"Jak ja pravioŭ leta". TEMA NUMARU

«Jak ja pravioŭ leta»

Niekali ŭ dalokija ŭžo savieckija časy, pryjšoŭšy ź letnich vakacyjaŭ u škołu, usie savieckija dzieci pisali sačynieńnie na temu «Jak ja pravioŭ leta». Siužetaŭ na šostaj častcy ziamnoje sušy było ŭsiaho čatyry. Pieršy — u babuli ŭ vioscy, druhi — u pijanerskim lahiery, treci — a ja nikudy nia jeździŭ i čaćvierty —kudy-niebudź jeździŭ z baćkami — u sanatoryj abo na mora. Niejkaha piataha bolš-mienš typovaha siužetu prosta nie mahło być.

Tyja savieckija zaviadzionki pryhadalisia siońnia, u apošni dzień leta. Siońnia, napeŭna, kolkaść siužetaŭ značna pašyryłasia. Dzieci mienš stali jeździć z baćkami na mora, pamienšała j pijanerskich lahieraŭ. Zatoje masa dziciačaha narodu pa čarnobylskich prahramach vyjaždžaje i vylataje chto ŭ Italiju, chto ŭ Štaty, dzie ich raśsialajuć pa siemjach. Biaźmierna pašyryŭsia i vidaźmianiŭsia siužet z adpačynkam na dačy. Heta, viadoma, nia tyja dačy, dzie adpačyvała savieckaja elita, a advajavanyja ŭ pryrody hliniščy, dzie na šaści sotkach adpačynak dziciaci najčaściej pieratvarajecca ŭ zanudztva: raki abo lesu niama, paŭsiul draty i daloka ad chaty nie adpuskajuć, bo ŭ hetych adnapaviarchovych mehapolisach zhubicca nie składaje prablemy.

Źmianiŭsia taksama i adpačynak darosłych. I jany ŭžo «pravodziać leta» pa-inšamu. Najčaściej kłopat paprostu nie dazvalaje rassłabicca i adpačyvać.

U źviazku z hetym zhadvajecca j jašče adna tema kolišnich savieckich abmierkavańniaŭ — knihi, pračytanyja za leta. Z takim apytańniem karespandent «NN» źviarnuŭsia da minakoŭ na mienskich vulicach.

Knihi hetaha leta

Apytańnie na mienskich vulicach

Majoj pieršaj surazmoŭcaj była kabieta, jakaja razam z šaścihadovym chłopčykam vychodziła ź Mienskaha katedralnaha kaściołu. Kabieta pryznałasia, što ŭžo šmat času jana dačyniajecca da knižak tolki tady, kali čytaje synu:

— Nu čitaju, no nie knižki ž, tak — rasskazy. «Małyš i Karłson»... Knižku jemu podarili v dietskom sadu «Maleńkoje prividienije», «Maleńkij vodianoj», nu i etoho dostatočno: ona takaja tołstaja...

Dźvie dziaŭčyny kala Paštamtu, jakija čakali adna — chłopca, druhaja — ciahnika, padzialilisia svaimi litaraturnymi prychilnaściami:

— Naučnuju litieraturu — eto knihi po psichołohii, tak kak ja učuś na psichołoha. Čitaju vsie, čto s etim śviazano, ničieho druhoho.

— Čto ja čitała? Ja čitała Dostojevskoho «Idiot». I etu knihu, i jeŝie čto-to, ja nie pomniu, no voobŝie ja lublu kłaśsiku. Ja otnošu Dostojevskoho k pisatielam, u kotorych tiažiełaja litieratura.

A voś małady spadar, jaki cikavaŭ za našaj razmovaj, na pytańnie ab letnim čytańni adkazaŭ nastupnaje:

— Niet, letom ja otdychaju ot čtienija, za isklučienijem haziet. Zimoj chorošo čitajetsia. No pravda vot viesnoj zakončił čitať «Chazarskij słovaŕ» Miłorada Paviča. Eto iz poślednich vpiečatlenij. Priepodavatiel ja.

Jašče adzin surazmoŭca kala centralnaha Mienskaha paštamtu:

— Pieriečityvał Ilfa-Pietrova «12 stuljev», tiechničieskuju litieraturu — v płanie samoraźvitija.

Dalej ja skiravaŭsia da skveryka kala vakzału. Voś dźvie siabroŭki, jakija raźmiaścilisia na kalenkach u žaleznaj skulptury vykštałconaj łedzi:

— Letom? Božie! Letom u mienia dipłom był letom. Ja čytała tolki toje, što było patrebna dla majoj dypłomnaj raboty. Ja ekanamist pa spažyvieckamu rynku...

— Letom? «Svobodnyje novosti». Kakuju-to staťju očieriednuju po povodu otjezda posłov vsiakich... Iz knižiek — «Kriemlovskije žieny». Kohda ja čitała etu knižku, ja nie otnosiłaś k etomu kak k pravdie.

Pobač taksama siadzieli siabroŭki, ale nie maładyja, a ŭžo vielmi stałaha vieku:

— Znajetie čto, ja vam odno słovo skažu i chvatit — ja korriektor była — bolšie nie nado sprašivať.

Što da druhoj babulki, dyk jana nie pracavała prafesijnaj čytačkaj i tamu nie padałasia stomlenaj ad čytańnia:

— V nastojaŝij momient čitaju Marininoj knižku. U mienia vsie jeje sočinienija jesť. Jesť vriemia, ja žie nie mołodaja, poetomu čitaju, i ožidaju, kohda mnie nado budiet ujechať na kładbiŝie.

Dva narhasaŭcy vypusku dziesiacihadovaje daŭniny nie pakryŭdzilisia na mianie za toje, što ja adarvaŭ ich ad razmovy za plaškaj.

— Bułhakov, «Mastier i Marharita». Vy znajetie, ja sčitaju, čto kromie etoj knihi bolšie niečieho čitať.

A voś słovy nakont litaraturnych adkryćciaŭ u žyćci:

— «Sto let odinočiestva»... Eto było hoda dva nazad... Korotkievič, počti vsie, čto ja čitał. Na biełorusskom, koniečno. Ja beenefoviec, tak čto ja čitał vsie v orihinale.

Na susiedniaj łavie sumavaŭ spadar nieakreślenaha vieku. Ja pasprabavaŭ vyśvietlić jahonyja intaresy ŭ biełaruskaj litaratury:

— Vy znajetie, my s sieḿjej pieriejechali bukvalno s połhoda nazad tolko v Minsk, tak čto ja sam rośsijanin, i biełorusskije avtory mienia nie intieriesovali i nie intieriesujut.

Jašče adna samotnaja postać u skvery:

— Knihu ja nie čitała, nikakuju, naviernoje. Haziety prosmatrivaju po povodu, čtob najti rabotu, ja invalid, piensija maleńkaja...

Na maim zvarotnym šlachu kabieta siaredniaha vieku spałochałasia mikrafonu, ale ŭsio ž navažyłasia vykazacca:

— Kakuju knihu? S dieťmi vmiestie «Karłsona» čitała. Fransuazu Sahan... Boleje sieŕjeznuju litieraturu lublu. Mnie očień nravitsia Kuprin, Turhieniev, lublu, koniečno, russkuju kłaśsiku.

Tady ja zapytaŭsia, ci viedaje jana biełaruskuju litaraturu:

— Nu koniečno. Vo-piervych, Janka Kupała, stichi Adama Mickieviča, nu našich etich biełorusskich kłaśsikov.

U kramie «Sierhiejev Passaž», jakaja raniej zvałasia «Tytuń», ja pierapyniŭ razmovu achoŭnika i pradaŭščycy. Voś što jany skazali pra svajo letniaje čytańnie:

— Čitał. Čitał fantastiku. Dietiektiv. Žurnały vsiakije.

— U mienia lubimaja hazieta «Hastronom». Ona očień vkusnaja, miahkaja... K sožaleniju, ja každyj dień rabotaju, i u mienia nietu vriemieni čitať, a na rabotie nielzia, ja žie za priłavkom.

A voś u hastranomie, jaki zaviecca «Uzvyšša», a paprostu — «Pad hadzińnikam», ja spatkaŭ naviednika, jaki nia tolki čytaje, ale j piša. Heta byŭ žurnalist Pavał Šaramiet:

— Mnoho čitał — Dovłatova počti vieś triechtomnik. Siejčas Stiejnbieka čitaju — «Zima trievohi našiej». Iz biełorusskich avtorov ničieho nie čitał. Vriemieni očień mało, jeśli čiestno, ja sam prosto pišu svoju knihu.

***

Pastarajusia paźbiehnuć ułasnych vysnovaŭ, akramia adnoj.

Pieračytvajučy hetyja zapisy, ja dumaju pra toje, što ŭ ich niama ani znaku našaha času. Dakładna takija adkazy možna było pačuć i piać, i dziesiać, i navat dvaccać hadoŭ tamu. Ale ž hetkaja realnaść. «Majstar i Marharyta», Dastajeŭski, «Małyš i Karłsan»... I ničoha, što b choć niejak adlustroŭvała naš siońniašni čas. Zrešty, bolš słušna budzie skazać tak: heta naš čas tak mała adroźnivajecca ad taho, što było piać, dziesiać i navat dvaccać hadoŭ tamu.

Sieviaryn Kviatkoŭski

Niezaŭvažanaja AES

Pierad złačynstvam

Praciahvajučy temu «Jak ja pravioŭ leta» i što za hetaje leta pračytaŭ, ja zadumaŭsia nad pytańniem — a što ŭłasna za hetaje leta adbyłosia, jak praviała leta ŭsia naša kraina? Pieršymi zhadalisia epapieja z Drazdami i sud nad «Našaj Nivaj» i nad biełaruskaj movaj, paśla... Kab što-niebudź sapraŭdy zapaminalnaje, dyk i nie zhadaješ. Praŭda, jość i padziei inšaha kštałtu, amal niezaŭvažanyja presaj, ale biezumoŭna raźličanyja na radykalnyja źmieny ŭ budučyni.

Nia viedaju, ci sapraŭdy daroha ŭ piekła vykładzienaja z dobrych namieraŭ. Ale toje, što dobryja namiery j pryhožyja prajekty čaściakom stajuć poruč ź ciomnymi žadańniami j naradžajucca ŭ pradčuvańniach złačynstvaŭ — heta praŭda. Radyjon Raskolnikaŭ, hieroj znakamitaha «Złačynstva i pakarańnia», idučy ź siakieraju pad pachaj zabivać staruju, razvažaŭ pra fantany, pra toje, nakolki jany aśviažajuć i vysakarodziać haradzkija placy. Paśla palot jahonych dumak siahaŭ dalej — jon užo marakavaŭ, jak na novy kapył pieraplanavać parki Pieciarburhu.

Hetym letam, dziakujučy ledź nie štodzionnym daždžam, pra patrebu ŭ haradzkich fantanach, prynamsi ŭ Biełarusi, nichto nia zhadvaŭ. Adnak heta zusim nie aznačaje, što biełaruskija budaŭniki ni pra što nia dumali. Da 2010 hodu biełaruskaja enerhietyka zapatrabuje zamieny svaich mahutnaściaŭ na 90%. I heta pry tym, što zvyš 30% elektryčnaści ŭžo siońnia kraina zakuplaje, pieravažna ź Litvy. Kali dadać, što biełaruskija elektrastancyi pracujuć na 95% za košt rasiejskaje syraviny, dyk kłopat dziaržavy pra budučyniu svaich hramadzianaŭ całkam zrazumieły. Dzie ž razumnaje j pryhožaje vyjście? Na apošnim letnim pasiedžańni dziaržaŭnaja kamisija, stvoranaja Łukašenkam dla acenki metazhodnaści budaŭnictva AES u Biełarusi, vyrašyła praciahnuć svaju dziejnaść da kanca hodu.

Stancyju miarkujuć pastavić pad Mienskam, u miastečku Rudziensk.

Toje, što kamisija zasiadała mienavita ŭ razhar adpačynkovaha sezonu, nia dziva. Ścipłyja pratesty, jakija prahučali ŭ žniŭni padčas mižnarodnaje akcyi «Za bieźjadziernuju Biełaruś», paprostu patanuli ŭ letnich kłopatach bieskłapotnaje krainy.

Miž tym, navat u časy Śluńkova, słynnaha svaimi budaŭničymi inicyjatyvami, ideja atamnaj enerhietyki nie znachodziła ŭ BSSR radasnaha entuzijazmu. Ź niekalkich pryčynaŭ. Pa-pieršaje, usich biantežyła blizkaść zaprajektavanaje AES da Miensku, dzie j siońnia brakuje čystaje vady j lasnych masyvaŭ, zatoje pramysłovaha kurodymu j tak chapaje. Pa-druhoje, košt adnych tolki melijaracyjnych rabotaŭ, vyhrabańnia bałotnych hlebaŭ i zasypki novaha hruntu skłaŭ košt usiaho nieruchomaha fondu taho ž Rudzienska. Pa-treciaje, navat niedaśviedčanyja ŭ jadziernaj fizycy ludzi naściarožylisia ad taho, što dla enerhietykaŭ zadumlałasia darahaja i mudrahielistaja systema biaśpieki, u toj samy čas, jak dla žycharoŭ miastečka ničoha nie prapanavałasia. Najbolš dalnabačnyja pytalisia: niaŭžo tubylcy buduć zakładnikami?

Paśla Čarnobyla ŭsie hetyja pražekty, zdavałasia, pachavanyja nazaŭždy. Dyk nie! Razam ź viartańniem beeseseraŭskaje idealohii byli padniatyja j beeseseraŭskija prajekty. Praŭda, siońnia prychilniki hetaha prajektu ŭžo prykryvajucca «niezaležnickimi» frazami. My, jak kažuć, raźvitaja kraina, u 33 krainach AES jość, a ŭ nas dahetul niama. Maŭlaŭ, Biełaruś nia budzie zaležać ad rasiejskaha paliva. Adnak ścipła zamoŭčvajuć, što bolšaja častka abstalavańnia j paliva dla taho ž reaktara budzie zakuplacca nie ŭ Namibii ci Francyi, a ŭ toj samaj Rasiei.

Navošta ž raspačałasia hetaja novaja kampanija siońnia? Pa-pieršaje, biełaruski režym sprabuje iznoŭ prademanstravać svajo «osoboje mnienije». U toj čas, jak bolšaść eŭrapiejskich AES buduć zakrytyja da 2030 hodu, biełaruskaja pavodle prajektu tolki «raskačaharycca». A pa-druhoje, nadta ž šmat achvočych pahreć ruki pry jadziernym ahieńčyku. Navat pavodle padlikaŭ apalahietaŭ «mirnaha atamu» košt stancyi składzie bolš za 6 miljardaŭ dalaraŭ, albo 6 hadavych dziaržaŭnych biudžetaŭ Biełarusi. Budaŭnictva raściahniecca na hady, buduć padklučanyja rasiejskija partnery, z Rasiei ž voźmucca i kredyty. Prajektantam hetaha chopić, kab uładkavać svoj dabrabyt jak śled. A tam, tam za dalahladam novaha tysiačahodździa chaj raźbirajucca inšyja... Naprykład, kudy dzieć adychody vytvorčaści? Badaj iznoŭ ža — zapłacić Rasiei za pierazachavańnie. Tym časam moža i daktary navučacca lepiej lačyć ankalahičnyja zachvorvańni. Prychilniki hetaje budoŭli paprostu nia bačać Biełarusi ŭ nastupnym stahodździ...

Razvahi Raskolnikava pra śvietłuju budučyniu skančalisia pa miery taho, jak jon dachodziŭ da mety svaje vypravy. Jon ujaŭlaŭ siabie Napaleonam...

Anton Sijul

P.S. Sapraŭdy, kali hladzieć na kantekst hetaha leta ŭ samym litaralnym sensie, dyk možna pabačyć, jak naradžajucca i nahruvaščvajucca prablemy, pakutavać ad jakich buduć užo nastupnyja pakaleńni. Zhadanaja AES, za jakuju Biełaruś nikoli nie raźličycca z Rasiejaj, a heta značyć, paviaža siabie naviečna ekanamičnaj zaležnaściu, śpichnuć adkaznaść za jakuju možna budzie tolki praz poŭnuju zaležnaść palityčnuju i stratu ŭłasnaje admietnaści jak nacyi i krainy. A dadamo siudy prajekt «Załatoha kalca», pra jaki my ŭžo raspaviadali ŭ papiarednich numarach. Tady — niedabudavany mienski cyklapičny vakzał, jaki pry amal poŭnaj izalacyi krainy z Zachadu asudžany na los aeraportu Miensk-2, kudy tak i nie pryjšła ažyŭlenaść bujnoha aeravakzału. Albo novaja televieža, zadumanaja ŭ biełaruskaj stalicy na ŭzor Astankinskaj. Užo siońnia metazhodnaść takich zbudavańniaŭ — pad vialikim sumnievam. A paśla budaŭnictva, praz kolki hadoŭ — zastaniecca tolki raźvieści rukami ad raptoŭnaha ŭśviedamleńnia taho, jakija kałasalnyja čałaviečyja i materyjalnyja resursy ŭ nas uziali dy vykinuli ŭ nikudy.

Sučasnyja architektary krainy nahadvajuć cara Midasa naadvarot. Heta jon vyprasiŭ u Boha, kab usio, da čaho dakranajecca, pieratvarałasia ŭ zołata. U nas ža, u našaj nievierahodna pryhožaj krainie jejnyja cary da čaho ni dakranucca — usio pieratvarajecca ŭ pył. Kožnaje novaje kiraŭnictva Biełarusi niby imkniecca apiaredzić papiarednikaŭ u dokazach praŭdzivaści Karatkievičavaj kazki pra najlepšuju ŭ śviecie ziamlu i najhoršaje ŭ śviecie načalstva.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0