Stareńnie chatnich hadavancaŭ prynosić z saboj nie tolki siviznu na pysie i zapavoleńnie krokaŭ. Siońnia vieterynary ŭsio čaściej sutykajucca z prablemaj, jakaja raniej zastavałasia ŭ cieni — kahnityŭnym rasstrojstvam u žyvioł. Jak jano prajaŭlajecca i ci možna dapamahčy svajmu čatyrochłapamu hadavancu?
Kab znajści adkazy na hetyja pytańni, žurnalisty niamieckaha vydańnia Spiegel pahavaryli z ekśpiertam u halinie niejrałohii žyvioł, prafiesaram Cholhieram Folkam, jaki razam z hrupaj kaleh raspracavaŭ i apublikavaŭ pieršyja ŭ historyi mižnarodnyja rekamiendacyi pa dyjahnostycy i lačeńni demiencyi ŭ sabak.
Navukova hety stan nazyvajecca sindromam kahnityŭnaj dysfunkcyi sabak (Canine Cognitive Dysfunction Syndrome — CCDS). Zachvorvańnie šmat u čym padobnaje da chvaroby Alchiejmiera ŭ ludziej: daśledavańni mozhu na MRT i paślaśmiarotnyja analizy pakazvajuć adnolkavyja patałahičnyja źmieny.
Statystyka niesuciašalnaja: prykładna tracina sabak va ŭzroście 12 hadoŭ pakutuje na demiencyju, a siarod 15‑hadovych žyvioł hety pakazčyk dasiahaje dźviuch tracin. Pryčym parodnaj schilnaści niama: hałoŭny faktar — heta ŭzrost.
Pieršyja sihnały, jakija lohka prapuścić
Na rańnich stadyjach demiencyja ŭ sabak časta vyhladaje jak «zvyčajnaja staraść». Žyvioła moža stać bolš pałachlivaj, časam hublacca ŭ znajomym asiarodździ, nie adrazu znachodzić misku ź ježaj abo dźviery, praź jakija treba vychodzić na vulicu. Takija drobiazi ŭładalniki časta ihnarujuć, śpisvajučy ich na ŭzrost.
Adnak, jak tłumačyć Folk, u hety momant praces užo idzie, i kali jaho nie zaŭvažyć, chvaroba chutka prahresuje. U bolšaści vypadkaŭ CCDS dyjahnastujuć tady, kali mahčymaści niešta źmianić amal vyčarpanyja. Naprykład, kali sabaka ŭžo pačynaje spraŭlać patrebu ŭ domie. Folk papiaredžvaje: na hetym etapie mozh žyvioły znachodzicca ŭ stanie, padobnym da finalnaj stadyi chvaroby Alchiejmiera.
Asabliva balučym dla haspadaroŭ stanovicca źmianieńnie ŭ pavodzinach sabaki. Žyvioła, jakaja raniej biezumoŭna radasna reahavała na svajho haspadara — niezaležna ad nastroju, vyhladu abo stanu, — moža raptam pačać hladzieć «skroź» jaho, nie paznavać abo nie reahavać na emocyi. I heta źjaŭlajecca adnym z samych traŭmatyčnych momantaŭ dla čałavieka.
Na što źviarnuć uvahu
Mižnarodnyja rekamiendacyi prapanujuć standartyzavany padychod da rańniaj dyjahnostyki CCDS. Adzin z klučavych instrumientaŭ — śpiecyjalny apytalnik dla vieterynaraŭ i ŭładalnikaŭ, jaki dazvalaje adsačyć pieršyja źmieny. Siarod tryvožnych prykmiet — parušeńnie snu (asabliva načnaja aktyŭnaść), prablemy z kantrolem fizijałahičnych patreb, rost tryvožnaści, źmianieńnie sacyjalnych kantaktaŭ z čałaviekam.
Idealny varyjant, pavodle Folka, — uviadzieńnie kahnityŭnych testaŭ u standartnyja vieterynarnyja ahlady ŭžo ź siamihadovaha ŭzrostu. Heta dazvoliła b mieć «bazavy ŭzrovień» i štohod adsočvać dynamiku. U składanych vypadkach prapanujecca rabić MRT abo zabor śpinnamazhavoj vadkaści. Heta darahija pracedury, jakija patrabujuć narkozu, ale jany dazvalajuć vyklučyć inšyja pryčyny simptomaŭ, naprykład, puchliny, insulty abo inšyja patałohii.
Prafiłaktyka
Sindrom kahnityŭnaj dysfunkcyi sabak, jak i chvaroba Alchiejmiera ŭ ludziej, nie paddajecca poŭnamu lačeńniu. Adnak na rańnich stadyjach jaho raźvićcio možna istotna zapavolić.
Vialikuju rolu adyhryvaje charčavańnie. Mozhu, jaki stareje, patrebna enierhija, jakuju dajuć siaredniełancuhovyja tłustyja kisłoty. A amieha-3 tłustyja kisłoty dapamahajuć tarmazić zapalenčyja pracesy.
Nastupny aśpiekt — dyjeta. Navukova dakazana, što sabaki, jakija atrymlivajuć krychu mienš kałoryj (prykładna na 5% nižej za normu), radziej pakutujuć na kahnityŭnyja prablemy. Heta nie značyć, što treba prymušać hadavanca haładać, — važna prosta jaho nie pierakormlivać. Prostaje praviła: kali rebry dobra pramacvajucca, vaha, chutčej za ŭsio, znachodzicca ŭ miežach normy.
Nie mienš važnyja intelektualnaja i fizičnaja aktyŭnaść. Jak i ŭ ludziej, «kahnityŭny zapas» u sabak možna pavialičvać: navučańnie trukam, hulni, ruch — usio heta dapamahaje mozhu daŭžej zachoŭvać svaje funkcyi. Adnym sabakam padabajucca składanyja zadačy, inšym — bieh za miačom, i tut važna ŭličvać indyvidualnyja schilnaści.
Prafiesar Folk adznačaje, što demiencyja charakternaja i dla inšych hadavancaŭ, u tym liku dla katoŭ. Daśledavańniaŭ u hetaj vobłaści pakul mienš. U katoŭ prablema časta prajaŭlajecca nie strataj aryjentacyi, a pastajannym načnym miaŭkańniem — sapraŭdnym vyprabavańniem i dla žyvioły, i dla jaje haspadara.
Kamientary