.
- Tak, heta samaja hałoŭnaja prablema - miesiac čakać zarpłatu, - padtrymlivaje jašče adzin mužčyna. - A na kuryva treba ŭžo siońnia. Dy i charčavacca za niešta treba …
Kala 8.00 hałoŭny śpiecyjalist adździeła hramadskich rabot i časovaj zaniataści moładzi haradskoha centra zaniataści nasielnictva Natalla Chadasievič viadzie pierakličku:
- Afanaśjeŭ?
- Ja.
- Haŭryłaŭ?
- Jość.
- Zuboŭski?
- Tut.
Adnym z apošnich padychodzić mužčyna, nazyvaje svajo proźvišča.
- Ja vas šukała, - źviartajecca da jaho Natalla Chadasievič. - Vy nie źjaŭlalisia dva dni. I nie patelefanavali, čamu nie prychodzicie. Ciapier budziecie jeździć?
Mužčyna zapeŭnivaje, što tak. Jaho proźvišča znoŭ unosiać u śpis.
Usiaho siońnia pajeduć na pole 24 čałavieki. U aŭtobusie ładziać jašče adnu pierakličku - heta ŭžo zajaŭki na toje, chto płanuje pracavać u paniadziełak. Na pytańni Natalli Piatroŭny praktyčna ŭsie adkazvajuć zhodaj.
- Usie hatovyja, jak pijaniery, možna i nie pytacca, - žartuje niechta.
Nie ŭpeŭnieny tolki adzin mužčyna:
- Piatroŭna, a kali ja jašče nie viedaju dakładna, ci pajedu?
- Ničoha, ja vas ŭkluču. A ŭ paniadziełak budzie vidać.
- Napišycie, što Natalla Piatroŭna - małajčyna, z razumieńniem stavicca da nas, sirotaŭ, - kaža mnie mužčyna, ź jakim my siadzim pobač u aŭtobusie. Znajomimsia.
- Mianie zavuć … Ale ŭ svaim artykule nie nazyvajcie majo imia. Mnie słava nie patrebna, mianie navat niama va «Ukantakcie». Liču, što heta absalutna pusty zaniatak. Što ja chaču asabliva adznačyć: z usich pradpryjemstvaŭ u horadzie, dzie ja ŭładkoŭvaŭsia na pracu, biez uzrostavaj dyskryminacyi da ludziej staviacca tolki na čyhuncy. Tam na miedkamisii ciabie praviarajuć vysokakvalifikavanyja śpiecyjalisty i pry hetym nie pytajucca, kolki tabie hadoŭ. Kali ty maješ dobraje zdaroŭje i patrebnuju kvalifikacyju, to biaruć. Miedkamisija, viadoma, tam strohaja - ledź nie adbor kasmanaŭtaŭ! Adnak u svaje 52 hady ja jaje prajšoŭ, - hanarycca surazmoŭca.
- Tak, a čamu nie pracavali tady na čyhuncy?
- Ja tudy ŭładkavaŭsia apierataram kacielni. Adpracavaŭ aciaplalny siezon. A potym daviałosia šukać jašče niešta. Pasprabavaŭ začapicca ŭ roznych miescach, nie vyjšła. Vyrašyŭ chadzić na hramadskija pracy, tut choć niešta zapłaciać. Lepš ža, čym naohuł ničoha.
Da sielhaspradpryjemstva «Lipaŭcy» ad Viciebska - 20 km, i praz paŭhadziny my ŭžo na poli. Na im raniej pasiejali kukuruzu. Ale na pavierchni ziamli šmat kamianioŭ, i zadača biespracoŭnych - prybrać ich, kab jany ŭ budučyni nie pieraškadžali pasievam i nie psavali sielhastechniku.
Pierad pačatkam pracy na pole pryjechaŭ kiraŭnik adździaleńnia «Šapiečyna» AAT «Lipaŭcy» Vital Drabcoŭ. Daŭ nieabchodnyja rasparadžeńni traktarystam, ale z žurnalistam pahavaryć nie zmoh:
- Prabačcie, vielmi šmat pracy, u sielskaj haspadarcy ciapier haračaja para. Pretenzij da taho, jak rabočyja źbirajuć kamiani, niama. Pracujuć ludzi dobra. I abjom pracy ŭ ich jašče vialiki - vy ž bačycie, kolki kamianioŭ.
U 9.15 vychodzim u pole.
Na niekatoraj adlehłaści adzin ad adnaho pavolna jeduć dva traktary. Śledam iduć ludzi, źbirajuć pad nahami kamiani i kidajuć ich u pryčep.
- Padymaj kamień, jaki niedzie z kułak. Drobiaź nie biary. My źbirajem kamiani, a nie kamieńčyki, - vučyć mianie mužčyna, jakoha «navat niama va «Ukantakcie». - Pad koły traktara nie leź. I hladzi, kidaj akuratna - prosta ŭ pryčep, kab nie patrapić ni ŭ kaho z navakolnych.
Žančyny padymajuć toje, što pa siłach. Ciažkija kamiani - masaj zvyš 10 kh - niasuć u pryčep mužčyny. Na vielmi vialiki navalvajucca adrazu dva-try čałavieki. Časam sustrakajucca i vałuny. Ich užo padbiraje pahruzčyk «Amkador».
Mnie ŭ asnoŭnym traplajucca nievialikija kamiani. Jany lohkija, i kidać u pryčep ich niaciažka. Ale z usich bakoŭ u tvar lacić pył, nieŭzabavie piasok rypić na zubach.
- Tak, a što vy dumali, rabotka ŭ nas pylnaja! Heta vam nie piečyva pierabirać. Reśpiratary tut nie vydajuć, - zaŭvažaje moj novy havarki znajomy. - Ale ničoha, kružok z nami pa poli projdzieš i stanieš, jak i my, śpiecyjalistam šyrokich paloŭ vuzkaha profilu.
Pryčep tym časam davoli chutka napaŭniajecca kamianiami.
- I adkul jany tolki źjaŭlajucca? - dzivicca niechta. - Kožny hod ich ludzi źbirajuć i na svaich učastkach, i na kałhasnych palach, a jany ŭsio rastuć i rastuć.
- Ziamla dychaje - voś kamiani i vychodziać, - fiłasofstvuje pažyły mužčyna.
- A pra lednikovy pieryjad vy što, nie čuli? Šmat-šmat hadoŭ tamu kamiani prynios siudy ledavik, - dzielicca viedami «Navat niama va «Ukantakcie».
Pobač iduć bliźniučki Tania i Śvieta. Žartujuć: «Ničoha, što pył, zatoje fihura pryhožaja budzie, pres źjavicca».
Raniej siostry pracavali na telezavodzie.
- Pracavali tam u biełych chałatach. Ale cech začyniŭsia. Ciapier voś tut.
- Niaŭžo choć kamu-niebudź z vas dvaich nie traplała inšaja, pastajannaja praca?
- A my zaŭsiody razam. My nie možam paasobku. Śvieta - heta ž moj siabar, dadzieny pry naradžeńni, - kaža Tania.
Maryna - daśviedčanaja zborščyca kamianioŭ. Na biržy pracy staić z 2011 hoda. Za hety čas jeździła nie tolki «na kamiani», ale i na inšyja sielhasraboty - na prapołku, «na bulbu», a ŭ horadzie padzarablała na dobraŭparadkavańni terytoryj škoł i sadkoŭ.
- Pracavała raniej u handli. Syšła. Nadakučyła pastajanna płacić niastačy, vyličvali z zarobku kožny miesiac. Hramadskija pracy ad centra zaniataści, viadoma, nie paraŭnać z pastajannym pracaŭładkavańniem. Ale, jak usie ŭ nas kažuć, heta choć niejkija hrošy. Viadoma, heta ciažkaja fizičnaja praca. Stamlajusia. Dadomu prychodžu, hatuju, jem i kładusia. Bolš ni na što sił niama. Z vakansijami ciapier naohuł vielmi ciažka stała. Ale kali padvierniecca niejkaja praca, ja pajdu. Choć by i na paŭstaŭki.
Paśla kožnaha kruha traktara pa poli - chvilin 15 na adpačynak. Prypiakaje soniejka.
- Ech, zaraz by siudy šampury dy šašłyčkoŭ padsmažyć, - maryć niechta.
Ale bolšaść mužčyn nie adpuskaje surovaja realnaść. Jany kurać i dzielacca prablemami.
- Ja budaŭnik, - raspaviadaje Jury. - Šmat kudy sprabavaŭ uładkavacca. Ale była mahčymaść pracavać tolki pa damovie padradu ŭ pryvatnych strukturach, a tam svaje składanaści, ja nie chaču. Staju na ŭliku na biržy pracy ŭžo paŭhoda. Mnie spadabaŭsia kirmaš vakansij, jaki prajšoŭ u administracyi Čyhunačnaha rajona. Tam było šmat prapanoŭ, ale i ludziej taksama sabrałasia vielmi šmat. Chto da pačatku źjaviŭsia, toj niešta znajšoŭ. A ja da kanca ŭžo padyšoŭ, kali zastalisia vakansii inžynieraŭ i inšych śpiecyjalistaŭ z vyšejšaj adukacyjaj.
Pa słovach Juryja, paśla 40 hadoŭ znajści pastajannuju pracu vielmi składana. Praktyčna ŭsiudy adna i taja ž situacyja: ty prajšoŭ miedkamisiju, padychodziš pa kvalifikacyi, ale nazyvaješ svoj viek i čuješ: «Nie, nam patrebien rabotnik maładziejšy, 35 hadoŭ — heta miaža». Paŭstaje pytańnie: a inšym, starejšym, što rabić?! Tym bolš u krainie padniali uzrost vychadu na piensiju. Dyk kudy dziavacca ludziam ad 35 i da 63 hadoŭ? (Z 1 studzienia 2017 hoda piensijny ŭzrost u Biełarusi pavyšajecca štohod na 6 miesiacaŭ da dasiahnieńnia mužčynami 63 hadoŭ, žančynami 58 hadoŭ. - Zaŭvaha Tut.by.)
- Jašče adna prablema, - padtrymlivaje Juryja inšy mužčyna. - Raz u miesiac nam patrebnyja adznaki, što my chodzim i zajmajemsia samaŭładkavańniem. Ich treba minimum dźvie. I heta pavinny być roznyja pradpryjemstvy. Ale ty prychodziš u arhanizacyju, a tam kažuć: «Adznačać ničoha nie budziem, my nijakich zajavak u centr zaniataści nie davali». Mohuć navat naohuł nie puścić na prachadnuju.
Jašče adzin mužčyna, salidny, pradstaŭničy na vyhlad, nie moža znajści pracu, bo nie maje «koračak»:
- U mianie jość i staž, i razrady: 3-j - stanočnika i 4-j - cieślara. Ale meblevaja fabryka, dzie ja prapracavaŭ bolš za 10 hadoŭ, razvaliłasia. A jašče kudyści biez dypłoma nie biaruć.
- U centry zaniataści jość mahčymaść try miesiacy advučycca i atrymać «korački». Tady vy zmožacie pretendavać na pracu pa śpiecyjalnaści, - tłumačyć Natalla Chadasievič.
- Dziakuj, budu mieć na ŭvazie.
Pierakur zakančvajecca, i ludzi znoŭ iduć u pole.
Darečy, zborščyki kamianioŭ davoli časta znachodziać na palach «adhałoski vajny». Tak, 5 maja vyjavili try snarady. Frahmient bojeprypasu znajšli i ŭ subotu, kali my rabili hety repartaž.
- Kali natykajemsia na takija znachodki, to adrazu ž abharodžvajem heta miesca, ja staŭlu ŭ viadomaść svajo kiraŭnictva. A jano ŭžo vyklikaje sapioraŭ, - tłumačyć inžynier pa achovie pracy AAT «Lipaŭcy» Volha Niamyckaja.
Dziaŭčyna - małady śpiecyjalist u hetaj haspadarcy, kožny raz supravadžaje pracu zborščykaŭ kamianioŭ. Ab svaich padapiečnych adzyvajecca dobra.
- Ja dumała, što heta budzie niejki składany kantynhient. Što za imi treba budzie chadzić, uhavorvać pracavać. Nie, usio darosłyja narmalnyja ludzi. Praviała ź imi instruktaž: kab nie sadzilisia na barty, nie kidalisia pad koły transpartu i hetak dalej. Jany ŭsio heta vykonvajuć.
- Tak, pakul prablem ź imi niama, - paćviardžaje Natalla Chadasievič. - Moža, paśla zarpłaty źjaviacca: chto vyjdzie na pracu, a chto i nie vyjdzie, a kali i vyjdzie, to niećviarozym. Ale my ŭ takich vypadkach doŭha nie raźbirajemsia - adrazu ž vykreślivajem sa śpisu. A naohuł z takimi biespracoŭnymi navat praściej, čym z tymi, u kaho pa 2-3 vyšejšyja adukacyi. Im ciažka dahadzić.
Na raźvitańnie pytajusia ŭ mužčyn:
- A jak vy staviciesia da taho, što prezident rasparadziŭsia na 1 maja pracaŭładkavać usich biespracoŭnych u krainie?
Z usich bakoŭ čujecca śmiech.
- Jakoje siońnia čysło? 6 maja. Usie pracaŭładkavany?! Sistema, jak była, tak i zastałasia: na pradpryjemstvach kali nie było vakansij, to jany i nie źjavilisia. Ničoha nie źmianiłasia.
Daviedka Tut.by
U studzieni-sakaviku 2017 hoda ŭ hramadskich rabotach uziali ŭdzieł 1670 viciebskich biespracoŭnych.
Pavodle źviestak na 5 maja, haradski centr zaniataści nasielnictva zaklučyŭ 11 damovaŭ pa apłačvanych hramadskich pracach. Ź ich 3 damovy - z narychtoŭčaj kantory (zbor i zdača druhasnaj syraviny), Łužaśnianskaj sortavyprabavalnaj stancyjaj (zbor i pieraborka jabłykaŭ), AAT «Lipaŭcy» (zbor kamianioŭ z paloŭ i inšyja vidy sielhasrabot). Hrošy rabotnikam buduć płacić hetyja najmalniki. U siaredzinie maja damovu na apłačvanuju ŭborku kamianioŭ płanujuć zaklučyć taksama z SHF «Vymna» AAT «Małako».
Jašče 8 damovaŭ zaklučyli z adździełami adukacyi, sportu i turyzmu administracyj Pieršamajskaha i Kastryčnickaha rajonaŭ Viciebsku. Biespracoŭnyja zojmucca ramontam, dobraŭparadkavańniem i azielanieńniem terytoryj škoł i dziciačych sadoŭ. U hetym vypadku zarpłatu jany atrymajuć ź biudžetu Fondu sacyjalnaj abarony nasielnictva. Da kanca hoda płanujuć zaklučyć nie mienš za 20 takich damovaŭ.
Kamientary