«Nichto nia daść nam vybaŭleńnia…»

Śviata šyzafrenii

Kaladnaje biełaruskaje telebačańnie dało, napeŭna, bahata materyjału dla psychaanalitykaŭ i psychijatraŭ. Niechta jašče daŭno zaŭvažyŭ, što pluralizm u adnoj hałavie, chutčej, padobny da šyzafrenii.

Treba było ŭ adnym siužecie «Panaramy» skrytykavać palityku rasiejskich enerhetyčnych manapolijaŭ i rasiejski imperyjalizm, kab adrazu paśla hetaha, bieź pieradychu, vykryvać imperyjalizm amerykanski. A ŭ metach bolš efektyŭnaj krytyki vykarystoŭvać cytaty z salidnych amerykanskich hazet kštałtu «Uoł‑stryt džorneł» i «Fajnenšł tajms». (Cytatu nakont «chulihanstva j bandytyzmu» rasiejskaha boku ŭ dačynieńni Biełarusi BT pracytavała za niekalki dzion, napeŭna, razoŭ tryccać). I pry hetym treba nie zabycca abvinavacić va ŭsim biełaruskuju apazycyju, jakaja nibyta ŭzradavałasia hrabiežnickim cenam na haz.

U «Panaramie tydnia» napiaredadni Rastva siužet pra apazycyju, z pradstaŭnikami jakoj sustrakalisia ŭ Biełarusi supracoŭniki ambasady ZŠA, zaniaŭ ci nie ŭdvaja bolš miesca ŭ etery, čym siužet pra ekanamičnyja dačynieńni z «chaŭruśnikam». A tema pravasłaŭnych kaladaŭ niečuvanym čynam była adsutnutaja ŭ kaniec hałoŭnaj infarmacyjnaj prahramy!

Pahledzieŭšy ŭ hetyja dni vypuski navinaŭ na biełaruskich telekanałach, mižvoli ŭspaminaješ školnyja padručniki savieckaj historyi z mapami: «Rasieja ŭ kole frantoŭ» u 1918‑1919 hadoch. Tolki Rasieja ciapier sama vystupaje ŭ roli chaŭruśnika Antanty. (Apazycyi ž, vidać, advodzicca rola «biełačechaŭ», jakija zachapili tranśsibierskuju čyhunačnuju mahistral).

Zusim lišnim, zrazumieła, budzie tut zhadvać BNR. Cikava, što Alaksandar Łukašenka, nazvaŭšy dniami siabie «pieršym kiraŭnikom niezaležnaj Biełarusi», faktyčna adsiek ad jaje historyi nia tolki Biełaruskuju Narodnuju Respubliku, ale j BSSR – suzasnavalnika AAN. Historyja Biełarusi, jak nam davodziać, pačałasia navat nie 1991‑m hodzie, i nie ŭ 1994‑m, a tolki ciapier, u hetyja studzieńskija dni. Bo kali śledvać lohicy sučasnych idejolahaŭ, pakul Rasieja zabiaśpiečvała byłuju sajuznuju respubliku tannymi hazam i naftaj, nijakaj pahrozy suverenitetu Biełarusi nie isnavała. Heta niejkija prahnyja złyja dziadźki ŭ Rasiei, jakija nieviadoma skul uzialisia i čyich imionaŭ nichto nia viedaje, raptam vyrašyli nabić kišeni dalarami za košt bratniaj Biełarusi i tym samym źnianacku pastavili jaje pierad nieabchodnaściu baranić svaju niezaležnaść. Jak kažuć, nie było b ščaścia.

Nichto nia choča žyć u ziamlankach

Pałochajučy biełaruski narod pahrozami z Uschodu i Zachadu, dziaržaŭnyja ŚMI, badaj, krychu pierastaralisia. Kali ni tam ni tam nie zastałosia chaŭruśnikaŭ ci prosta «ščyrych i prystojnych ludziej» (vyraz čynoŭnika biełaruskaj mytni), dyk składajecca davoli žachlivaja karcina: mo' sapraŭdy adzinym vyjściem dla biełarusaŭ zastajecca vajna suprać usich!?

Charakterna, što tema «sychodu ŭ ziamlanki» zachlisnuła ŭ hetyja dni mnohija sajty j błohi ŭ internecie, i heta jość karykaturna‑iraničnym adlustravańniem, svajho rodu advarotnym bokam dziaržaŭnaj prapahandy. Sapraŭdy, śviet acaleŭ tamu što śmiamiaŭsia.

Ale jość u hetym śviacie dziaržaŭnaj šyzafrenii i inšy bok. Jak viadoma, procilehłaści sychodziacca. Alaksandar Milinkievič, inšyja dziejačy apazycyi vykazali ŭ piaredadzień Novaha hodu, tak by mović, strymany aptymizm u suviazi z majučym adbycca pierachodam u biełaruska‑rasiejskich dačynieńniach na rynkavyja rejki. U jaŭnaj abo niajaŭnaj formie vykazvalisia spadziavańni, što skančeńnie «biełaruskaha ekanamičnaha cuda» pryviadzie da razbureńnia sacyjalnaj stabilnaści i adpaviedna – da revalucyjnaha abudžeńnia masaŭ.

Kali b usio było tak adnaznačna j prosta, jak heta apisvajecca ŭ padručnikach marksizmu‑lenizmu... Nadzvyčaj žorstija sankcyi Rasii ŭ dačynieńni Hruzii, jak my bačyli, pryviali tolki da jašče bolšaj kansalidacyi hruzinskaj nacyi vakoł prezydenta Saakašvili. (Budziem spadziavacca, ŭ kramloŭskich daradcaŭ nia chopić fantazii dadumacca da padobnych krokaŭ u dačynieńni da biełarusaŭ, i ŭčorašnich «bratoŭ» nia stanuć vysyłać z Maskvy ŭ Biełaruś sotniami ŭ zaplambavanych vahonach.) Pry hetym aŭtarytarny charaktar režymu Saakašvili kanstatujuć užo nia tolki lidery hruzinskaj apazycyi, ale demakratyčnyja instytucyi ŭ krainach NATO, kudy Hruzija imkniecca ŭstupić.

Kali na chvilinu zabycca na isnavańnie Abchaskaj i Paŭdniova‑Asetynskaj prablemaŭ, dyk Hruzija pavodle svajho dziaržaŭnaha ŭładkavańnia nahadvaje zaraz Biełaruś prykładna 1997‑98 hadoŭ.

Tym nie mienš, Saakašvili padčas svajho karotkaha adpačynku ŭ Zakarpaćci va Ŭkrainie bieź cieniu ironii padziakavaŭ kramloŭskamu kiraŭnictvu za ekanamičnyja sankcyi suprać Hruzii, pakolki jany, pavodle jaje prezydenta, vymusili hruzinskich haspadarnikaŭ varušycca, šukać novyja rynki zbytu, dy prosta rabić pradukcyju kankurentazdolnaj.

Prykład Słavaččyny

Ci zdolnaje biełaruskaje kiraŭnictva (nia tolki kiraŭnik dziaržavy, ale pre'mjer, kiraŭnictva ŭradu, ministerstva enierhetyki, naprykład, jakomu niezaležnaj presaj było vydadzienaje stolki avansaŭ), a taksama kiraŭniki biełaruskich pradpryjemstvaŭ šukać i znachodzić alternatyvy ciapierašniamu stanu rečaŭ, kali možna vypuskać bolšuju častku pradukcyi «na skład»? I zabiaśpiečvać «siaredniuju zarpłatu» ŭ 400 dalaraŭ, pieravažna z dapamohaj drukavalnaha stanka? Ci hatovyja pracoŭnyja biełaruskich zavodaŭ šukać pracu za miažoj – da prykładu, ŭ taje samaje Rasiei, abo stanavicca drobnymi pradprymalnikami, jakich u Biełarusi da apošniaha času trymali za «všivych błoch»? I ci zdolnaja apazycyja patłumačyć, ludziam, što adbyvajecca? Sami pa sabie ekanamičnyja varunki nia zrobiać taho, što mohuć i pavinnyja zrabić intelektualnaja i dziaržaŭnaja elity.

My bačym, što navat u EZ, ź jaho volnym rynkam bolš‑mienš ahulnymi praviłami, narody roznych krainaŭ pa‑roznamu reahujuć na ciažkaści pierachodnaha peryjadu. Viadomy ekanamist Lešek Balcarovič, jaki sychodzić z pasady prezydenta Nacyjanalnaha banku Polščy, ŭ interv́ju «Hazecie vyborčaj» asprečyŭ modnuju apošnim časam tezu, byccam narody Centralnaj Eŭropy, u pieršuju čarhu palaki, stamilisia ad liberalnych reformaŭ i tamu šukajuć vyjścia albo ŭ levaj idejalohii, albo ŭ klerykaliźmie dy antykamuniźmie. Jon pryvodzić u prykład krainy Bałtyi, dzie reformy iduć značna bolš šparkimi tempami, čym u Polščy, ale pravyja partyi nie hublajuć papularnaści. Pryvioŭ jon u prykład i Słavaččynu, jakuju ŭ siaredzinie 1990‑ch hadoŭ nichto nie ŭsprymaŭ usurjoz. U vyniku reformaŭ pravaha ŭradu Dzuryndy Słavaččyna zajmaje ciapier adno ź pieršych miescaŭ u śviecie pavodle tempaŭ ekanomičnaha raźvićcia, a reformy achovy zdaroŭja i vorhanaŭ justycyi ŭ hetaj krainie ličacca ŭzornymi.

Chto viedaje, kali b Biełaruś raspačała reformy śledam za Słavaččynaj, urad jakoj 12 hadoŭ tamu ŭznačalvaŭ eks‑baksior, małaadukavany papulist Miečyjar, napeŭna, zaraz pierad biełaruskim kiraŭnictvam stajali b prablemy zusim inšaha maštabu i charaktaru. I mabyć, jak koliś Słavaččyna, Biełaruś navat spaznała b adnojčy radaść čempijonstva ŭ suśvietnym chakiei, a nie ŭ butaforskich «kaladnych turnirach»?

Ale historyja, jak viadoma, nia maje ŭmoŭnaha składu.

Ranicoj my pračnulisia?

I ŭradu, i apazycyi, i hramadztvu Biełarusi ŭ cełym daviadziecca pryvykać žyć i dziejničać u zusim novych prapanavanych abstavinach. Tradycyjny žurnaliscki štamp: «my pračnulisia ŭ zusim inšaj krainie», 1 studzienia 2007 hodu niečakana spraŭdziŭsia. Ci, prynamsi, moža spraŭdzicca ciaham bližejšych miesiacaŭ.

Niama bolš mitu pra Sajuznuju dziaržavu Biełarusi j Rasiei. Niama mitu pra braterstva słavianskich narodaŭ. Zrazumieła, jak tolki mit pra Sajuz łopnuŭ, ź jaho, by z rasiejskaj matroški, vylez stary novy mit pra Respubliku Biełaruś, jakaja zachavała ŭ sabie i niasie śvietu ŭsio lepšaje, što było ŭ Savieckim Sajuzie. Savieckaja Rasieja, jak my pamiatajem z padručnikaŭ historyi, vyžyła j pieratvaryłasia ŭ tatalitarnaha monstra ź jadravaj dubinaj. Dla hetaha daviałosia zamaryć hoładam miljony ludziej, miljony astatnich zahnać u HUŁAH.

Ci hatovaja Biełaruś na pačatku novaha tysiačahodździa jašče raz zapłacić – chaj zusim nie takuju canu, značna mienšuju – usiaho tolki losam budučych pakaleńniaŭ za toje, kab uśviadomić, što jana moža zachavacca tolki jak eŭrapiejskaja kraina? Kraina sa svaim admietnym nacyjanalnym tvaram, a nie hłuchaja rasiejskaja pravincyja z svaimi ŭłasnymi hrašyma, mytniami dy astrohami.

Apazycyjnyja siły, jak viadoma, tak i nie vypracavali ahulnaj stratehii, što da vybaraŭ u miascovyja saviety. Biełaruskaje telebačańnie z radaściu cytavała niadaŭna słovy Milinkieviča, jaki skrytykavaŭ apazycyjnyja partyi za pravał pieradvybarnaj kampanii: chtości z demakratyčnych kandydataŭ vyrašyŭ udzielničać, chtości źniaŭ kandydaturu, chtości zaklikaŭ da bajkotu. Ale na jahonuju dumku, jak i na dumku mnohich demakratyčnych aktyvistaŭ, hałoŭnaje, što davała vybarčaja kampanija – heta mahčymaść danieści da vybarcaŭ svaju pazycyju. Heta tak. Ale ci jość jana na siońniašni dzień? Ci było z čym iści aktyvistam da ludziej? I ci chapaje mužnaści havaryć ź imi na samyja składanyja temy – pra toje, jak žyć dalej, chto vinavaty i što rabić.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0