Łukašenka i Brežnieŭ: paraleli i razychodžańni

Na 15 žniŭnia 2012 hodu Alaksandar Łukašenka, jaki zastupiŭ na pasadu prezydenta 20 lipienia 1994 hodu, znachodzicca va ŭładzie roŭna — dzień u dzień — stolki, kolki kiravaŭ SSSR Leanid Brežnieŭ (abrany pieršym sakratarom CK KPSS 14 kastryčnika 1964 — pamior 10 listapada 1982). Heta — 6 601 dzień.

Ja nia toje kab vieru ŭ niejkuju mahiju ličbaŭ, ale taki «brežnieŭski» rubiež — nahoda paraŭnać i časy, i dasiahnieńni, pry Brežnievie i pry Łukašenku

«Łukašenka pazbaviŭ majo pakaleńnie perspektyvaŭ» — napisaŭ adzin małady čałaviek u Fejsbuku. Mahčyma, budzie niališnie paraŭnać takuju acenku z tym, jak usprymała majo pakaleńnie Brežnieva.

Kaniečnie, paraleli pamiž tym i ciapierašnim časam buduć adnosnyja — bo žyćcio pamianiałasia za tryccać hadoŭ fantastyčna. Fraza kštałtu «Ja ciapier u Londanie i chvilinu tamu dasłaŭ tabie list, dyk pahladzi jaho zaraz u paštovaj skryni» — u 82-im była b nadziejnym propuskam u psychijatryčnuju kliniku. Sučasnyja technalohii źmianili śviet kardynalna, niezaležna ad miežaŭ dy palityčnaha ładu.

Zrazumieła i toje, što i samo paniaćcie «pakaleńnie» nielha ŭsprymać manalitna — u maim pakaleńni, dy prosta ŭ majoj alma mater, byli siabry «Majstroŭni» Viačorka, Hiermiančuk, Dubaviec, a byli i tyja, chto ŭžo tady zakłaŭ sabie padmurak siońniašniaj karjery ŭ administracyi dy specsłužbach.

Brežnieŭ — aficyjna — byŭ abrany pieršym sakratarom na plenumie CK, u poŭnaj adpaviednaści sa statutam KPSS. Nasamreč, jon pryjšoŭ da ŭłady ŭ vyniku klasyčnaha «pałacavaha pieravarotu» — uciahnuŭšy ŭ zmovu inšych asobaŭ ź bližejšaha atačeńnia Chruščova i abapirajučysia na spryjańnie kiraŭnika KDB Siamičasnaha (jaki potym pryznavaŭsia, što zahadaŭ kiraŭnikam achovy Chruščova «nia ŭmiešvacca» — a kali b tyja paviedamili Mikicie Siarhiejeviču pra zmovu chacia b za adzin dzień, los Brežnieva byŭ by niezajzdrosny). Nijakaj praŭdy pra hetyja padziei, naturalna ž, savieckim ludziam nie skazali — jana stała viadomaj praź dziesiacihodździ. Tyja, chto pastaviŭ na Brežnieva, ličyli jaho časovaj fihuraj. Bolšaść z hetych ludziej nieŭzabavie byli adsunutyja Brežnievym na druhasnyja roli ci adpraŭlenyja ŭ adstaŭku — ale nichto nia byŭ zabity ci pasadžany ŭ turmu.

Łukašenka byŭ abrany prezydentam na vybarach, jakija pryniata ličyć svabodnymi; niekatoryja palitolahi nazvali ich navat «narodnaj revalucyjaj».

Čym dalej analizuju ja padziei 1993–1994 hoda — tym bolš pierakonvajusia, što ŭ prychodzie Łukašenki specsłužby adyhrali nia druhasnuju, a klučavuju rolu. Ale kali Brežnieŭ trymaŭ KDB pad pilnym partyjnym kantrolem, i tolki ŭ apošnija hady hałoŭny čekist Andropaŭ nabyŭ palityčnuju vahu dastatkovuju, kab paśla śmierci «kamunista numar dva» Susłava zaniać jahonaje miesca — dyk pry Łukašenku aficery specsłužbaŭ zaniali asnoŭnyja klučavyja pasady ŭ administracyi ŭ pieršyja ž hady jahonaha kiravańnia.

Jak potym pryznavalisia niekatoryja paplečniki Łukašenki, u 1994 hodzie jany razhladali jaho jak časovy varyjant, jak svojeasablivy «taran», jakim možna było «vybić» Kiebiča dy rasčyścić sabie darohu.

Prychod Brežnieva nie źmianiŭ abrany jašče pry Leninie kurs na «pabudovu kamunizmu». Z prychodam Łukašenki deklaravanaja Kiebičam «intehracyja z Rasiejaj» paskoryłasia (uvohule, u svaich memuarach Kiebič pryznaŭsia, što chacia na vybarach jany i kankuravali, ale hałoŭnaja meta była adzinaj: nie dapuścić da ŭłady Paźniaka).

Ja nia pamiataju, naturalna, prychod Brežnieva — mnie było dva z pałovaj hady. Zatoje dobra pamiataju, jak na žurfaku abviaścili pra jahonuju śmierć: začytali paviedamleńnie i starasta skazaŭ «Vstať!». Potym lekcyja praciahvałasia, nibyta ničoha i nia zdaryłasia. A my z Dubaŭcom pačali pierakidvacca vieršavanymi humarnymi natatkami — nia pamiataju ŭžo, što pisaŭ Siarhiej, a ŭ mianie było niešta kštałtu «Po kryšie barabanił dožd́, nu, a u nas skončałsia vožd́» dy «Umier Lonia, nu i čto žie? Jura nam tiepieŕ dorožie» (Andropaŭ jašče nia byŭ abrany hiensekam, ale pradbačyć heta było niaciažka). Barys Sačanka (jon ža Piatrovič) u našych zabavach ź sialanskaj razvažlivaść udziełu nia braŭ; mahčyma jon užo tady adbumavaŭ budučy «Dziejasłoŭ» i razumieŭ, što takija vieršyki ŭ časopis nie prydaducca. Śmierć vybitnaha dziejača mižnarodnaha kamunistyčnaha ruchu my ź siabrami adznačyli ŭ našym internacie numar 2 pa vulicy Kastryčnickaj vinom «Ereci» pa 1 rub.07 kap. za plašku — biezumoŭna, pryhadvajučy anekdoty pra Leanida Iljiča, jakich adzin moj znajomy viedaŭ bolš jak piaćsot.

Voś u hetym była pryncypovaja roźnica pamiž tym, jak uspryniali śmierć Brežnieva my i tym, jak raźvitvalisia sa Stalinym našyja baćki: pavodle majoj maci, usia jaje vioska Sidaravičy pad Mahilovam — płakała. Maci, jakaja svaje na toj momant 17 hadoŭ pražyła pry Stalinie — nie ŭjaŭlała, jak ciapier žyć biaz Stalina? I što budzie dalej? Vajna? Ci — mir?

Našaje pakaleńnie na 1982 hod taksama śviadomaje žyćcio pražyła pry Brežnievie — ale my dobra razumieli, što ź jahonaj śmierciu ničoha pryncypova novaha nie zdarycca — ni horšaha, ni lepšaha (Andropaŭ, usio ž, byŭ horšym, bo čekisty adčuli siabie haspadarami žyćcia).

Siońniašniaje maładoje pakaleńnie — va ŭsialakim razie, značnaja jahonaja častka — źviazvaje svaje spadziavańni z sychodam Łukašenki.

Miž inšym, chacia ŭ apošnija hady svajho žyćcia Brežnieŭ byŭ persanažam anekdotaŭ i złych kpinaŭ z pryčyny svajoj vidavočnaj niedziejazdolnaści i prahi da ŭznaharodaŭ — nia pamiataju, kab niechta žadaŭ jamu śmierci, kab kazaŭ, što voś by jaki snajper uziaŭ jaho na mušku. Kali ž pravodzić paraleli ź siońniašnim dniom… Nie, ustrymajusia ad paralelaŭ.

Mohuć skazać, što pa ŭznaharodach i tytułach Łukašenka da Brežnieva nie daciahvaje. Ale vajskovaje zvańnie Leanida Iljiča było dakładna akreślena — maršał Savieckaha Sajuzu. Što aznačajuć vyšytyja zołatam pahony na kicieli Łukašenki — dumaju, nia viedaje i jon sam.

Nu i kali ŭžo praciahvać temu «asabistaj ścipłaści»: Brežnieŭ zrabiŭ svaich syna i ziacia pieršymi namieśnikami ministraŭ i abodvuch uvioŭ kandydatami ŭ členy CK KPSS. Pasady značnyja — ale, pa tahačasnym namenklaturnym raskładzie, aficyjna jany nie ŭvachodzili ŭ pieršuju «sotniu» (Ja pišu «zrabiŭ», ale nasamreč toje była inicyjatyva padchalimskaha atačeńnia — Leanid Iljič prosta nie supraciŭlaŭsia). Łukašenka sam, svaim ukazam, pryznačyŭ starejšaha syna členam Rady biaśpieki — svojeasablivaha analaha brežnieŭskaha Palitbiuro, heta značyć — členam pieršaj «dziesiatki».

Žonku Brežnieva i maci jaho dziaciej, Viktoryju Piatroŭnu, za časami hiensekstva jaje muža saviecki narod bačyŭ pa telebačańni razy 2–3: u repartažach pra vizyt ŭ Paryž i pra hałasavańnie na vybarach deputataŭ Viarchoŭnaha Savieta. Žonku Łukašenki i maci dvuch jahonych synoŭ, Halinu Radzivonaŭnu, u časie jahonaha prezydenctva biełaruski narod nia bačyŭ nikoli. Maci inšaha syna Łukašenki biełaruski narod uvohule nia bačyŭ. Nu, a ŭ Paryž Łukašenku daŭno nie puskajuć. Pra «vybary» daŭno ŭsio skazana.

Našaje pakaleńnie pry Brežnievie nia mieła taho, što mieli našyja ravieśniki na Zachadzie. My słaba ŭjaŭlali, jak žyvie cyvilizavany śviet. Prad kančatkovymi ispytami pa anhielskaj movie va ŭniversytecie moj słoŭnikavy zapas byŭ 146 słovaŭ (u jakija, akramia pen, table, uvachodzili i communism, komsomol) — heta za piać školnych i čatyry ŭniversyteckija hady. A — navošta bolej? Ja razumieŭ, što nikoli nie traplu dalej za HDR, a čytać kamunistyčnuju hazetu Morning star, što pradavałasia ŭ savieckich kijoskach, nie było achvoty.

Siońnia značnaja častka moładzi dobra viedaje adnu, a časam i dźvie zamiežnyja movy. Ale ŭ hetym — nie zasłuha Łukašenki, chutčej naadvarot — šmat chto vučyć zamiežnuju movu dziela taho, kab źjechać.

Ja pišu «pry Brežnievie» — ale, nasamreč, toje ž samaje było b, kali b u 1964 hodzie miesca kiraŭnika KPSS zaniaŭ chto zaŭhodna — Padhorny, Susłaŭ, Šelepin, niechta jašče. Kamunistyčny režym nie praduhledžvaŭ dla našaha pakaleńnia inšych varyjantaŭ. Zrešty, druhoha šlachu — akramia jak «leninski šlach» — u tyja hady režym nie praduhledžvaŭ i dla hiensieka.

A voś u 1994-m moh być abrany zusim inšy varyjant šlachu — i možna tolki ŭjaŭlać, dzie siońnia była b Biełaruś.

Atrymaŭšy ŭ 1964-ym SSSR jak zvyšdziaržavu, Brežnieŭ u 1982-im i pakinuŭ jaje zvyšdziaržavaj — z mahutnym jadziernym patencyjałam, bieźličču rakiet i tankaŭ. Ale ŭ hetaj dziaržavie, jak i pry Chruščovie, zastałasia nia vyrašanaj prablema vyrabu žanočych pančochoŭ, a ŭ kramach (akramia stalicaŭ) najaŭnaść dvuch hatunkaŭ kaŭbasy ličyłasia raskošaj. I padvioŭ Leanid Iljič SSSR da toj miažy, kudy tolki i možna było dajści «leninskim šlacham».

Atrymaŭšy ŭ 1994-m krainu z vyklučnym intelektualnym patencyjałam i ŭnikalnaj navukajomistaj vyvorčaściu — praz 18 hadoŭ Łukašenka pasadziŭ jaje ŭ režym vyžyvańnia, a emihracyja vysokakvalifikavanych admysłoŭcaŭ nabyła pahroźlivyja pamiery. Pry hetym ekanamičnaja zaležnaść ad Maskvy nia źmienšyłasia, a šmakroć pavialičyłasia.

Pry Brežnievie ekanomika padtrymlivałasia raspracoŭkaj radoviščaŭ nafty i hazu, ich ekspartam dy vysokimi koštami na enerhanośbity — faktyčna, Leanid Iljič karystaŭsia z taho, što daŭ haspodź Boh (albo pryroda, kamu jak padabajecca). Ale treba pryznać, što mienavita pry Brežnievie pačałasia maštabnaja raspracoŭka radoviščaŭ.

Łukašenka ekspluatuje nadzvyčaj vyhodnyja hieapalityčnyja tranzytnyja mahčymaści Biełarusi (chacia kali pra ich havaryli deputaty Apazycyi BNF u pačatku 90-ych, jon chichikaŭ) — u najaŭnaści hetych mahčymaściaŭ nie jahonaja zasłuha. I chacia čym dalej, tym bolš ziernia byŭ vymušany zakuplać SSSR na Zachadzie na «naftadalary», Leanid Iljič nie pradavaŭ inšaziemcam Urenhoj ci Samatłor — pry Łukašenku «Biełtranshaz» užo addadzieny

Brežnievu nie było na kaho raźličvać u supraćstajańni z Zachadam (sajuźniki pa Varšaŭskaj damovie — tak, dla butaforyi). Łukašenka viedaje, što jaho zaŭsiody padtrymaje Maskva, bo Kreml zacikaŭleny ŭ Biełarusi. Jon zacikaŭleny ŭ joj, kali b navat na terytoryi krainy nie było nivodnaha zavodu, kali b navat nie pralahała truba. Kali b i ludziej na hetaj terytoryi nie było. Bo terytoryja Biełarusi — heta dla Rasiei klučavy vajskova-stratehičny placdarm.

Pry Brežnievie Saviecki Sajuz uhanaravaŭsia nazovam «imperyja zła». Łukašenka zasłužyŭ persanifikavany tytuł — «apošni dyktatar Eŭropy».

U najaŭnaści palityčnych viaźniaŭ Łukašenka moža śmieła paspračacca z Brežnievym. Va ŭsialakim razie, pavodle kolkaści aryštaŭ (za adny tolki sutki ŭ śniežni 2010 -ha — kala 700 čałaviek) jon kali nie pieraŭzyšoŭ, dyk zraŭniaŭsia. Brežnieŭ, praŭda, moh «pachvalicca», što adzin z «jahony» dysydent (Sacharaŭ) atrymaŭ Nobeleŭskuju premiju — ale i tut u Łukašenki jość niebłahija šancy zraŭniacca ź Leanidam Iljičom.

I, narešcie, pra stanovišča biełaruskaj movy i nacyjanalnaj kultury.

Ja ciapier chacieŭ napisać, što pry Brežnievie ludziej nie chapali na vulicy «nieviadomyja ŭ cyvilnym» za biełaruskuju movu — ale ŭ Biełarusi pry Brežnievie na haradzkich vulicach biełaruskaja mova praktyčna nie hučała.

Ciapier jana hučyć u tysiačach vusnaŭ maładoha pakaleńnia — nasupierak vysiłkam Łukašenki. Pakaleńnia, jakoje, u adroźnieńni ad nas, tahačasnych dvaccacihadovych, vychodzić i na Płošču. I ŭ hetym, kali adkinuć usie ajfony dy inšyja prykmiety prahresu, bačycca mnie hałoŭnaja roźnica pamiž časam brežnieŭskim i dniom siońniašnim.

I heta daje padstavy prahnazavać, što nastupnaha, «stalinskaha» rekordu (29 hadoŭ pry ŭładzie) ciapierašni kiraŭnik NAK nie dasiahnie.

Dyskvalifikacyja moža adbycca ŭ luby momant.

• 1
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0