«Noč cmoka»: top-5 mistyčnych knih pa-biełarusku. Aściarožna, zasnuć budzie ciažka!
Noč — čas zahadkavy i tajamničy. Jana adnačasova pužaje i pryciahvaje. Raz na hod, u dzień zimovaha soncastajańnia, z 21 na 22 śniežnia zdarajecca samaja doŭhaja noč. My sabrali dla vas piać mistyčnych knih, jakija stvorać najlepšuju atmaśfieru na hety čas.
Hovard Łaŭkraft «Klič Ktułchu»
«Prykra, što bolšaja častka čałaviectva zanadta abmiežavanaja ŭ svajoj zdolnaści bačyć schavanaje, kab ciarpliva i ŭdumliva ŭzvažyć paasobnyja źjavy, jakija vychodziać za miežy banalnaha dośviedu».
Pačynać top varta z kłasiki: piśmieńnika, jaki značna paŭpłyvaŭ na farmiravańnie sučasnaj litaratury žachaŭ (naprykład, «karol žachaŭ» našaha času Styvien Kinh pryznaje vialiki ŭpłyŭ Łaŭkrafta na jaho tvorčaść). Cikava, što pry žyćci Łaŭkraft nie nadrukavaŭ nivodnaj knihi, ale siońnia jon — kumir mnohich čytačoŭ pa ŭsim śviecie.
Dajšła tvorčaść piśmieńnika i da biełaruskaha čytača ŭ vyhladzie knihi «Klič Ktułchu». Zbornik składajecca z apaviadańniaŭ, napisanych u roznyja časy, ale ŭłasna pra Ktułchu ŭ knizie ŭsiaho adno apaviadańnie. Žachi Łaŭkrafta psichałahičnyja i iracyjanalnyja. U tvorach moža nie adbyvacca ničoha asablivaha, ale čytača nie pakidaje pradčuvańnie čahości strašnaha. Asablivy efiekt stvarajecca sintaksičnymi kanstrukcyjami, jakija vykarystoŭvaje Łaŭkraft. Heta nahruvaščvańnie vobrazaŭ, apisańniaŭ, vysokaja detalizacyja. Adsutnaść dyjałohaŭ i apovied ad pieršaj asoby dadajuć tvoram niejkuju dakumientalnaść. Pačynaje zdavacca, što ŭsio heta sapraŭdy kaliści niedzie adbyvałasia.
Łaŭkrafta nie treba razumieć — jaho treba adčuvać. Jon vybivaje hlebu z-pad noh. Papiaredžvajem, kali voźmieciesia čytać nočču, paśla budziecie ŭzdryhvać ad kožnaha šorachu.
Uładzimir Karatkievič «Dzikaje palavańnie karala Stacha»
«U žachlivym maŭčańni šalona skača nad ziamloju dzikaje palavańnie karala Stacha. Ja pračynajusia i dumaju, što nie prajšoŭ jahony čas, pakul jość ciemra, hoład, nieraŭnapraŭje i ciomny žach na ziamli. Jano — simvał usiaho hetaha. Chavajučysia napałovu ŭ tumanie, imčyć nad zmročnaj ziamloj dzikaje palavańnie».
Jość i ŭ biełaruskaj litaratury kłasik, niekatoryja tvory jakoha mohuć vyklikać žach, kali čytać ich u adpaviednym nastroi. Dumajecca, «Dzikaje palavańnie karala Stacha» — heta toj litaraturny tvor, jaki varta pračytać kožnamu biełarusu. Ad historyi, jakuju nam raskazvaje 96-hadovy navukoviec-falkłaryst Andrej Biełarecki, pa ciele biahuć dryžyki. U maładości jon źbiŭsia sa šlachu, zabłukaŭ u hłuchoj bałocistaj miascovaści i trapiŭ u rodavy majontak «Bałotnyja Jaliny». Tam paznajomiŭsia z haspadyniaj zamka Nadziejaj Janoŭskaj. Biełareckamu daviadziecca dapamahčy dziaŭčynie zrazumieć, što heta za dzikaje palavańnie karala Stacha, jakoje nie daje spakoju ludziam, i što za pryvidy błukajuć pa kalidorach zamka nočču.
Vydatnaje spałučeńnie detektyva, mistyki i ramantyčnaj historyi. Čytać vyklučna ź lichtarykam pad koŭdraj.
Valer Hapiejeŭ «Noč cmoka»
«Dobra, što jość nočy — u ich pačvarnaść i žach vyhladajuć całkam naturalnymi».
Jašče adna mistyčna-detektyŭnaja historyja (z elemientami erotyki), ale padziei adbyvajucca ŭ naš čas. Kniha, jakaja dakładna nie daść vam rassłabicca, a sioleta jana navat trapiła ŭ šort-list Premii Hiedrojca.
Pasiarod pola znachodziać miortvuju hołuju dziaŭčynu. Śladoŭ vakoł niama, navat nie vielmi zrazumieła, jak jana na toje pole trapiła, dy jašče i hołaja (i paśla rodaŭ). Srodak zabojstva taksama zastajecca tajamnicaj, bačna tolki maleńkaja dzirka na ciele dziaŭčyny. Śledčy Vasil pavinien raskrucić hety kłubok, choć jašče nie viedaje, što razhadka moža kaštavać jamu žyćcia.
Jość u knizie rozdum nad losam biełaruskaj nacyi, jakaja nijak nie moža zajmieć vartaha lidara, tamu vymušana štučna jaho vyroščvać (ale tut biez spojleraŭ, čytajcie dalej sami).
Heta taki tvor, pa jakim amierykancy lohka b źniali atmaśfierny sieryjał (nakštałt «True detective»). Detektyŭ, erotyka, kachańnie, mistyka, biełaruskaja mifałohija — u sumie atrymaŭsia dobry ŭzor sučasnaj litaratury.
Jan Barščeŭski «Šlachcic Zavalnia, abo Biełaruś u fantastyčnych apaviadańniach»
«Mnie zdajecca, dziadziečka, što takija fantazii stvarajucca ludźmi ad smutku i zaŭsiodnych pakutaŭ».
Jašče adzin kłasik biełaruskaj litaratury Jan Barščeŭski taksama nie suprać taho, kab troški papužać svaich čytačoŭ. Na poŭnačy Biełarusi la voziera Nieščarda žyvie šlachcic Zavalnia, vialiki amatar usialakich historyj. Kožnuju noč jon zapalvaje śviečku i stavić jaje na akno, kab padarožniki išli na śviatło i nie zabłukali ŭ ciemry. Janka, plamieńnik Zavalni, skončyŭ Połackuju jezuickuju akademiju i pryjechaŭ pahaścić da dziadźki. Historyi Janki i vypadkovych padarožnikaŭ, jakija zavitali da Zavalni schavacca ad niepahadzi, i stali asnovaj knihi.
Aŭtar vielmi zachaplalna pierastvaraje historyi žycharoŭ paŭnočnaj Biełarusi, jakija pieradavalisia z pakaleńnia ŭ pakaleńnie.
Kniha poŭnaja duchaŭ, čaraŭnikoŭ, niezvyčajnych istot i mistyčnych zdareńniaŭ. Barščeŭski natchniaŭsia biełaruskim falkłoram, tamu tvor staŭ sapraŭdnaj encykłapiedyjaj narodnaha žyćcia, daviednikam pa kultury i tradycyjach biełarusaŭ.
Uładzimir Arłoŭ «Tancy nad horadam»
«Viečnaść roŭnaja čałaviečamu žyćciu».
Ci sutykalisia vy kali-niebudź z łunacikami? Hieroi knihi «Tancy nad horadam» — samnambuły, jakija viaduć, tak by mović, «dvajnoje» žyćcio. Dniom jany zvyčajnyja ludzi: chodziać na pracu, sustrakajucca ź siabrami. A pa načach uzdymajucca pa leśvicach na dachi i tančać, pražyvajuć takoje žyćcio, na jakoje naŭrad ci navažylisia b dniom.
Heta nie novy kirunak u tvorčaści Arłova, jon i raniej pisaŭ padobnyja tvory, tamu siurpryzaŭ dla amataraŭ jaho litaratury nie budzie. Chacia prychilnikaŭ Arłova-historyka apovieści Arłova-mietafizika mohuć ździvić.
Tvory ŭ zborniku poŭnyja mistyki i niezvyčajnych zdareńniaŭ. Uvohule, usie try apovieści źviazanyja pamiž saboj, tamu ich varta čytać zapar, pryčym u toj paśladoŭnaści, u jakoj jany raźmieščanyja ŭ knizie. Kniha nievialikaja pa abjomie, jakraz na samuju doŭhuju noč.
Fota na zastaŭcy media.claustrophobia.com.
Kamientary