«Jeŭropie treba skazać Donaldu «chopić!». U jeŭrapiejskim vydańni źjaviŭsia prahramny artykuł
Niamiecki časopis Der Spiegel apublikavaŭ artykuł, jaki možna nazvać sapraŭdnym palityčnym manifiestam. U im aŭtary zaklikajuć Jeŭrasajuz abjadnacca i stać sapraŭdnaj palityčnaj i vajskovaj siłaj na kantyniencie, navat kali heta budzie na škodu nacyjanalnym intaresam asobnych krain. Pavodle aŭtaraŭ artykuła, padobnyja pryncypy pavinny stać «darožnaj kartaj» ES na nastupnaje dziesiacihodździe. Aŭtary śćviardžajuć, što, kali hetaha nie zrabić, «staraja Jeŭropa» nie vyžyvie.
Charakterna, što hety zaklik byŭ apublikavany ŭ masavym jeŭrapiejskim vydańni, a nie ŭ analityčnych dakładach, što adbyłosia ŭpieršyniu za apošnija čatyry hady. Cikava taksama, što artykuł vyjšaŭ za niekalki hadzin da pramovy Uładzimira Zialenskaha ŭ Davosie — i pa tonie dy źmieście materyjały supadajuć.
U artykule adznačajecca, što z pačatku druhoha terminu Donalda Trampa jeŭrapiejskaja palityka adnosna ZŠA była nakiravanaja na załahodžvańnie, kampramisy i «zhładžvańnie» supiarečnaściaŭ. Tak, prezident Francyi Emanuel Makron uračysta sustrakaŭ amierykanskaha prezidenta ŭ adrestaŭravanym Notr-Damie, a kiraŭnica Jeŭrakamisii Ursuła fon der Lajen pahadziłasia na vyhadnuju dla ZŠA handlovuju ździełku, u vyniku jakoj Jeŭropa płaciła bolš mytaŭ.
Heta pryviało da taho, što Tramp anansavaŭ mahčymaść 25% myta dla vaśmi jeŭrapiejskich krain, kali ES nie addaść jamu Hrenłandyju. Pieramovy z Trampam hienieralnaha sakratara NATA Marka Rute časova adkłali hetu pahrozu, ale nadoŭha ci nie — pytańnie.
Jeŭrasajuz kaliści byŭ cudam: paśla stahodździaŭ vojnaŭ i razbureńniaŭ było stvorana abjadnańnie, zasnavanaje na dyjałohu, a nie na sile. Niahledziačy na prablemy, ES staŭ historyjaj nievierahodnaha pośpiechu.
Ale ŭ sučasnym śviecie Jeŭropa pavinna dziejničać praktyčna: kab vyžyć, treba raźvivać u sabie «impierskija refleksy» — abaraniać terytoryju, vykarystoŭvać ekanamičnuju siłu jak palityčnuju zbroju i stratehična raźvivać pramysłovaść. Heta patrabuje rašučaści, padobnaj da podźvihaŭ Hierakła, i Jeŭropa nie sutykałasia z padobnymi vyklikami z časoŭ Druhoj suśvietnaj vajny.
Raniej palityki i žurnalisty kazali, što heta niemahčyma, ale ciapier situacyja nie dazvalaje adkładać realnyja dziejańni. Naadvarot, situacyja stała spryjalnaj dla pieramienaŭ.
Dziejańni Trampa ŭskładniajuć navat ultrapravym u Jeŭropie — jak «Alternatyva dla Hiermanii» ci palityčnaja siła Maryn Lo Pen u Francyi — tłumačeńnie elektaratu svajoj blizkaści z amierykanskim lidaram. I ŭ takich umovach Jeŭropa pavinna pryniać praktyčnyja miery dla ŭmacavańnia biaśpieki — vajennaj, palityčnaj, ekanamičnaj i technałahičnaj.
Kankretnyja kroki, jakija musiać być pryniatyja:
1. Jadziernaja zbroja. Aŭtary adznačajuć, što Jeŭropa bolš nie moža całkam raźličvać na amierykanski «jadzierny parason» dla abarony i pavinna pačać stvarać ułasny jadzierny arsienał. Francyja mahła b pašyryć svoj «jadzierny parason» i na inšyja jeŭrapiejskija krainy, ale ultrapravyja palityki, jak, naprykład, Maryn Lo Pen, suprać takoha scenaryja. Tamu prapanujecca stvaryć «kaalicyju achvotnych» krain pad kiraŭnictvam Hiermanii, kab razam raspracavać jadziernuju zbroju.
2. Standartyzacyja armij. Jeŭropie patrebna ŭvieści adzinyja standarty ŭzbrajeńniaŭ — ad patronaŭ da tankaŭ. Kali ŭ ZŠA naličvajecca kala 30 typaŭ vajskovych sistem, u Jeŭropie ciapier — kala 180, što stvaraje vialiki łahistyčny chaos. Kab vyrašyć heta, aŭtary prapanujuć uvieści pasadu kamisara pa ŭzbrajeńniach, jaki budzie prymać rašeńni pra zakupki samych nieabchodnych vidaŭ zbroi. Choć heta moža być palityčna niekamfortna, inšaha vyjścia niama.
3. Novyja aljansy. Prapanujecca stvareńnie aljansu najbolš vajskova zdolnych krain, jakija buduć adkazvać za biaśpieku kantynienta. Siarod ich — Hiermanija, Francyja, Vialikabrytanija, Italija, Polšča, a ŭ ideale i Ukraina, bo jaje armija — samaja vialikaja, a hałoŭnaje — pravieranaja ŭ bajach.
4. Palityčnaje adzinstva. ZŠA ŭsprymajuć Jeŭropu jak hrupu «kapryznych palityčnych ramantykaŭ». Kab zmahacca z sučasnymi pahrozami, Jeŭropa pavinna być prahmatyčnaj.
Tak, nieabchodna ŭmacavać instytut lidara ES: ciapier kiraŭnictva raskidajecca pamiž kiraŭnikom Jeŭrakamisii i kiraŭnikom Jeŭrarady — aŭtary prapanujuć abjadnać hetyja pasady ŭ adnu.
Pryncyp adnahałośsia ŭ źniešniaj palitycy źjaŭlajecca relikvijaj minułaha i asłablaje ES: luboje rašeńnie patrabuje zhody ŭsich 27 krain, što daje nievialikim krainam (naprykład, takim jak Vienhryja, Słavakija, Čechija) mahčymaść błakavać važnyja rašeńni. Heta, na dumku aŭtaraŭ, źjaŭlajecca pieraškodaj dla sapraŭdy dziejnaha i mocnaha ES.
5. Ekanamičnyja miery. Jak amierykanskija fiermiery zaležać ad impartu sojevych baboŭ z Kitaja, tak i amierykanskija IT-kampanii zaležać ad jeŭrapiejskaha rynku.
Jeŭropa — vialiki rynak: 450 miljonaŭ spažyŭcoŭ, sumarny VUP €18 tryljonaŭ. Kali ES pačnie ŭvodzić abmiežavańni, ZŠA straciać vialikuju častku svaich spažyŭcoŭ i zastanucca tolki rynki Afryki i Paŭdniovaj Amieryki.
Jeŭropa moža vykarystoŭvać ryčahi ŭpłyvu, skaračajučy suviazi z ZŠA ŭ tych śfierach, dzie heta mienš baluča: naprykład, 1/3 załatych reziervaŭ Bundesbanka Hiermanii ciapier zachoŭvajecca ŭ Fiederalnym reziervie ZŠA (kala €180 miljardaŭ) — ich možna pieramiaścić u Jeŭropu.
Mižnarodnyja raźliki ES na 50% prachodziać u dalarach; ich možna pieravieści ŭ jeŭra, kab uzmacnić ekanamičnuju niezaležnaść.
6. Technałohii. Jeŭropa značna adstaje ad ZŠA ŭ śfiery IT: niama svaich kankurentaŭ Google, Meta ci Microsoft, i jana nie paśpiavaje za raźvićciom štučnaha intelektu. Adnak ź jaje nasielnictvam i ŭzroŭniem adukacyi, kali pastavić metu, ZŠA možna dahnać.
Naprykład, u 1970‑ch Jeŭropa adstavała ŭ avijabudavańni. I lidar niamieckaj partyi CHSS Franc Jozef Štraŭs tady skazaŭ: «Pytańnie ŭ tym, ci zmohuć jeŭrapiejcy vyrablać kamiercyjnuju avijacyju šyrokaha kłasa. Kali nie — ściah Jeŭropy źniknie ź nieba».
Pry palityčnaj padtrymcy ŭ 1970 hodzie byŭ stvorany francuzska-niamiecki kansorcyum Airbus, jaki siońnia źjaŭlajecca suśvietnym lidaram i hałoŭnym kankurentam amierykanskaha Boeing.
Kamientary