Biełarusam patrebny śviatar
U Miensku pachavali ajca Jana Matuseviča — Śviatara i Biełarusa.
Našaja Baćkaŭščyna ŭsio jašče maje deficyt na ludziej, jakija b spałučali ŭ svajoj asobie hetyja dva słovy — śviatar i biełarus. Jak i raniej niama niedachopu ŭ śviatarach-palakach i, asabliva, u śviatarach-rasiejcach.
Ajciec Jan Matusevič raspačaŭ słužyć pa-biełarusku ŭ 1988 hodzie, kali ŭ inšych kaściołach uvišnyja kresaviački jašče vyviešvali polskija ściahi. I hetym učynkam pryciahnuŭ da siabie ŭsieahulnuju ŭvahu i siabroŭ, i niepryjacielaŭ.
Niejak ja čuŭ dumku, što jon lubiŭ tytuły i pasady. Tak, jon sapraŭdy byŭ siabram kiraŭničych orhanaŭ šmat jakich arhanizacyjaŭ. Ale — tolki biełaruskich arhanizacyjaŭ.
Jon viedaŭ, što ludziam patrebny śviatar i nia tolki ŭ carkvie. Byŭ čas, kali jon ADZIN z katalikoŭ, kali nie ličyć sastarełaha biełaruskaha ksiandza Čarniaŭskaha ŭ Višnievie, śviedčyŭ prysutnaść kaścioła ŭ biełaruskim hramadztvie. Jaho nie delehavała ŭ asiarodździe biełaruskaj patryjatyčnaj intelihiencyi duchoŭnaja ŭłada, jak treba było b. Jon pryjšoŭ tudy sam. Jon adzin ratavaŭ honar carkvy. Jon śviedčyŭ, što carkva nie adviarnułasia ad biełarusaŭ. Jon pakazvaŭ ludziam, što hetak jość. Choć nasamreč u kancy 80-ch - pačatku 90-ch tak nie było...
Kali ŭźnikała niejkaja novaja arhanizacyja i ludzi prychodzili zaprašać jaho tudy, jon zhadžaŭsia, bo razumieŭ što prysutnaść śviatara nadaść aŭtarytetu novaj supołcy. Jon razdavaŭ svajo imia na dobryja spravy.
Mała chto ź siońniašnich ksiandzoŭ zdolny na hetki ŭčynak, jaki zrabiŭ jon u 1990 hodzie, pakinuŭšy ciopłaje i sytnaje stanovišča probašča ŭ Barunach i źviazaŭšy svoj los z uschodnim abradam, z Unijaj. Paśla jon niaraz pryznavaŭsia, što zrabiŭ heta tolki na prośbu biełaruskaje intelihiencyi. Jon nia moh admović svaim... Raskošny, vielizarny chram u Barunach jon źmianiŭ na pałovu zavalenaha knihami pakojčyka ŭ svajoj mienskaj chruščoŭcy. Mienavita tam jon praviŭ svaje pieršyja padpolnyja Liturhii. 4 hady jon słužyŭ, spaviadaŭ, viančaŭ i chavaŭ ludziej biez dazvołu Vatykana i ŭładaŭ, i rabiŭ heta pa-biełarusku. Jon nikoli nia braŭ ź ludziej hrošy za treby i ŭsie čatyry paŭlehalnyja hady svajoj dziejnaści nia mieŭ nijakaha zarobku. Ci šmat chto zdolny na heta?
Jon byŭ mužnym čałaviekam. Nie zabudźmasia, što heta jon spaviadaŭ Juryja Chadyku ŭ łukašenkaŭskaj turmie...
Los rasparadziŭsia hetak, što mnie paščaściła 5 hadoŭ blizka supracoŭničać z ajcom Janam. Nam ź im badaj našmat bolš, čym kamu inšamu, vypała razam pachadzić pa čynoŭnickich kabinetach. Ja nia pamiataju vypadku, kab jon admoviŭ mnie pajści razam da niejkaha čynoŭnika, navat chvory, navat z vysokaj temperaturaju, navat strašna kulhajučy na chvoruju nahu. Pry nievialikim roście hety śviatar mieŭ bolš za 160 kilahramaŭ vahi, ale nikoli nia skardziŭsia, tolki śmiajaŭsia i pakieplivaŭ ź siabie i... išoŭ kudy treba. Vochkaŭ, stahnaŭ i išoŭ. Aprača taho, nia pamiataju, kab jon admaŭlaŭ i ŭ asabistych prośbach. Treba było bačyć, ź jakoj rašučaściu, byvała, išoŭ hety mahutnaj pastavy čałaviek vyrašać asabistyja spravy inšych ludziej...
Kali, časam, ja na jaho kryŭdavaŭ, dyk hetaja kryŭda mieła zaŭsiody naturalnuju miažu — ja viedaŭ, što jon svoj...
Jon byŭ łahodnym i viasiołym čałaviekam. Byŭ cudoŭnym apaviadalnikam, viedaŭ bieźlič historyjaŭ i vypadkaŭ sa śviatarskaha žyćcia. I lubiŭ ich raskazvać.
Ščaślivy toj, chto choć raz toraplaŭ da jaho na Vielikodny abied. Mała chto ŭ takoj daskanałaści viedaŭ sakrety biełaruskaj śviatočnaj kuchni. Cyrymanijał razhavieńnia ŭ vykanańni ajca Jana śmieła mahli zdymać na videa navukoŭcy z Instytutu etnahrafii Akademii Navuk.
Apošni raz my bačylisia naprykancy lipienia sioleta. Ajciec Jan byŭ zaŭsiody daścipny, planavaŭ jak naleta adznačyć 25 hod svajho śviatarstva, raskazvaŭ pra scenar dakumentalnaha filma ab im, ale, razam z tym, pad čas usich troch našych sustrečaŭ šmatkroć paŭtaraŭ adnu j tuju ž dumku pra mahčymaść nie dažyć i da zaŭtrašniaha dnia, maŭlaŭ, usie my pad Boham chodzim. Zdarałasia jamu kazać takoje i raniej, ale hetak časta, jak u hetym lipieni — nikoli...
Ja j nia viedaŭ, što abdymajemsia my apošni raz...
Daruj, ojča, što nie paśpieŭ jašče raz pieraprasić za svaje praviny pierad taboj...
Viečnaja pamiać!
Siarhiej Abłamiejka
U pačatku 2000‑ch troje nastaŭnikaŭ historyi źbiehli va Ukrainu ad «hienacydu biełaruskaha naroda», jaki čyniŭ režym Łukašenki. Jak skłaŭsia ich los?1515
Kamientary