Teatralny intelektuał i eksperymentatar. Słova na raźvitańnie Viačasłava Rakickaha.
21 lutaha ŭ mienskaj lakarni pamior Ryd Talipaŭ - mastacki kiraŭnik Nacyjanalnaha akademičnaha dramatyčnaha teatra imia Jakuba Kołasa.
Talipaŭ lačyŭsia ŭ 9-j lakarni Mienska ad zapaleńnia lohkich, adnak 16 lutaha ŭ jaho zdaryŭsia insult. 21 lutaha kala 17 hadziny na 63-m hodzie znakamity režysior pajšoŭ z žyćcia. Ad 31 sakavika 2009 hoda Ryd Talipaŭ byŭ mastackim kiraŭnikom Nacyjanalnaha akademičnaha dramatyčnaha teatra imia Jakuba Kołasa, paviedamlaje Jeŭraradyjo.
***
Ryd Talipaŭ u historyi biełaruskaha teatru zastaniecca pieradusim jak adzin z arhanizataraŭ studyjnaha, alternatyŭnaha teatralnaha ruchu pry kancy 1980-ch hadoŭ i jak pačynalnik intelektualnaha teatru ŭ Biełarusi.
Viecier pieramienaŭ, jaki praniośsia tady nad hramadztvam, uciahnuŭ u svoj vir i maładych biełaruskich režyseraŭ. Ryd Talipaŭ, Mikoła Truchan, Vital Barkoŭski, Vitas Hryhalunas, Viačasłaŭ Inaziemcaŭ, nie azirajučysia na kanservatyŭnych krytykaŭ i ministerskich čynoŭnikaŭ, rabili svoj teatar, teatar svajho času. Chaj tolki na niekalki hadoŭ, ale jany ŭzarvali im zamšełaje mastackaje žyćcio Biełarusi. A ich teatry stali kultavymi.
Z aficyjnym, sacyjalistyčna-realistyčnym mastactvam Ryd Siarhiejevič, jak jaho maładyja aktory z padkreślenaj pavahaj nazyvali, zmahaŭsia stylnymi, estetyčna vytančanymi pastanoŭkami intelektualnaj zachodniaj dramy. U svaim teatry ŭ sutareńni na płoščy Pieramohi ŭ Miensku Talipaŭ adkryŭ dla biełarusaŭ absurdysckuju ci paradaksalnuju dramaturhiju palakaŭ Słavamira Mrožaka i Tadevuša Ruževiča.
«Stryptyz» i «Kartateka» byli samymi śmiełymi na toj čas teatralnymi eksperymentami na biełaruskaj scenie. Heta była revalucyja ŭ pošukach formy i heta byŭ start ajčynnaha teatru ŭ prastoru absurdysckaj, intelektualnaj eŭrapiejskaj dramy.
U Ryda Talipava mnie zaŭsiody impanavała surjoznaje, pieraborlivaje staŭleńnie da dramaturhii. Jon addavaŭ pieravahu ŭsiaśvietnaj klasycy, nie zabuducca jahonyja eksperymenty, prykładam, z kamedyjami Antona Čechava. Z pavahaj staviŭsia režyser i da biełaruskaj dramaturhii. Zastajucca ŭ pamiaci jahonyja pastanoŭki pjes Siarhieja Kavalova.
Ale Talipaŭ admaŭlaŭsia stavić miascovych hrafamanaŭ.
Pryncypova paŭtaraŭ, što «nielha kidać na scenu ŭsio», bo «scena — nia śmietnica». I da 85-hodździa Biełaruskaha teatru imia Jakuba Kołasa jon pracavaŭ nad klasyčnaj kamedyjaj Kandrata Krapivy «Brama nieŭmiručaści». Hety spektakl my ŭžo, na žal, nie pabačym.
Viačasłaŭ Rakicki, Radyjo Svaboda
Kamientary