Ryhor Kastusioŭ. Navošta dyktatury AES

Dyskusii na temu pabudovy atamnaj elektrastancyi ŭ Astraŭcy varta pačynać z pryhadvańnia słovaŭ Alaksandra Łukašenki: krainy z atamnymi elektrastancyjami nie bambiać.

Kaniešnie, pilny krytyk moža asprečyć hetaje vykazvańnie dziejučaha prezydenta. Nasamreč, dla mnohich krainaŭ jakraz-taki atamnyja prahramy i byli nahodaj dla paharšeńnia zamiežnapalityčnaj sytuacyi. Nažal, kolišni siabra Łukašenki ź Iraku bolš užo nia moža raspavieści pra vyniki svajoj nacyjanalnaj atamnaj prahramy.

Nieviadoma, čym skončycca historyja ź iranskaj AES u Bušery — našyja novyja siabry z Tehieranu majuć taksama vialikija prablemy akurat praz hety prajekt.

Ale ŭ pryncypie sama pastanoŭka Łukašenkam pytańnia słušnaja — pakolki pabudova AES u Biełarusi vymahaje palityčnaha rašeńnia adnaho z mahutnych centraŭ siły ŭ sučasnym śviecie, to sam fakt pačatku budaŭnictva budzie słužyć syhnałam: «U hetaj dziaržavie sytuacyja stabilnaja, i hetaja stabilnaść padtrymlivajecca viadučymi hulcami mižnarodnaj palityki». A jak viadoma biełaruskaja stabilnaść aznačaje ŭstojlivaść i niaźmiennaść dyktatarskaj ułady, parušeńni pravoŭ čałavieka i represii suprać apazycyi.

Atamnyja aptymisty zapluščvajuć vočy na palityčny składnik prajektu i pierakonvajuć nas, što takim čynam kraina budzie zdolnaja choć niejkim čynam pazbavicca ad enerhietyčnaj zaležnaści ad Rasiei. Tak, patreba ŭ dyversifikacyi pastavak enerhii i enerhanośbitaŭ źjaŭlajecca dla našaj krainy nadzvyčaj aktualnaj. Ale niezrazumieła, u čym zaležnaść ad «Rosatama» budzie lepšaj za zaležnaść ad «Hazprama», bo asnoŭnym padradčykam pa biełaruskaj AES abrany rasiejski vytvorca.

A voś u palityčnym sensie roźnica pamiž «Biełtrashazam» i patencyjnaj biełaruskaj AES vialikaja. Kanflikty Biełarusi z Rasiejaj pakul pahražajuć Eŭropie adno tolki karotkačasovymi pierabojami ŭ tranzicie hazu. Kali ž budzie AES-to ŭ biełaruskaha dyktatara źjavicca atamnaja dubinka, jakoj jon budzie zdolny pahražać jak zachadu, tak i ŭschodu. Nakolki surjoznaj pahrozaj moža być mirny atam, prademanstravaŭ Čarnobyl.

Nielha pravodzić paraleli i ź minułymi «imidžavymi» budoŭlami režymu. AES — heta nie budynak nacyjanalnaj biblateki ci Minsk-arena, jakija možna było pabudavać u vyniku mabilizacyi, šturmaŭščyny i ščodraha finansavańnia. Navat kali Łukašenka vyviedzie na subotnik usio svajo siamiejstva — pabudavać AES biez dapamohi zamiežnych profilnych kampanijaŭ nie atrymajecca. A tak skłałasia, što hetyja zamiežnyja kampanii ŭsie zaležnyja ad dziaržaŭnych palityčnych rašeńniaŭ — takaja specyjafika hetaj haliny enierhietyki. Jak dzieciam darosłyja nie dajuć hulacca z zapałkami — tak i suśvietnaja supolnaść nie dapuskaje adyjoznyja režymy nakštałt siońniašniaha biełaruskaha da atamnych «cacak».

Rehijanalny kantekst i enerhietyčnaja sytuacyja vakoł našaj krainy dazvalajuć zrabić vysnovu: kali adkinuć paliytčnyja vyhody dla ŭstojlivaści dziejučaha režymu, to pabudova AES u Astraŭcy robicca niemetazhodnaj.

Da taho ž, zafinansavać hetyja atamnyja hulni Łukašenka źbirajecca za košt kredytaŭ, što pahražaje lehčy ciažkim ciažaram na plečy budučych pakaleńniaŭ. Na dadzieny momant prajekt biełaruskaj AES važyć nia mienš za 9 miljardaŭ dalaraŭ z perspektyvaj pavieličeńnia! Enerhaźbieražeńnie akupicca pry lubym raskładzie — a perspektyvy rentabielnaści AES vielmi sumnieŭnyja.

Hetyja arhumenty suprać AES nia novyja, dy i nie adzinyja. Ale hramadzkaha abmierkavańnia prablemy ŭnutry krainy nie atrymałasia. Dakładniej, ułady ŭ zvyčajnym styli chucieńka imitavali dyskusiju z udziełam na ŭsio hatovych «pracoŭnych kalektyvaŭ» i abvieścili pryniataje rašeńnie. Adnak ekalahičnyja arhanizacyi kanstatatvali — infarmacyja pra prajekt nie była daviedzienaja da viedama nasielnictva krainy, čym była parušanaja Orchuskaja kanvencyja i šerah inšych mižnarodnych dakumentaŭ. Słuchańni spravazdačy ab acency ŭpłyvu AES na navakolnaje asiarodzd́zie, jakija pravodzilisia ŭ Astraŭcy letaś, atrymali mižnarodny rozhałas jak syhnał: užo na pieršapačatkovym etapie prajekt «biełaruskaj AES» realizujecca z hrubymi parušeńniami mižnarodnaha prava. Na dadzieny momant u miežach Kanvencyi ESPOO, jakaja rehuluje pamiežny kantekst acenki ekalahičnaj škodnaści, padadzienaja skarha z boku ŭkrainskaj hramadzkaści pra parušeńnie biełaruskim uradam patrabavańniaŭ hetaj mižnarodnaj damovy.

Prajekt pabudovy varta abmiarkoŭvać. Ale — nie z Łukašenkam. Demakratyčny, cyvilizavany ŭrad budzie zdolny vyrašyć pytańnie raźvićcia nacyjanalnaj enerhietyki ŭ vyniku hramadzkaj dyskusii, z vołnym abmierkavańniem usich arhumentaŭ, jak prychilnikaŭ, tak i praciŭnikaŭ AES. Taksama novy demakratyčny ŭrad budzie zdolny vieści pieramovy i z našymi susiedziami — Ukrainaj, Polščaj, Litvoj — pra rehijanalnuju kaaperacyju ŭ enerhietyčnaj sfery i mahčymaje supracoŭnictva ŭ spravie AES.

Ciešyć toje, što śviet jašče nie zusim straciŭ zdarovy sens: budavać AES dla Łukašenki nichto nia budzie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0