Asabistaje śviata

Sapraŭdnaja kroŭ

Syjšoŭšy ŭviečary 7 sakavika na stancyju metro «Akademija navuk», ja byŭ uražany karcinaju, što adkryłasia mnie pad ziamloju. Karcinaju, što vielmi ž nahadvała provady na front. A dzie jašče ja moh bačyć stolki zapłakanych dziavočych vačej i padkreślena suvorych tvaraŭ ich kavaleraŭ. Dziaŭčynkam jaŭna padabaŭsia praces ślozapralivańnia. Jak i ichnyja chłopčyki atrymlivali nieapisalnaje zadavalnieńnie ad nahody zademanstravać mužnaść. Skivicy paciaželi, vočy pastalnieli, ruki na dryhotkich dziavočych plačach nalilisia ciepłynioj. Voś-voś padyjdzie ciahnik, i jany raźvitajucca naviaki. Ciahnik padyjšoŭ. Usie sieli i pajechali. I jedučy siarod hetych ślozaŭ, emocyjaŭ i žarściaŭ ja tak i nia moh uciamić — što ź imi z usimi takoje adbyłosia. Pakul niečy hołas nie pramoviŭ: «Očań trohacielnaje kino. Pačci kak «Bieły Bim Čornaje ucha». Da mianie narešcie dajšło. U kinateatry «Oktiabŕ» adbyłasia doŭhačakanaja premjera «Tytanika».

Napeŭna, niama čałavieka (a ŭžo paśla apošniaj premjery nia budzie dakładna), jaki b nia viedaŭ što heta byŭ za karabiel, da jakich bierahoŭ išoŭ i kolki čałaviek zatanuła. I kolki jašče budzie pralita dziavočych śloz! Niahledziačy na toje, što, jak vyśvietliłasia, suśvietny akijan viedaŭ i bolšyja trahiedyi. I ludzi hinuli nia tolki ŭ neŭtralnych vodach... Ale jaki pryhožy mit. Dumaju, Kameron nie apošni, chto źviartajecca da jaho. I sprava tut nie ŭ hrašach. Ludzi lubiać strašnyja, pryhoža raskazanyja kazki, dzie butaforskaja kroŭ vyklikaje pryjemnyja ślozy. I na tannych emocyjach zachoŭvajecca pamiać pra pryhožuju, čužuju biadu. Ale...

U majoj krainie jašče jość ludzi, jakija nia viedajuć, što adbyłosia 25 sakavika praz čatyry hady paśla trahiedyi «Tytanika». I što samomu cikava, hety fakt nie vyklikaje ŭva mnie kanvulsijaŭ biaśsilla. Navat napiaredadni 80-hodździa našaj hałoŭnaj daty. Pamiataju, jak mianie zavodziła abyjakavaść maich siabroŭ napiaredadni 75-ch uhodkaŭ BNR. Ab jakoj kazali hazety, plakaty, navat tralejbusy tady byli razmalavanyja ŭ honar Śviata. Ale śviata tady ŭ mianie nie było. Tamu siońnia ŭ mianie niama žadańnia abhruntavana dakazvać vieličyniu toj dalokaj padziei tym, kaho heta nie abychodzić. Mnie jość z kim hety dzień nie, nie adśviatkavać, tolki adznačyć.

«Niepryhožaja mašyna nikoli nia ŭzdymiecca ŭ pavietra», — kazaŭ avijakanstruktar Raberta Barcini. 25 sakavika — zanadta pryhožaja ličba, kab zaciercisia ŭ samaj niaćviordaj pamiaci. «25». U dzień, paznačany takoj zapaminalnaju ličbaju, dobra padvodzić rachunki j stavić kropki nad i. Zrešty, jany ŭ 18-m hodzie byli rasstaŭlenyja. I kroŭ pralivałasia sapraŭdnaja. I nie vina tych, chto pastaviŭ na hetuju ličbu svajo žyćcio, što niechta nie zaŭvažyŭ vieličyniu staŭki. Hulnia praciahvajecca. Moža, navat, tolki pačynajecca. 80 — ličba niebiaśpiečnaja dla ludziej. Dla nienarodžanych mitaŭ — heta pytalnik usim tym, chto ŭzdymie kilišak z vokličam «Žyvie!»

Dobra pračnucca 25-ha j pabačyć nad krainaju viasiołaje nadvorje. I nie chadzić ni na jakija mitynhi. Pašpacyravać pa horadzie, zazirajučy ŭ vočy minakoŭ u niebiespadstaŭnaj nadziei natrapić na pohlad va ŭnison. Sustreć siabra, u jakoha ŭsio narmalna. Prapuścić ź im pa kilišku za žyćcio. Paśla zaprasić siabroŭku na «Tytanik». I, nadziviŭšysia kinošnaj śmierci, supakoiŭšy panienku, patelefanavaŭšy maci, praciahvać žyć.

Źmicier Bartosik

Kalandar

PRAMOVIĆ IMJa

Isnuje padańnie ab tym, što kali niemaŭla pamierła niachryščanym, duša jahonaja łunaje pamiž niebam i ziamloju až pakul chtości nie pramović nakanavanaje jamu imia...

Časam vysoŭvajuć mierkavańnie ab tym, što kali b u 1918 hodzie Vilnia nie była akupavanaja niemcami, abviaščeńnie BNR adbyłosia b tam — u Staražytnaj Stalicy, i historyja rušyła b inšym šlacham. Ale BNR była abvieščanaja ŭ Miensku, horadzie, jaki ŭ 1067 zajaviŭ ab sabie śvietu praz ułasnaje źniknieńnie, kab viarnucca stalicaj biełaruskaj Respubliki. Stvaralniki niezaležnaj biełaruskaj krainy viedali, što nieŭzabavie jana musić zahinuć u ahni, pamiž mołatam i kavadłam.

Borchiesavyja «čatyry cykli» pačynajucca historyjaj ab umacavanym horadzie, čyje abaroncy viedajuć, što horadu nakanavana źniknuć ad miača i ahnia vorahaŭ. Druhuju i treciuju historyju my viedajem — ab viartańni i pošuku. Apošniaja historyja viečnaha cyklu — ab samahubstvie Boha...

Siońniašni Miensk — «horad, jakoha niama». Vieličeznaja nieakreślenaja prastora, jakaja niby «Latučy Halandziec» visić pamiž niebam i ziamloju. Jaki chavaje ŭ sabie ledź prykmietnyja zhadki minułaha žyćcia — ślady svajoj dušy.

Źniknieńnie — pošuk — viartańnie... BNR naradziłasia ŭ horadzie, asudžanym na štorazovaje źniknieńnie. Siońnia my iznoŭ pramaŭlajem imia narodžanaha i źnikłaha vosiemdziesiat hadoŭ tamu niemaŭlaci. Kab duša pajšła da nieba, musić źniknuć cieła. Ale kab jana viarnułasia da ziamli, musić spraŭdzicca čaćviertaja historyja adviečnaha cyklu.

I tady koła razamkniecca.

Sieviaryn Kviatkoŭski

Dva abrazy pad ściahami

Dzień Voli — heta dzień naradžeńnia majoj babuli. Zaraz, kali jaje praŭnučcy na 80-hodździe BNR — stolki, kolki babuli spoŭniłasia ŭ 18-m na jaje abviaščeńnie, ja ŭrešcie zrazumieła: u maim pryvatna-žanočym usprymańni hetaha śviata nie isnuje supiarečnaściaŭ.

Praz šmat hadoŭ paśla śmierci babuli maja ciotka Zonia sama stanie šustrańkaj babulaj, zachavalnicaj viaskovych dažynkaŭ, i nidzie, akramia hetaj vioski na Słuččynie, nia čutych pieśniaŭ. Zahojacca ŭsie ślady ad kuchtaloŭ, naniesienych za hady siabroŭstva adno adnamu nami ź jaje Miškam. Jon stanie milicyjantam, a paśla sustrečy na mitynhu ŭ Miensku — syjdzie j vierniecca ŭ viosku... Usio viartajecca na svaje miescy — jak lubić ciapier viartacca ŭ baby Maninu viosku jaje praŭnučka ź Miensku, jak viarnuŭsia jaje dzień narodzinaŭ u Miensk Dniom Voli...

Ale tak mahło b i nia stacca. Kali b, niezaležna ad majho razumieńnia, šmatkroć nie viartałasia b jana sama.

Toje haryšča ŭ jaje chacie, z pacham dymka ad kominu, i stružki, i starych pieraplotaŭ... Majoj dačce ŭžo nie pašencić znajści tam u vosiem hadoŭ padručniki časoŭ Stalina j chruščoŭskaje adlihi! Pieršuju knihu maci čytać mnie zabaraniła, bo nie mahła bačyć, jak rodnaje dzicia zalivajecca ślaźmi (na jaje dumku, tamu što «ničoha nie razumieje»). Heta byŭ «Taras Bulba». Kali čas ad času maci čuła pra «trajaki» pa piśmu i «kały» pa fizkultury, jana viedała, što zamiest piśma byŭ Hohal «ź jahonymi chachlackimi kazkami», a zamiest miačykaŭ na ŭroku — raspoviady pra «kazki i kazaki» siabroŭcy, jakija razdražniali našaha fizruka. Druhaja kniha była dziadźkaŭ padručnik pa bieł. lit. Pobač ź Leninam, pra jakoha nam kazali šmat dobraha ŭžo ŭ pieršaj klasie, usiudy praz defis prymazvałasia: «Stalin».

«Škodnyja» knižki nieŭprykmiet źnikli ŭ ciotčynaj piečy. Babulu ja, padrastajučy, mahła b niejak i pryzabyć. Nie davali. To svajaki ŭzhadajuć štoś. A to znoŭ, jak u viosku patrapiš uletku, pierakinucca sustrečnyja staryja: «Čyjo to haradzkoje dziaŭčo?» — «Nia bačyš? Mania ŭsia!» — pačastujuć jabłykam, doŭha hutarać, pierahladajucca. Mania, Polšča, žuraviny, teatar... Što heta ŭsio značyć — adkul było viedać? Paźniej, kali historyja «pieravierniecca», adnahodki baby Mani raspaviaduć mnie i pra žuraviny, i pra Kotłas, i pra «Polšču», i pra... Boža, dzie była maja «dziavočaja pamiać» dźvie piacihodki tamu?

Ale nie — jany ŭsio ž niedakažuć. U babčynych siabrovak buduć ślozy — i niavierje, i strach, što ŭsio nienadoŭha, što Kotłas vierniecca. «Nia treba, dzietki, vam viedać praŭdu — chto tut za što ŭ kaho stralaŭ...» Voś jak dobra žyłosia ŭ savieckaj kałhasnaj vioscy na pamiežžy, na chutarach vakoł: babka Mania dziaŭčynkaj chadziła z maci pa hryby, žuraviny i drovy «ŭ Polšču»! Heta ž kiłometraŭ ź dziasiatak, praz dryhvu i dziaržaŭnuju miažu.

Jość niekalki varyjantaŭ miesca i abstavinaŭ ichnaha znajomstva: moža, na žuravinach, moža, u carkvie, a to j na jakim kirmašy. Hałoŭnaje nia ŭ hetym. Pamiž vioskaj i chutaram zakachanych było niedzie kilametraŭ šeśćdziesiat. Pamiž Hrycevičami dy schavanaj niekali ŭ lasach Samachvałaŭščynaj... Choć nie, Samachvałaŭščynu tak achryścili paźniej, pa dziedu, kali pierabraŭsia praź miažu ŭ Biełaruś, da babki Mani. Zdajecca, tady ŭžo parazburali navokał cerkvy, jak tuju, vyźnienskuju, dzie jana śpiavała. U što jany tady vieryli, što mahli pradčuvać? Dziady ŭ Vyźnie uzhadvajuć, jak hareŭ tady niejki klaštar pad Słuckam. Chutary «sabrali» ŭ viosku, dzie ciapier chata z utulnym haryščam, a svajaki jakimści čynam «zhubili» adrasy babčynych bratoŭ, što apynulisia ŭ Amerycy. Mahčyma, niedzie za śvietam pa ziamli chodzić jaje stryječnaja ŭnučka, što taksama «i kroški pabrała». I my ŭžo nie sustreniemsia... Jak nie sustrelisia ź dziedam, jaki «prapaŭ biaź viestak» nieviadoma dzie, paśla vyzvaleńnia ad akupantaŭ.

Mnie zhadvajecca inšaja akupacyja, pra jakuju jana, peŭna, razumieła, dy ličyła da lepšaha nie kazać. My havaryli ź joj tady zusim adnolkava: pa-biełarusku. Až pakul baćki nie zabrali mianie ŭ horad. Paśla babki Mani ŭ pamiać čamuści ŭrezałasia maja varožaść da dziciačaha sadu. Na ślozy tam kazali: «Pokazyvajet charaktier», a spać prymušali zahadami kštałtu: «Vsie bystro otviernuliś k stienkie!»

Epizod, jaki ŭzhadvajecca ŭsio čaściej, čuty niekali ad baćkoŭ. «Doždž budzie. Chmara idzie», — «Nu čto ty, baba Mania, niepravilno hovoriš: nie «chmara», a «tuča»!» I ŭsie zaśmiajalisia, dadaje maci.

Baba Mania viartałasia j tady, kali nas, małych, ciškom, padpolna niejak, pachryścili ŭ chacie la samaje Vyzny — u baby Viery, jaje siastry, taksama, jak vyjaviłasia, byłoj pieŭčaj. Paźniej baba Viera stanie ledź nie adzinaj u siam'i kamunistkaj i... budzie tajemna chavać nabaženstvy ŭ svajoj biblijatecy (jakraz tam, dzie ciapier praz darohu maskal u papoŭskim adzieńni i z hebisckimi zamaškami nie daje ŭstalavać biełaruski kryž u honar słuckich abaroncaŭ BNR). Heta tam, na miescach, aśviečanych niabačnaj prysutnaściu babul, Viery j Maryi, tady, minułaj vosieńniu, nieznajomy ziamlak sustreŭ nas z dačkoju pryvitańniem: «Kali b viarnuŭsia Stalin — razam ź dziećmi b rasstralaŭ»... Dałučeńnie našych dziciačych dušaŭ da Boha było maŭklivym pratestam prodkaŭ suprać balšavizmu, što parujnavaŭ našu minuŭščynu. Jany niby viedali, što ichnyja praŭnuki ŭžo buduć viedać pra Chrysta, ale — nie pra «dziadulu Lenina».

Ciapier ja zhadvaju pra babulaŭ jašče i praz stvoranyja ichnymi rukami ručniki, abrusy, pościłki: pierad śmierciu abiedźvie zahadali sioje-toje abaviazkova zachavać dla nas, naščadkaŭ, bo «paźniej takoha nia budzie». Navat uśviedamleńnie siabie biełarusami my ź siastroju pačali z pajezdki ŭ malenstvie da baby Maninych svajakoŭ na poŭdzień Rasiei, da Azoŭskaha mora. Tamtejšyja dzieci ŭ horadzie-krepaści Piatra pytalisia, što takoje Biełaruś, dzivilisia, što ŭ nas proćma ŭ dziesiać razoŭ tańniejšaj bulby, lasoŭ z hrybami zamiest stepu, račułak zamiest mora i Donu...

Babka Mania pryjšła, jak žyvaja, u 91-m, na Kalady. Da majoj maci. U śnie. «Vinšuju!» — skazała jana, i maci pračnułasia. Było vielmi rana. Źvinieŭ daŭžeznymi hudkami telefon. Joj paviedamili ź Miensku navinu. Baba Mania prychodziła skazać, što na Kalady pryjšła ŭ hety śviet jaje praŭnučka. Praz paŭhady i try dni ŭ babčynaj chacie zazirnuła ŭ vakno sonca, kali ja daviedałasia dźvie ščaślivyja naviny. U Maryjnaj praŭnučki, majho «novaha pakaleńnia» z imiem Viera, źjaviŭsia ŭrešcie pieršy zub. A ŭ Biełarusi — źjaviłasia Niezaležnaść, na źmienu toj, jakuju zrujnavali pry babie Mani. 25-ha, kab jana dažyła, my b śviatkavali Dzień Voli razam, pad našym ściaham na firankach majho vakna. Ja ž adznaču dva dni narodzinaŭ adrazu. Našaj Voli — i jaje «siastry», Biełarusi — i jaje dački. Jany abiedźvie, navat nia majučy siłaŭ, nie skarajucca j nie źnikajuć nazaŭsiody. Jany viartajucca, i rana ci pozna stanovicca adčuvalnaj navat ichnaja niabačnaja, časam niačutnaja prysutnaść kala nas i nad nami. Niby ŭ samyja losavyznačalnyja imhnieńni niechta, jak sa staroha abraza, pahladzić u vočy, albo zirnie cieraz tvajo plačo, albo nakiruje tvoj niapeŭny krok u dziŭny, ale raptam ubačycca — patrebny kirunak.

U dzień narodzinaŭ Voli mnie čamuści chočacca zapalić śviečku ŭ chacie i nazvać babu Maniu inakš, niejak navat nie pa-svajacku: Pannaj Maryjaj...

Taciana Śnitko

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0